ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଆତ୍ମୈଵ ଯଦି ନାତ୍ମାନମହୀତେଭ୍ଯୋ ନିଵାରଯେତ୍ । କୋଽନ୍ଯୋ ହିତକରସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମାନଂ ସୁଖଯିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ନିଜ ଆତ୍ମା ଯଦି ନିଜକୁ ଅପକାରରୁ ବଞ୍ଚାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇପାରିବ?

ଇହୈଵ ନରକଵ୍ଯାଧେଶ୍ଚିକିତ୍ସାଂ ନ କରୋତି ଯଃ । ଗତ୍ଵା ନିରୌଷଧଂ ଦେଶଂ ଵ୍ଯାଧିମ୍ଥଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ନରକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରେନାହିଁ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଔଷଧ ନଥିବା ଦେଶକୁ ଯିବ, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କଣ କରିପାରିବ?

ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵାସ୍ତେ ଜରା ଚାଯୁର୍ଯାତି ଭିନ୍ନଘଟାମ୍ବୁଵତ୍ । ନିଘ୍ନନ୍ତି ରିପୁଵଦ୍ରୋଗାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ ॥ ୨,୪୯.

ବଘା ଭଳି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ, ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଘଟର ପାଣି ଭଳି ଚାଲିଯାଏ, ରୋଗ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର କାମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵନ୍ନାଶ୍ରଯତେ ଦୁଃ ଖଂ ଯାଵନ୍ନାଯାନ୍ତି ଚାପଦଃ । ଯାଵନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵୈକଲ୍ଯଂ ତାଵଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଧ ବା ବିପଦ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଦେହୋଽଯଂ ତାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍ । ସନ୍ଦୀପ୍ତକୋଶଭଵନେ କୂପଂ ଖନତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଯେମିତି ମୂଢ଼ ଲୋକ ଘର ଜଳିଯାଉଥିବାବେଳେ କୁଆଁ ଖୋଦେ, ସେହିପରି ଦେହ ଥିବାବେଳେ ନ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ପରେ ଅନୁତାପ ହୁଏ।

କାଲୋ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ନାନାକାର୍ଯୈଃ ସଂସାରସମ୍ଭଵୈଃ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଜନୋ ହନ୍ତ ନ ଵେତ୍ତି ହିତମାତ୍ମନଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ କେବେ କେଉଁଠି ଯାଉଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଗତର ଅନେକ କାମରେ ଲୋକ ବ୍ୟସ୍ତ। ଲୋକେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।

ଜାତାନାର୍ତାନ୍ମୃତାନାପଦ୍ଭଷ୍ଟାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦୁଃ ଖିତାନ୍ । ଲୋକୋ ମୋହସୁରାଂ ପୀତ୍ଵା ନ ବିଭେତି କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ମୋହର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କେବେ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି।

ସମ୍ପଦଃ ସ୍ଵପ୍ନସଂକାଶା ଯୌଵନଂ କୁସୁମୋପମମ୍ । ତଡିଚ୍ଚପଲମାଯୁଷ୍ଯଂ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଜ୍ଜାନତୋ ଧୃତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଧନ ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ, ଯୌବନ ଫୁଲ ଭଳି ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଝିଯାଏ, ଜୀବନ ତଡ଼ିତ ଭଳି ଅସ୍ଥିର—ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ କିଏ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବ?

ଶତଂ ଜୀଵିତମତ୍ଯଲ୍ପଂ ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯୈସ୍ତଦର୍ଧକମ୍ । ବାଲ୍ଯରୋଗଜରାଦୁଃ ଖୈରଲ୍ପଂ ତଦପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ବହୁତ କମ୍; ଯେଉଁମାନେ ଆଳସ୍ୟ କିମ୍ବା ଘୁମରେ ଡୁବିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଧା ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଅଂଶ ରହିଯାଏ, ସେଠି ଶିଶୁବୟସ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କଟିଯାଏ, ଏହି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ।

ପ୍ରାରବ୍ଧଵ୍ଯେ ନିରୁଦ୍ଯୋଗୀ ଜାଗର୍ତଵ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତକଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ତଶ୍ଚ ଭଯସ୍ଥାନେ ହା ନରଃ କୋ ନ ହନ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

କାମ କରିବା ଉଚିତ ବେଳେ ଯେଉଁଠି ଅଳସ, ଜାଗିବା ଉଚିତ ବେଳେ ଘୁମେ, ଭୟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅତିଶୟ ଭରସା କରେ—ହାଁ, ଏଭଳି ଲୋକ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ?

