ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତୋଯଫେନସମେ ଦେହେ ଜୀଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତେ । ଅନିତ୍ଯାପ୍ରଯସଵାସେ କଥ ତିଷ୍ଠତି ନିର୍ଭଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ପାଣିର ଫେନ ସମାନ ଏହି ଦେହରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ଏହି ଅସ୍ଥିର ଗୃହରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅନିତ୍ୟ, ସେଠି କିପରି କେହି ନିର୍ଭୟ ରହିପାରିବ?

ଅହିତେ ହିତସଂଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାଦଧ୍ରୁଵେ ଧ୍ରୁଵସଂଜ୍ଞକଃ । ଅନର୍ଥେ ଚାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵମର୍ଥଂ ଯୋ ନ ଵେତ୍ତି ସଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ଅଭିଯୋଗକୁ ଭଲ ବୋଲି ଭାବେ, ଅସ୍ଥିରକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଅନର୍ଥକୁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।

ପଶ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରସ୍ଖଲତି ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନ ବୁଧ୍ଯତି । ପଠନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ଦେଵମାଯାଵିମୋହିତଃ ॥ ୨,୪୯.

ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ କରେ, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରେନାହିଁ, ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନାହିଁ—ଦେବମାୟାର ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ତନ୍ନିମଜ୍ଜଜ୍ଜଗଦିଦଂ ଗମ୍ଭୀରେ କାଲସାଗରେ । ମୃତ୍ଯୁରୋଗଜରାଗ୍ରାହୈର୍ନ କଶ୍ଚିଦପି ବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଭୀର କାଳ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ମଗର ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, କେହି ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରତିକ୍ଷଣଭଯଂ କାଲଃ କ୍ଷୀଯମାଣୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଆମକୁଂଭ ଇଵାଂଭଃ ସ୍ଥୋ ଵିଶୀର୍ଣୋ ନ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦିନକ୍ଷୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି—ଯେମିତି ଫାଟିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ରେ ପାଣି ଶିଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯୁଜ୍ଯତେ ଵେଷ୍ଟନଂ ଵାଯୋରାକାଶସ୍ଯ ଚ ଖଣ୍ଡନମ୍ । ଗ୍ରଥନଞ୍ଚ ତରଙ୍ଗାଣାମାସ୍ଥା ନାଯୁଷି ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ବାତାସକୁ ବାନ୍ଧିବା, ଆକାଶକୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଞ୍ଜିବା ସମ୍ଭବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନର ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ପୃଥିଵୀ ଦହ୍ଯତେ ଯେନ ମେରୁଶ୍ଚାପି ଵିଶୀର୍ଯତେ । ଶୁଷ୍ଯତେ ସାଗରଜଲଂ ଶରୀରସ୍ଯ ଚ କା କଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ସାଗରର ଜଳକୁ ଶୁଖାଇଦିଏ—ସେଠି ଦେହ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?

ଅପତ୍ଯଂ ମେ କଲତ୍ରଂ ମେ ଧନଂ ମେ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ମେ । ଜଲ୍ପନ୍ତମିତି ମର୍ତ୍ଯାଜଂ ହନ୍ତି କାଲଵୃକୋ ବଲାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ମୋର ସନ୍ତାନ, ମୋର ଜନାନୀ, ମୋର ଧନ, ମୋର ବନ୍ଧୁ’—ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ମାନବକୁ କାଳର ମୃଗ ଜୋରକରି ଧରିନେଉଛି।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ କାର୍ଯମିଦମନ୍ଯତ୍କୃତାକୃତମ୍ । ଏଵମୀହାସମାଯୁକ୍ତଂ କୃତାନ୍ତଃ କୁରୁତେ ଵଶମ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିବାକୁ ଅଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଟି, କିଏ କରିଛି କିଏ କରିନାହିଁ’—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଯାଏ।

