ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਆਤਮ-ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ, ਜੋ ਸੰਹਿਤਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਦੇਵਕਾ' ਨਾਮਕ ਤੱਤ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ "ਓਮ ਹੀਂ" ਜਾਂ "ਹੀਹ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ "ਓਮ ਹਾਂ" ਜਾਂ "ਹੌਹ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਤਮਾ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ-ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਇਸ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਛੱਡਿਆ, ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ—ਸਭ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਯਜਨ-ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤੱਤ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਣਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—"ਓਮ ਹਾਂ ਹੀਂ ਹੂੰ ਹੈਂ ਹੌਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਤਰੀ, ਵੈਸ਼) ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੈੜਾ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਸ਼ਿਵ-ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ" ਨਾਮਕ ਚੌਂਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਰਨ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਈ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਗਲ-ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸਰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਗਲ-ਹਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ (ਬਾਰਵੀਂ) ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲਈ ਇਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲਈ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ, ਰੇਸ਼ਮ, ਕਪੜੇ ਦੀ ਲੱਤ, ਰੂਈ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲਿਨਨ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਭਾਂਗ ਦੇ ਛਾਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਪੜਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਾਗਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗਾ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅੱਧਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 108 ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੱਧਮ ਮੱਧਮ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਪਲੈਟਫਾਰਮ 'ਤੇ, ਆਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਗਾ ਹਿਰਦੇ, ਨਾਭੀ, ਜੰਘਾ 'ਤੇ ਲਟਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਗੁੱਟਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਗਠਾਂ 36, 24 ਜਾਂ 12 ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ ਕੇਸਰ, ਹਲਦੀ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪੈਕੇਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਚੰਦਨ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ, ਤਿਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗਾ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਚਕ੍ਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਘੜੇ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਨੌਂ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅਗਨਿਕੁੰਡ, ਚੌਕੀ, ਪੰਡਾਲ ਅਤੇ ਘਰ 'ਚ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਪਸਚਾਤ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੋ।" ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੂਪ ਦੀ ਅਰਪਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।