ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଦେହଦଣ୍ଡନମାତ୍ରେଣ କା ମୁକ୍ତିରଵିଵେକିନାମ୍ । ଵଲ୍ମୀକତାଡନାଦେଵ ମୃତଃ କିନ୍ନୁ ମହୋରଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଜଣେ ଅବିବେକୀ ମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସାପ ମାଟିକୁ ମାରି ମରିଯାଏ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଏ?

ଜଟାଭାରାଜିନୈର୍ଯୁକ୍ତା ଦାମ୍ଭିକା ଵେଷଧାରିଣଃ । ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଞାନିଵଲ୍ଲୋକେ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ଜନାନପି ॥ ୨,୪୯.

ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।

ସଂସାରଜସୁଖାସକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞୋଽସ୍ମୀତିଵାଦିନମ୍ । କର୍ମବ୍ରହ୍ମୋଭଯଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଂ ତ୍ଯଜେଦନ୍ତ୍ଯଜଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ସଂସାରର ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଥାଏ, ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କହେ, କର୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେଉଁଠିକି ଯେପରି ଅନ୍ତ୍ୟଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ।

ଗୃହାରଣ୍ଯସମା ଲୋକେ ଗତଵ୍ରୀଡା ଦିଗମ୍ବରାଃ । ଚରନ୍ତି ଗର୍ଦଭାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିରକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଘର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ନଗ୍ନ ଘୁରନ୍ତି—ଏମିତି ଗଧା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ସତ୍ୟରେ ବିରକ୍ତ?

ମୃଦ୍ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲନାଦେଵ ମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ମାନଵାଃ । ମୃଦ୍ଭସ୍ମଵାସୀ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ଵା ସ କିଂ ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଯଦି କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଯେଉଁ କୁକୁର ସବୁବେଳେ ମାଟି ଓ ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?

ତୃଣପର୍ଣୋଦକାହାରାଃ ସତତଂ ଵନଵାସିନଃ । ଜମ୍ବୂକାଖୁମୃଗାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ତାପସାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଘାସ, ପତ୍ର ଓ ପାଣି ଖାଇଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଖଞ୍ଜର, ଉନ୍ଧି, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ଆଜନ୍ମମରଣାନ୍ତଞ୍ଚ ଗଙ୍ଗାଦିତଟିନୀସ୍ଥିତାଃ । ମଣ୍ଡୂକମତ୍ସ୍ଯପ୍ରମୁଖା ଯୋଗିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀକୂଳରେ ରହନ୍ତି—ମେଘ, ମାଛ ଓ ଏମିତି ଜୀବମାନେ କି ଯୋଗୀ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ପାରାଵତାଃ ଶିଲାହାରାଃ କଦାଚିଦପି ଚାତକାଃ । ନ ପିବନ୍ତି ମହୀତୋଯଂ ଵ୍ରତିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ପରାବତ ପଥର ଖାଏ, କିମ୍ବା ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁମାନେ କେବେ ଭୂମିର ପାଣି ପିଉନାହାନ୍ତି—ଏମିତି ପ୍ରାଣୀମାନେ କି ନିୟମ ମାନି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ଲୋକରଞ୍ଜନକାରକମ୍ । ମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାରଣଂ ସାକ୍ଷାତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୪୯.

ଏହିପରି, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ଦିନନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତିର ସିଧାସଳଖ କାରଣ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ମୁକ୍ତିର ମୂଳ।

ଷର୍ଡ୍ଶନମହାକୂପେ ପତିତାଃ ପଶଵଃ ଖଗ । ପରମାର୍ଥଂ ନ ଜାନନ୍ତି ପଶୁପାଶନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ହେ ପକ୍ଷୀ, ଛଅ ଦର୍ଶନର ବଡ଼ ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଶୁମାନେ ପରମାର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ପଶୁପାଶରେ ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି।

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଣଵୈର୍ଘେରୈରୁହ୍ଯମାନା ଇତସ୍ତତଃ । ଷଡୂର୍ମିନିଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ହି କୁତାର୍କିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରାଯାଉଥିବା, ଛଅ ଶତ୍ରୁରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତବ୍ୟବାଦୀମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଵେଦାଗମପୁରାଣଜ୍ଞଃ ପରମାର୍ଥଂ ନ ଵେତ୍ତି ଯଃ । ଵିଡମ୍ବକସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କାକଭାଷିତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ବେଦ, ଆଗମ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ପରମାର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ହେଉଛି କାଉଁ କାଉଁ ଡାକ, ମଜାକ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତାସମାକୁଲାଃ । ପଠନ୍ତ୍ଯହର୍ନିଶଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପରତତ୍ତ୍ଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

ଵାକ୍ଯଚ୍ଛନ୍ଦୋନିବନ୍ଧେନ କାଵ୍ଯାଲଙ୍କାରଶୋଭିତାଃ । ଚିନ୍ତଯା ଦୁଃଖିତା ମୂଢାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବାକ୍ୟ ଓ ଛନ୍ଦର ଶୂଭାରେ ଶୋଭିତ, କବିତାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭରିଆ, ଏହି ମୂର୍ଖମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିରତାରେ ରହନ୍ତି।