ଶ୍ଵଃ କାର୍ଯମଦ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଚାପରାହ୍ନିକମ୍ । ନ ହି ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ କୃତଂ ଵାପ୍ଯଥ ଵାକୃତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଆସନ୍ତାକାଲି କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ଆଜି କରିଦେବା ଉଚିତ, ସକାଳର କାମ ବିକାଳରେ କରିଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଅପେକ୍ଷା କରେନାହିଁ, କାମ ହେଉ କି ନ ହେଉ।

ଜରାଦର୍ଶିତପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡଵ୍ଯାଧିସୈନିକମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠିତୋ ମୃତ୍ଯୁଶତ୍ରୁଂ ତ୍ରାତାରଂ କିଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଖାଇଦେଉଥିବା ପଥ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗର ସେନା ସହିତ ଦୃଢ଼ ମୃତ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି?

ତୃଷ୍ଣାସୂଚୀଵିନିର୍ଭିନ୍ନଂ ସିକ୍ତଂ ଵିଷଯସର୍ପିଷା । ରାଗଦ୍ଵେଷାନଲେ ପକ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁରଶ୍ରାତି ମାନଵମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ତୃଷ୍ଣାର ସୁଇଁରେ ବେଧାଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଘିଅରେ ଭିଜିଯାଇ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଅଗ୍ନିରେ ସିଜିଯାଇଥିବା ମଣିଷକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଗିଳିଯାଏ।

ବାଲାଂଶ୍ଚ ଯୌଵନସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନ ଗର୍ଭଗତାନପି । ସର୍ଵାନାଵିଶତେ ମୃତ୍ଯୁରେଵମ୍ଭୂମିଦଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ମୃତ୍ୟୁ ସବୁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ଏଠାକି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିଭଳି ଏହି ସଂସାର ଗଠିତ।

ସ୍ଵଦେହମପି ଜୀଵୋଽଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ଯମାଲଯମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମାତୃପିତୃପୁତ୍ତ୍ରାଦିସମ୍ବନ୍ଧଃ କେନ ହେତୁନା ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜୀବ ନିଜ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସ୍ତ୍ରୀ, ମା, ବାପା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ଆସକ୍ତି କାହିଁକି?

ଦୁଃ ଖମୂଲଂ ହି ସଂସାରଃ ସ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ସ ଦୁଃ ଖିତଃ । ତସ୍ଯ ତ୍ଯାଗଃ କୃତୋ ଯେନ ସ ସୁଖୀ ନାପରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପାଖରେ ସଂସାର ଅଛି, ସେ ଦୁଃଖରେ ରହେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେଠିକି ଖୁସି ମିଳେ—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଦୁଃ ଖାନାମାଲଯଂ ସକଲାପଦାମ୍ । ଆଶ୍ରଯଂ ସର୍ଵପାପାନାଂ ସଂସାରଂ ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଅପଦର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ଆଧାର ଯେଉଁ ସଂସାର, ଏହାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଲୋହଦାରୁମଯୈଃ ପାଶୈଃ ପୁମାନ୍ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପୁତ୍ତ୍ରଦାରମଯୈଃ ପାଶୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନ କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀର ସମ୍ପର୍କର ଜଞ୍ଜାଳରୁ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।

ଯାଵତଃ କୁରୁତେ ଜନ୍ତୁଃ ସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ । ତାଵନ୍ତୋଽସ୍ଯ ନିଖନ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯେ ଶୋକଶଙ୍କଵଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ପ୍ରାଣୀ ମନରେ ଯେତେ ଆପଣ ନିଜର ଭଲପାଉଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ, ସେତେ ଦୁଃଖର କାଠି ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବେଧିଯାଏ।

ଵଞ୍ଚିତାଶେଷଵିତ୍ତୈସ୍ତୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଲୋକୋ ଵିନାଶିତଃ । ହା ହନ୍ତ ଵିଷଯାହାରୈର୍ଦେହସ୍ଥୋନ୍ଦ୍ରିଯତସ୍କରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଧନ ଠକେଇ ନିଜେ ଭୋଗବିଲାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି — ହା ହନ୍ତ! ଏହି ଭୋଗବାସନା ଦ୍ୱାରା।

