ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ—ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਵੱਡੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਮੁੜ ਖਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵੈṁ ਹਰਿ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਾਲਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ (ਅਸਮਤਲ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਰਚਨਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਚਲ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਦੋਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ ਨੌਵੀਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅਸੁਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਮਸਿਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਹਰਾ! ਫਿਰ, ਅਸੁਰ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦਿਨ ਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਣੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਕ-ਸੰਧਿਆ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਰਜਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜੰਭਾਈ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀਆਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਛੇਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਲਚਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਰੇੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਧਰਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਸਨਕ—ਜੋ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੂ। ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਕਵਿਆਧ, ਤੇ ਅਜਯਪਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਖਮਈ ਸਮਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਰੂਪਧਾਰੀ ਹੋਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਜਨਮੇ। ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਵਤੀ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਉਸ ਸੁਭਾਗਵਤੀ ਨੇ ਭਰਗੁ ਤੋਂ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬਲ ਅਤੇ ਉਨਮਾਦ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਭੂਤੀ ਨੇ ਪੌਰਣਮਾਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਖ-ਵਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਬੁਣਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।