ତୋଯଫେନସମେ ଦେହେ ଜୀଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତେ । ଅନିତ୍ଯାପ୍ରଯସଵାସେ କଥ ତିଷ୍ଠତି ନିର୍ଭଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ପାଣିର ଫେନ ସମାନ ଏହି ଦେହରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ଏହି ଅସ୍ଥିର ଗୃହରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅନିତ୍ୟ, ସେଠି କିପରି କେହି ନିର୍ଭୟ ରହିପାରିବ?

ଅହିତେ ହିତସଂଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାଦଧ୍ରୁଵେ ଧ୍ରୁଵସଂଜ୍ଞକଃ । ଅନର୍ଥେ ଚାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵମର୍ଥଂ ଯୋ ନ ଵେତ୍ତି ସଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ଅଭିଯୋଗକୁ ଭଲ ବୋଲି ଭାବେ, ଅସ୍ଥିରକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଅନର୍ଥକୁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।

ପଶ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରସ୍ଖଲତି ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନ ବୁଧ୍ଯତି । ପଠନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ଦେଵମାଯାଵିମୋହିତଃ ॥ ୨,୪୯.

ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ କରେ, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରେନାହିଁ, ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନାହିଁ—ଦେବମାୟାର ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ତନ୍ନିମଜ୍ଜଜ୍ଜଗଦିଦଂ ଗମ୍ଭୀରେ କାଲସାଗରେ । ମୃତ୍ଯୁରୋଗଜରାଗ୍ରାହୈର୍ନ କଶ୍ଚିଦପି ବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଭୀର କାଳ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ମଗର ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, କେହି ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରତିକ୍ଷଣଭଯଂ କାଲଃ କ୍ଷୀଯମାଣୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଆମକୁଂଭ ଇଵାଂଭଃ ସ୍ଥୋ ଵିଶୀର୍ଣୋ ନ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦିନକ୍ଷୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି—ଯେମିତି ଫାଟିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ରେ ପାଣି ଶିଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯୁଜ୍ଯତେ ଵେଷ୍ଟନଂ ଵାଯୋରାକାଶସ୍ଯ ଚ ଖଣ୍ଡନମ୍ । ଗ୍ରଥନଞ୍ଚ ତରଙ୍ଗାଣାମାସ୍ଥା ନାଯୁଷି ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ବାତାସକୁ ବାନ୍ଧିବା, ଆକାଶକୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଞ୍ଜିବା ସମ୍ଭବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନର ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ପୃଥିଵୀ ଦହ୍ଯତେ ଯେନ ମେରୁଶ୍ଚାପି ଵିଶୀର୍ଯତେ । ଶୁଷ୍ଯତେ ସାଗରଜଲଂ ଶରୀରସ୍ଯ ଚ କା କଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ସାଗରର ଜଳକୁ ଶୁଖାଇଦିଏ—ସେଠି ଦେହ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?

ଅପତ୍ଯଂ ମେ କଲତ୍ରଂ ମେ ଧନଂ ମେ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ମେ । ଜଲ୍ପନ୍ତମିତି ମର୍ତ୍ଯାଜଂ ହନ୍ତି କାଲଵୃକୋ ବଲାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ମୋର ସନ୍ତାନ, ମୋର ଜନାନୀ, ମୋର ଧନ, ମୋର ବନ୍ଧୁ’—ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ମାନବକୁ କାଳର ମୃଗ ଜୋରକରି ଧରିନେଉଛି।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ କାର୍ଯମିଦମନ୍ଯତ୍କୃତାକୃତମ୍ । ଏଵମୀହାସମାଯୁକ୍ତଂ କୃତାନ୍ତଃ କୁରୁତେ ଵଶମ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିବାକୁ ଅଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଟି, କିଏ କରିଛି କିଏ କରିନାହିଁ’—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଯାଏ।