ମାଂସଲୁବ୍ଧୋ ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯୋ ଲୋହଶଙ୍କୁଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ସୁଖଲୁବ୍ଧସ୍ତଥା ଦେହୀ ଯମଵାଧାଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ଯେପରି ମାଛ ମାଂସ ଲୋଭରେ ଲୋହା ଆଙ୍କୁଶକୁ ଦେଖିନଥାଏ, ସେପରି ଦେହୀ ମଧୁର ଭୋଗର ଆଶାରେ ଯମଙ୍କ ଫାନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।

ହିତାହିତଂ ନ ଜାନନ୍ତୋ ନିତ୍ଯମୁନ୍ମାର୍ଗଗାମିନଃ । କୁକ୍ଷିପୂରଣନିଷ୍ଠା ଯେ ତେ ନରା ନାରକାଃ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ଯେମାନେ କଣ ଭଲ କଣ ଖରାପ ଜାଣିନଥାନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ଓ ମାତ୍ର ପେଟ ଭରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏମାନେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ନରକକୁ ଯିବେ।

ନିଦ୍ରାଭୀମୈଥୁନାହାରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସମାଃ । ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାନଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନହୀନଃ ପଶୁଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୪୯.

ନିଦ୍ରା, ଭୟ, ମିଥୁନ ଓ ଖାଦ୍ୟ—ଏସବୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ। ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ମାନବ; ଯାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେ ପଶୁ।

ପ୍ରଭାତେ ମଲମୂତ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ରାତ୍ରୌ ମଦନନିଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବାଧ୍ଯନ୍ତେ ମୂଢମାନଵାଃ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରଭାତରେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭୋକ ଓ ତିଆ, ରାତିରେ କାମ ଓ ନିଦ୍ରା—ଏସବୁ ମୂଢ଼ ମଣିଷଙ୍କୁ ସମୟ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ଵଦେହଧନଦାରାଦିନିରତାଃ ସର୍ଵଜନ୍ତଵଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ହା ହନ୍ତାଜ୍ଞାନମୋହିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଶରୀର, ଧନ, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ଅବିଜ୍ଞତା ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସଙ୍ଗଃ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ସଚେତ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ମହଦ୍ଭିଃ ସହ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସନ୍ତଃ ସଙ୍ଗସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସେଥିପାଇଁ ସଦା ସଂଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଛାଡ଼ିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ହେଉଛି ଏହାର ଔଷଧ ।

ସତ୍ସଙ୍ଗଶ୍ଚ ଵିଵେକଶ୍ଚ ନିର୍ମଲଂ ନଯନଦ୍ଵଯମ୍ । ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ନରଃ ସୋଽନ୍ଧଃ କଥଂ ନ ସ୍ଯାଦମାର୍ଗଗଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ସଂଗ, ବିବେକ ଓ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଣିଷ ଅନ୍ଧା; ଏପରି ମଣିଷ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିପାରିବେ ?

ସ୍ଵସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରନିରତାଃ ସର୍ଵମାନଵାଃ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵୃଥା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦାମ୍ଭିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ମଣିଷ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ନ ରହି, ପରମ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିନଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଢୋଙ୍ଗୀମାନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।

କିମାଯାସପରାଃ କେଚିଦ୍ଵ୍ରତଚର୍ଯାଦିସଂଯୁତାଃ । ଅଜ୍ଞାନସଂଵୃତାତ୍ମାନଃ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ପ୍ରଚାରକାଃ ॥ ୨,୪୯.

କେହି କେହି ଲୋକେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ହୋଇ ନିଜକୁ ଭୁଲି, ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି ।

ନାମମାତ୍ରେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କର୍ମକାଣ୍ଡରତା ନରାଃ । ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣହୋମାଦ୍ଯୈର୍ଭ୍ରାମିତାଃ କ୍ରତୁଵିସ୍ତରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନେକ ଲୋକ କେବଳ ନାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ହୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି ।