ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଜରାଦର୍ଶିତପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡଵ୍ଯାଧିସୈନିକମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠିତୋ ମୃତ୍ଯୁଶତ୍ରୁଂ ତ୍ରାତାରଂ କିଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଖାଇଦେଉଥିବା ପଥ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗର ସେନା ସହିତ ଦୃଢ଼ ମୃତ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି?

ତୃଷ୍ଣାସୂଚୀଵିନିର୍ଭିନ୍ନଂ ସିକ୍ତଂ ଵିଷଯସର୍ପିଷା । ରାଗଦ୍ଵେଷାନଲେ ପକ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁରଶ୍ରାତି ମାନଵମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ତୃଷ୍ଣାର ସୁଇଁରେ ବେଧାଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଘିଅରେ ଭିଜିଯାଇ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଅଗ୍ନିରେ ସିଜିଯାଇଥିବା ମଣିଷକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଗିଳିଯାଏ।

ବାଲାଂଶ୍ଚ ଯୌଵନସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନ ଗର୍ଭଗତାନପି । ସର୍ଵାନାଵିଶତେ ମୃତ୍ଯୁରେଵମ୍ଭୂମିଦଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ମୃତ୍ୟୁ ସବୁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ଏଠାକି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିଭଳି ଏହି ସଂସାର ଗଠିତ।

ସ୍ଵଦେହମପି ଜୀଵୋଽଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ଯମାଲଯମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମାତୃପିତୃପୁତ୍ତ୍ରାଦିସମ୍ବନ୍ଧଃ କେନ ହେତୁନା ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜୀବ ନିଜ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସ୍ତ୍ରୀ, ମା, ବାପା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ଆସକ୍ତି କାହିଁକି?

ଦୁଃ ଖମୂଲଂ ହି ସଂସାରଃ ସ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ସ ଦୁଃ ଖିତଃ । ତସ୍ଯ ତ୍ଯାଗଃ କୃତୋ ଯେନ ସ ସୁଖୀ ନାପରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପାଖରେ ସଂସାର ଅଛି, ସେ ଦୁଃଖରେ ରହେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେଠିକି ଖୁସି ମିଳେ—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଦୁଃ ଖାନାମାଲଯଂ ସକଲାପଦାମ୍ । ଆଶ୍ରଯଂ ସର୍ଵପାପାନାଂ ସଂସାରଂ ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଅପଦର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ଆଧାର ଯେଉଁ ସଂସାର, ଏହାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଲୋହଦାରୁମଯୈଃ ପାଶୈଃ ପୁମାନ୍ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପୁତ୍ତ୍ରଦାରମଯୈଃ ପାଶୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନ କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀର ସମ୍ପର୍କର ଜଞ୍ଜାଳରୁ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।

ଯାଵତଃ କୁରୁତେ ଜନ୍ତୁଃ ସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ । ତାଵନ୍ତୋଽସ୍ଯ ନିଖନ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯେ ଶୋକଶଙ୍କଵଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ପ୍ରାଣୀ ମନରେ ଯେତେ ଆପଣ ନିଜର ଭଲପାଉଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ, ସେତେ ଦୁଃଖର କାଠି ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବେଧିଯାଏ।

ଵଞ୍ଚିତାଶେଷଵିତ୍ତୈସ୍ତୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଲୋକୋ ଵିନାଶିତଃ । ହା ହନ୍ତ ଵିଷଯାହାରୈର୍ଦେହସ୍ଥୋନ୍ଦ୍ରିଯତସ୍କରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଧନ ଠକେଇ ନିଜେ ଭୋଗବିଲାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି — ହା ହନ୍ତ! ଏହି ଭୋଗବାସନା ଦ୍ୱାରା।

ମାଂସଲୁବ୍ଧୋ ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯୋ ଲୋହଶଙ୍କୁଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ସୁଖଲୁବ୍ଧସ୍ତଥା ଦେହୀ ଯମଵାଧାଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ଯେପରି ମାଛ ମାଂସ ଲୋଭରେ ଲୋହା ଆଙ୍କୁଶକୁ ଦେଖିନଥାଏ, ସେପରି ଦେହୀ ମଧୁର ଭୋଗର ଆଶାରେ ଯମଙ୍କ ଫାନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।

ହିତାହିତଂ ନ ଜାନନ୍ତୋ ନିତ୍ଯମୁନ୍ମାର୍ଗଗାମିନଃ । କୁକ୍ଷିପୂରଣନିଷ୍ଠା ଯେ ତେ ନରା ନାରକାଃ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ଯେମାନେ କଣ ଭଲ କଣ ଖରାପ ଜାଣିନଥାନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ଓ ମାତ୍ର ପେଟ ଭରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏମାନେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ନରକକୁ ଯିବେ।

ନିଦ୍ରାଭୀମୈଥୁନାହାରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସମାଃ । ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାନଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନହୀନଃ ପଶୁଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୪୯.

