ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਿਆ। ਨਾਰਾਯਣ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੋ ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਤੀਜੇ ਵਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੌਥੀ ਵਾਰ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਬਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲ ਨਾਂ ਦੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਵਿਲੱਖਣ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਛੇਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਘਰ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਆਏ। ਫਿਰ ਆਕੂਤੀ ਅਤੇ ਰੁਚਿ ਤੋਂ ਯਜ੍ਞ ਸੱਤਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਅੱਠਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ ਅਤੇ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਜਨਮੇ। ਨੌਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਚੱਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਪ੍ਰਲੈ ਆਈ ਤਾਂ ਮੱਛ (ਮਛਲੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਤੇ ਤੈਰ੍ਹਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਚੌਦਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਰਸਿੰਘ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨ ਬਣ ਕੇ ਬਲੀ ਦੀ ਯਜ੍ਞ ਸਥਲ ਤੇ ਗਿਆ। ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ-ਦੇਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿੱਧੇ ਕੀਤੇ। ਉਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ। ਫਿਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਠਵੇਂ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਲਗਭਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਉਥੇ ਮੈਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਉਸ ਪਰਮ ਵਿਆਪਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੂਤ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਦੱਸ, ਤੂੰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਨਾਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ, ਨਾਰਦ, ਦਕ੍ਸ਼, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਹਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ?” ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਖਿਆ, “ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ, ਹਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।