ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ହିତାହିତଂ ନ ଜାନନ୍ତୋ ନିତ୍ଯମୁନ୍ମାର୍ଗଗାମିନଃ । କୁକ୍ଷିପୂରଣନିଷ୍ଠା ଯେ ତେ ନରା ନାରକାଃ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ଯେମାନେ କଣ ଭଲ କଣ ଖରାପ ଜାଣିନଥାନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ଓ ମାତ୍ର ପେଟ ଭରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏମାନେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ନରକକୁ ଯିବେ।

ନିଦ୍ରାଭୀମୈଥୁନାହାରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସମାଃ । ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାନଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନହୀନଃ ପଶୁଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୪୯.

ନିଦ୍ରା, ଭୟ, ମିଥୁନ ଓ ଖାଦ୍ୟ—ଏସବୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ। ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ମାନବ; ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେ ପଶୁ।

ପ୍ରଭାତେ ମଲମୂତ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ରାତ୍ରୌ ମଦନନିଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବାଧ୍ଯନ୍ତେ ମୂଢମାନଵାଃ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରଭାତରେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭୋକ ଓ ତିଆ, ରାତିରେ କାମ ଓ ନିଦ୍ରା—ଏସବୁ ମୂଢ଼ ମଣିଷଙ୍କୁ ସମୟ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ଵଦେହଧନଦାରାଦିନିରତାଃ ସର୍ଵଜନ୍ତଵଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ହା ହନ୍ତାଜ୍ଞାନମୋହିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଶରୀର, ଧନ, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ଅବିଜ୍ଞତା ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସଙ୍ଗଃ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ସଚେତ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ମହଦ୍ଭିଃ ସହ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସନ୍ତଃ ସଙ୍ଗସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସେଥିପାଇଁ ସଦା ସଂଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଛାଡ଼ିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ହେଉଛି ଏହାର ଔଷଧ ।

ସତ୍ସଙ୍ଗଶ୍ଚ ଵିଵେକଶ୍ଚ ନିର୍ମଲଂ ନଯନଦ୍ଵଯମ୍ । ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ନରଃ ସୋଽନ୍ଧଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାଦମାର୍ଗଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ସଂଗ, ବିବେକ ଓ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଣିଷ ଅନ୍ଧା; ଏପରି ମଣିଷ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିପାରିବେ ?

ସ୍ଵସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରନିରତାଃ ସର୍ଵମାନଵାଃ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵୃଥା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦାମ୍ଭିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ମଣିଷ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ପରମ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିନଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।

କିମାଯାସପରାଃ କେଚିଦ୍ଵ୍ରତଚର୍ଯାଦିସଂଯୁତାଃ । ଅଜ୍ଞାନସଂଵୃତାତ୍ମାନଃ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ପ୍ରଚାରକାଃ ॥ ୨,୪୯.

କେହି କେହି ଲୋକେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ହୋଇ ନିଜକୁ ଭୁଲି, ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି ।

ନାମମାତ୍ରେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କର୍ମକାଣ୍ଡରତା ନରାଃ । ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣହୋମାଦ୍ଯୈର୍ଭ୍ରାମିତାଃ କ୍ରତୁଵିସ୍ତରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନେକ ଲୋକ କେବଳ ନାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ହୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି ।

ଏକଭୁକ୍ତୋପଵାସାଦ୍ଯୈର୍ନିଯମୈଃ କାଯଶୋଷଣୈଃ । ମୂଢାଃ ପରୋକ୍ଷମିଚ୍ଛନ୍ତି ମମ ମାଯାଵିମୋହିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୋର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ମୂର୍ଖମାନେ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ନିୟମ ମାନି, ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁଥିବା କିଛି ପାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

ଦେହଦଣ୍ଡନମାତ୍ରେଣ କା ମୁକ୍ତିରଵିଵେକିନାମ୍ । ଵଲ୍ମୀକତାଡନାଦେଵ ମୃତଃ କିନ୍ନୁ ମହୋରଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଜଣେ ଅବିବେକୀ ମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସାପ ମାଟିକୁ ମାରି ମରିଯାଏ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଏ?

ଜଟାଭାରାଜିନୈର୍ଯୁକ୍ତା ଦାମ୍ଭିକା ଵେଷଧାରିଣଃ । ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଞାନିଵଲ୍ଲୋକେ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ଜନାନପି ॥ ୨,୪୯.

ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।

ସଂସାରଜସୁଖାସକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞୋଽସ୍ମୀତିଵାଦିନମ୍ । କର୍ମବ୍ରହ୍ମୋଭଯଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଂ ତ୍ଯଜେଦନ୍ତ୍ଯଜଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ସଂସାରର ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଥାଏ, ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କହେ, କର୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେଉଁଠିକି ଯେପରି ଅନ୍ତ୍ୟଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ।

ଗୃହାରଣ୍ଯସମା ଲୋକେ ଗତଵ୍ରୀଡା ଦିଗମ୍ବରାଃ । ଚରନ୍ତି ଗର୍ଦଭାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିରକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଘର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ନଗ୍ନ ଘୁରନ୍ତି—ଏମିତି ଗଧା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ସତ୍ୟରେ ବିରକ୍ତ?