ନିଦ୍ରା, ଭୟ, ମିଥୁନ ଓ ଖାଦ୍ୟ—ଏସବୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ। ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ମାନବ; ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେ ପଶୁ।

ପ୍ରଭାତେ ମଲମୂତ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ରାତ୍ରୌ ମଦନନିଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବାଧ୍ଯନ୍ତେ ମୂଢମାନଵାଃ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରଭାତରେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭୋକ ଓ ତିଆ, ରାତିରେ କାମ ଓ ନିଦ୍ରା—ଏସବୁ ମୂଢ଼ ମଣିଷଙ୍କୁ ସମୟ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ଵଦେହଧନଦାରାଦିନିରତାଃ ସର୍ଵଜନ୍ତଵଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ହା ହନ୍ତାଜ୍ଞାନମୋହିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଶରୀର, ଧନ, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ଅବିଜ୍ଞତା ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସଙ୍ଗଃ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ସଚେତ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ମହଦ୍ଭିଃ ସହ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସନ୍ତଃ ସଙ୍ଗସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସେଥିପାଇଁ ସଦା ସଂଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଛାଡ଼ିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ହେଉଛି ଏହାର ଔଷଧ ।

ସତ୍ସଙ୍ଗଶ୍ଚ ଵିଵେକଶ୍ଚ ନିର୍ମଲଂ ନଯନଦ୍ଵଯମ୍ । ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ନରଃ ସୋଽନ୍ଧଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାଦମାର୍ଗଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ସଂଗ, ବିବେକ ଓ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଣିଷ ଅନ୍ଧା; ଏପରି ମଣିଷ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିପାରିବେ ?

ସ୍ଵସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରନିରତାଃ ସର୍ଵମାନଵାଃ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵୃଥା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦାମ୍ଭିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ମଣିଷ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ପରମ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିନଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।

କିମାଯାସପରାଃ କେଚିଦ୍ଵ୍ରତଚର୍ଯାଦିସଂଯୁତାଃ । ଅଜ୍ଞାନସଂଵୃତାତ୍ମାନଃ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ପ୍ରଚାରକାଃ ॥ ୨,୪୯.

କେହି କେହି ଲୋକେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ହୋଇ ନିଜକୁ ଭୁଲି, ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି ।

ନାମମାତ୍ରେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କର୍ମକାଣ୍ଡରତା ନରାଃ । ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣହୋମାଦ୍ଯୈର୍ଭ୍ରାମିତାଃ କ୍ରତୁଵିସ୍ତରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନେକ ଲୋକ କେବଳ ନାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ହୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି ।

ଏକଭୁକ୍ତୋପଵାସାଦ୍ଯୈର୍ନିଯମୈଃ କାଯଶୋଷଣୈଃ । ମୂଢାଃ ପରୋକ୍ଷମିଚ୍ଛନ୍ତି ମମ ମାଯାଵିମୋହିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୋର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ମୂର୍ଖମାନେ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ନିୟମ ମାନି, ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁଥିବା କିଛି ପାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

ଦେହଦଣ୍ଡନମାତ୍ରେଣ କା ମୁକ୍ତିରଵିଵେକିନାମ୍ । ଵଲ୍ମୀକତାଡନାଦେଵ ମୃତଃ କିନ୍ନୁ ମହୋରଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଜଣେ ଅବିବେକୀ ମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସାପ ମାଟିକୁ ମାରି ମରିଯାଏ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଏ?

ଜଟାଭାରାଜିନୈର୍ଯୁକ୍ତା ଦାମ୍ଭିକା ଵେଷଧାରିଣଃ । ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଞାନିଵଲ୍ଲୋକେ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ଜନାନପି ॥ ୨,୪୯.

ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।

ସଂସାରଜସୁଖାସକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞୋଽସ୍ମୀତିଵାଦିନମ୍ । କର୍ମବ୍ରହ୍ମୋଭଯଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଂ ତ୍ଯଜେଦନ୍ତ୍ଯଜଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ସଂସାରର ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଥାଏ, ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କହେ, କର୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେଉଁଠିକି ଯେପରି ଅନ୍ତ୍ୟଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ।

ଗୃହାରଣ୍ଯସମା ଲୋକେ ଗତଵ୍ରୀଡା ଦିଗମ୍ବରାଃ । ଚରନ୍ତି ଗର୍ଦଭାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିରକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଘର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ନଗ୍ନ ଘୁରନ୍ତି—ଏମିତି ଗଧା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ସତ୍ୟରେ ବିରକ୍ତ?

ମୃଦ୍ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲନାଦେଵ ମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ମାନଵାଃ । ମୃଦ୍ଭସ୍ମଵାସୀ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ଵା ସ କିଂ ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ମାନେ ଯଦି କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଯେଉଁ କୁକୁର ସବୁବେଳେ ମାଟି ଓ ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେ କି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?

ତୃଣପର୍ଣୋଦକାହାରାଃ ସତତଂ ଵନଵାସିନଃ । ଜମ୍ବୂକାଖୁମୃଗାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ତାପସାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଘାସ, ପତ୍ର ଓ ପାଣି ଖାଇଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଖଞ୍ଜର, ଉନ୍ଧି, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ଆଜନ୍ମମରଣାନ୍ତଞ୍ଚ ଗଙ୍ଗାଦିତଟିନୀସ୍ଥିତାଃ । ମଣ୍ଡୂକମତ୍ସ୍ଯପ୍ରମୁଖା ଯୋଗିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀକୂଳରେ ରହନ୍ତି—ମେଘ, ମାଛ ଓ ଏମିତି ଜୀବମାନେ କି ଯୋଗୀ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ପାରାଵତାଃ ଶିଲାହାରାଃ କଦାଚିଦପି ଚାତକାଃ । ନ ପିବନ୍ତି ମହୀତୋଯଂ ଵ୍ରତିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି କିମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ପରାବତ ପଥର ଖାଏ, କିମ୍ବା ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁମାନେ କେବେ ଭୂମିର ପାଣି ପିଉନାହାନ୍ତି—ଏମିତି ପ୍ରାଣୀମାନେ କି ନିୟମ ମାନି ତାପସ ହୋଇଯାନ୍ତି?

ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ଲୋକରଞ୍ଜନକାରକମ୍ । ମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାରଣଂ ସାକ୍ଷାତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୪୯.

ଏହିପରି, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ଦିନନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତିର ସିଧାସଳଖ କାରଣ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ମୁକ୍ତିର ମୂଳ।