ଅନ୍ଯଥା ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜନାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା । ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରସଦ୍ଭାଵୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଲୋକମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ବୁଝି ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

କଥଯନ୍ତ୍ଯୁଵନ୍ମନୀଭାଵଂ ସ୍ଵଯଂ ନାନୁଭଵନ୍ତି ଚ । ଅହଙ୍କାରସ୍ତାଃ କେଚିଦୁପଦେଶାଦିଵାର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ଯୁଗଳତାର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କେତେକ ଲୋକ ଅହଂକାରରେ ଉପଦେଶ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।

ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ବୋଧଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଦର୍ଵୀ ପାକରସଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଶିଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଯେପରି ଚମଚ ରସ ପାକୁଥିବା ଖାଦ୍ୟର ସ୍ବାଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।

ଶିରୋ ଵହତି ପୁଷ୍ପାଣି ଗନ୍ଧଂ ଜାନାତି ନାସିକା । ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଦୁର୍ଲଭୋ ଭାଵବୋଧକଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲ ଧରିଥାଏ, ନାକ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରେ; ଲୋକେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମସ୍ଥମଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂଢଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁହ୍ଯତି । ଗୋପଃ କକ୍ଷାଗତେ ଚ୍ଛାଗେ କୂପଂ ପଶ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ନିଜ ମନ୍ଦିରେ ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଗୋପାଳ ଦୂରରୁ କୌଳିଆ ମାନ୍ୟାରେ ଥିବା ଛାଗକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ବୁଝିବା ପରି।

ସଂସାରମୋହନାଶାଯ ଶାବ୍ଦବୋଧୋ ନ ହି କ୍ଷମଃ । ନ ନିଵର୍ତେତ ତିମିରଂ କଦାଚିଦ୍ଦୀପଵାର୍ତଯା ॥ ୨,୪୯.

କେବଳ ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ମୋହ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ଦୀପର କଥା କହିଲେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରଜ୍ଞାହୀନସ୍ଯ ପଠନଂ ଯଥାନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଦର୍ପଣମ୍ । ଅତଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵତାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜ୍ଞା ନାହିଁ, ସେଠି ପଢ଼ା ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ପଣ ପରି; ତେଣୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସର୍ଵନ୍ତୁ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଚ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏହି ହେଉଛି ଜାଣିବାକୁ ଥିବା; ସମସ୍ତେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ସେଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନେକାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ଵଲ୍ପାଯୁର୍ଵିଘ୍ନକୋଟଯଃ । ତସ୍ମାତ୍ସାରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କ୍ଷୀରଂ ହଂସ ଇଵାମ୍ଭସି ॥ ୨,୪୯.

ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଜୀବନ ଛୋଟ, ବାଧା ବହୁତ; ତେଣୁ ହଂସ ଯେପରି ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଧ ଚିହ୍ନିବା ପରି, ମୁଖ୍ୟ ସାରକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ବୁଦ୍ଭିମାନ୍ । ପଲାଲମିଵ ଧାନ୍ଯାର୍ଥୀ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧାନ୍ୟ ଚାହିଁ ଝାଉ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛି।

ଯଥାମୃତେନ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ନାହାରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ ତଥା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ନ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପରି ଅମୃତ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଆହାର ଦରକାର ନାହିଁ, ସେପରି, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ସେଠି ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

ନ ଵେଦାଧ୍ଯଯନାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରପଠନାଦପି । ଜ୍ଞାନାଦେଵ ହି କୈଵଲ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା ଵିନତାତ୍ମଜଃ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ପଢ଼ିବାରୁ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକାନ୍ତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ନାଶ୍ରମଃ କାରଣଂ ମୁକ୍ତେର୍ଦର୍ଶନାନି ନ କାରଣମ୍ । ତଥୈଵ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଜ୍ଞାନମେଵ ହି କାରଣମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ଦର୍ଶନ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ନୁହେଁ; ସେପରି ସମସ୍ତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ—କେବଳ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରକୃତ କାରଣ।

ମୁକ୍ତିଦା ଗୁରୁଵାଗେକା ଵିଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵା ଵିଡମ୍ବିକାଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଭାରସହସ୍ରେଷୁ ହ୍ଯେକଂ ସଞ୍ଜୀଵନଂ ପରମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ମାତ୍ର ଦେଖାଦେଖି। ଶାସ୍ତ୍ରର ହଜାର ଭାର ମଧ୍ୟରେ, କେବଳ ଗୁରୁବାଣୀ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନଦାୟି।

ଅଦ୍ଵୈତଂ ହି ଶିଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ରିଯଯାପରିଵର୍ଜିତମ୍ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ଲଭ୍ଯେତ ନାଧୀତାଗମକୋଟିଭିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅଦ୍ୱୈତକୁ ଶିବ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୌଣସି କ୍ରିୟା ରହିତ; ଏହା ମିଳେ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।