ମୃଦ୍ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲନାଦେଵ ମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ମାନଵାଃ । ମୃଦ୍ଭସ୍ମଵାସୀ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ଵା ସ କିଂ ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଯଦି କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଯେଉଁ କୁକୁର ସବୁବେଳେ ମାଟି ଓ ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?

ତୃଣପର୍ଣୋଦକାହାରାଃ ସତତଂ ଵନଵାସିନଃ । ଜମ୍ବୂକାଖୁମୃଗାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ତାପସାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଘାସ, ପତ୍ର ଓ ପାଣି ଖାଇଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଖଞ୍ଜର, ଉନ୍ଧି, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ଆଜନ୍ମମରଣାନ୍ତଞ୍ଚ ଗଙ୍ଗାଦିତଟିନୀସ୍ଥିତାଃ । ମଣ୍ଡୂକମତ୍ସ୍ଯପ୍ରମୁଖା ଯୋଗିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀକୂଳରେ ରହନ୍ତି—ମେଘ, ମାଛ ଓ ଏମିତି ଜୀବମାନେ କି ଯୋଗୀ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ପାରାଵତାଃ ଶିଲାହାରାଃ କଦାଚିଦପି ଚାତକାଃ । ନ ପିବନ୍ତି ମହୀତୋଯଂ ଵ୍ରତିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ପରାବତ ପଥର ଖାଏ, କିମ୍ବା ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁମାନେ କେବେ ଭୂମିର ପାଣି ପିଉନାହାନ୍ତି—ଏମିତି ପ୍ରାଣୀମାନେ କି ନିୟମ ମାନି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ଲୋକରଞ୍ଜନକାରକମ୍ । ମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାରଣଂ ସାକ୍ଷାତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୪୯.

ଏହିପରି, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ଦିନନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତିର ସିଧାସଳଖ କାରଣ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ମୁକ୍ତିର ମୂଳ।

ଷର୍ଡ୍ଶନମହାକୂପେ ପତିତାଃ ପଶଵଃ ଖଗ । ପରମାର୍ଥଂ ନ ଜାନନ୍ତି ପଶୁପାଶନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ହେ ପକ୍ଷୀ, ଛଅ ଦର୍ଶନର ବଡ଼ ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଶୁମାନେ ପରମାର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ପଶୁପାଶରେ ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି।

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଣଵୈର୍ଘେରୈରୁହ୍ଯମାନା ଇତସ୍ତତଃ । ଷଡୂର୍ମିନିଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ହି କୁତାର୍କିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରାଯାଉଥିବା, ଛଅ ଶତ୍ରୁରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତବ୍ୟବାଦୀମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଵେଦାଗମପୁରାଣଜ୍ଞଃ ପରମାର୍ଥଂ ନ ଵେତ୍ତି ଯଃ । ଵିଡମ୍ବକସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କାକଭାଷିତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ବେଦ, ଆଗମ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ପରମାର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ହେଉଛି କାଉଁ କାଉଁ ଡାକ, ମଜାକ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତାସମାକୁଲାଃ । ପଠନ୍ତ୍ଯହର୍ନିଶଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପରତତ୍ତ୍ଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

ଵାକ୍ଯଚ୍ଛନ୍ଦୋନିବନ୍ଧେନ କାଵ୍ଯାଲଙ୍କାରଶୋଭିତାଃ । ଚିନ୍ତଯା ଦୁଃଖିତା ମୂଢାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବାକ୍ୟ ଓ ଛନ୍ଦର ଶୂଭାରେ ଶୋଭିତ, କବିତାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭରିଆ, ଏହି ମୂର୍ଖମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିରତାରେ ରହନ୍ତି।

ଅନ୍ଯଥା ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜନାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା । ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରସଦ୍ଭାଵୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଲୋକମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ବୁଝି ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

କଥଯନ୍ତ୍ଯୁଵନ୍ମନୀଭାଵଂ ସ୍ଵଯଂ ନାନୁଭଵନ୍ତି ଚ । ଅହଙ୍କାରସ୍ତାଃ କେଚିଦୁପଦେଶାଦିଵାର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ଯୁଗଳତାର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କେତେକ ଲୋକ ଅହଂକାରରେ ଉପଦେଶ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।

ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ବୋଧଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଦର୍ଵୀ ପାକରସଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଶିଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଯେପରି ଚମଚ ରସ ପାକୁଥିବା ଖାଦ୍ୟର ସ୍ବାଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।

ଶିରୋ ଵହତି ପୁଷ୍ପାଣି ଗନ୍ଧଂ ଜାନାତି ନାସିକା । ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଦୁର୍ଲଭୋ ଭାଵବୋଧକଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲ ଧରିଥାଏ, ନାକ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରେ; ଲୋକେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମସ୍ଥମଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂଢଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁହ୍ଯତି । ଗୋପଃ କକ୍ଷାଗତେ ଚ୍ଛାଗେ କୂପଂ ପଶ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ନିଜ ମନ୍ଦିରେ ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଗୋପାଳ ଦୂରରୁ କୌଳିଆ ମାନ୍ୟାରେ ଥିବା ଛାଗକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ବୁଝିବା ପରି।