ଶ୍ଵଃ କାର୍ଯମଦ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଚାପରାହ୍ନିକମ୍ । ନ ହି ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ କୃତଂ ଵାପ୍ଯଥ ଵାକୃତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଆସନ୍ତାକାଲି କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ଆଜି କରିଦେବା ଉଚିତ, ସକାଳର କାମ ବିକାଳରେ କରିଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଅପେକ୍ଷା କରେନାହିଁ, କାମ ହେଉ କି ନ ହେଉ।

ଜରାଦର୍ଶିତପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡଵ୍ଯାଧିସୈନିକମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠିତୋ ମୃତ୍ଯୁଶତ୍ରୁଂ ତ୍ରାତାରଂ କିଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଖାଇଦେଉଥିବା ପଥ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗର ସେନା ସହିତ ଦୃଢ଼ ମୃତ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି?

ତୃଷ୍ଣାସୂଚୀଵିନିର୍ଭିନ୍ନଂ ସିକ୍ତଂ ଵିଷଯସର୍ପିଷା । ରାଗଦ୍ଵେଷାନଲେ ପକ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁରଶ୍ରାତି ମାନଵମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ତୃଷ୍ଣାର ସୁଇଁରେ ବେଧାଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଘିଅରେ ଭିଜିଯାଇ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଅଗ୍ନିରେ ସିଜିଯାଇଥିବା ମଣିଷକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଗିଳିଯାଏ।

ବାଲାଂଶ୍ଚ ଯୌଵନସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନ ଗର୍ଭଗତାନପି । ସର୍ଵାନାଵିଶତେ ମୃତ୍ଯୁରେଵମ୍ଭୂମିଦଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ମୃତ୍ୟୁ ସବୁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ଏଠାକି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିଭଳି ଏହି ସଂସାର ଗଠିତ।

ସ୍ଵଦେହମପି ଜୀଵୋଽଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ଯମାଲଯମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମାତୃପିତୃପୁତ୍ତ୍ରାଦିସମ୍ବନ୍ଧଃ କେନ ହେତୁନା ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଜୀବ ନିଜ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସ୍ତ୍ରୀ, ମା, ବାପା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ଆସକ୍ତି କାହିଁକି?

ଦୁଃ ଖମୂଲଂ ହି ସଂସାରଃ ସ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ସ ଦୁଃ ଖିତଃ । ତସ୍ଯ ତ୍ଯାଗଃ କୃତୋ ଯେନ ସ ସୁଖୀ ନାପରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପାଖରେ ସଂସାର ଅଛି, ସେ ଦୁଃଖରେ ରହେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେଠିକି ଖୁସି ମିଳେ—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଦୁଃ ଖାନାମାଲଯଂ ସକଲାପଦାମ୍ । ଆଶ୍ରଯଂ ସର୍ଵପାପାନାଂ ସଂସାରଂ ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଅପଦର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ଆଧାର ଯେଉଁ ସଂସାର, ଏହାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଲୋହଦାରୁମଯୈଃ ପାଶୈଃ ପୁମାନ୍ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପୁତ୍ତ୍ରଦାରମଯୈଃ ପାଶୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନ କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀର ସମ୍ପର୍କର ଜଞ୍ଜାଳରୁ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।

ଯାଵତଃ କୁରୁତେ ଜନ୍ତୁଃ ସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ । ତାଵନ୍ତୋଽସ୍ଯ ନିଖନ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯେ ଶୋକଶଙ୍କଵଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ପ୍ରାଣୀ ମନରେ ଯେତେ ଆପଣ ନିଜର ଭଲପାଉଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ, ସେତେ ଦୁଃଖର କାଠି ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବେଧିଯାଏ।

ଵଞ୍ଚିତାଶେଷଵିତ୍ତୈସ୍ତୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଲୋକୋ ଵିନାଶିତଃ । ହା ହନ୍ତ ଵିଷଯାହାରୈର୍ଦେହସ୍ଥୋନ୍ଦ୍ରିଯତସ୍କରୈଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଧନ ଠକେଇ ନିଜେ ଭୋଗବିଲାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି — ହା ହନ୍ତ! ଏହି ଭୋଗବାସନା ଦ୍ୱାରା।