ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਿ਷ਣੁ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿ਷ਣੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਗਲ ਦਾ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿ਷ਣੁ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੱਪ ਸੀ, ਬੋਲ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਹਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਨਵ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਵਿ਷ਣੁ ਲਈ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੇਸ਼ਮ, ਸੂਤ, ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਲਿਨਨ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਭੰਗ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਦਾ ਕਪੜਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਤੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗਾ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਧਾਗਾ ਅੱਧਾ ਲੰਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 108 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਮਾਪ ਦੀ, ਮੱਧਮ ਮੱਧੇ ਉਂਗਲ ਦੇ ਮਾਪ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਕਿ ਤੇ ਜਾਂ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਹੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਗਾ ਹਿਰਦੇ, ਨਾਭੀ, ਜੰਘਾ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਲਟਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਾਗੇ 'ਚ 36, 24 ਜਾਂ 12 ਗਠਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਸਰ, ਹਲਦੀ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੋਟੀ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ, ਤਿਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਗਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਘੜੇ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਨੌਂ ਤੰਦਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਜੁਹ, ਵੇਦੀ, ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਘਰ—all ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੋ।” ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੂਪ ਆਦਿ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ, ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਆਪਣੇ ਗਲੇ 'ਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 108 ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਨ-ਅੰਜਾਣ ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮੰਦਾਰ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਵਣਮਾਲਾ ਵੀ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ”—ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।