ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଚତୁର୍ଵିଧଶରୀରାଣି ଧୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ । ସୁକୃତାନ୍ମା ନଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନୀ ଚେନ୍ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଚାରିପ୍ରକାର ଦେହ ହଜାର-ହଜାର ଥର ଧାରଣ ଓ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯଦି କେହି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ।

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ମାନୁଷଂ ଵିନାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନନ୍ତୁ ଲଭ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ, ମାନବ ଦେହ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସିଠିରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈରପି କୋଟିଭିଃ । କଦାଚିଲ୍ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଞ୍ଚଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ, କେବେ କେବେ ପ୍ରାଣୀ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।

ସୋପାନଭୂତଂ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯସ୍ତାର ଯତି ନାତ୍ମାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପାପତରୋଽତ୍ର କଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପଥ ହେଉଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେନାହିଁ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ଅଛି?

ନରଃ ପ୍ରାପ୍ଯେତରଜ୍ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସୌଷ୍ଠଵମ୍ । ନ ଵେତ୍ତ୍ଯାତ୍ମହିତଂ ଯସ୍ତୁ ସ ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ନିଜ ଭଲ ଜାଣେନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଘାତକ।

ଵିନା ଦେହେନ କସ୍ଯାପି ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦ୍ଦେହଂ ଧନଂ ରକ୍ଷେତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣି ସାଧଯେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଦେହ ବିନା କାହାର ପାଇଁ କୌଣସି କାମନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଦେହକୁ ଧନ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରି, ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ଷେଚ୍ଚସର୍ଵଦାତ୍ମାନମାତ୍ମା ସର୍ବ୍ଵସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ରକ୍ଷଣେ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠେଜ୍ଜୀଵନ୍ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତବେଳେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର; ରକ୍ଷାରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଜୀବନରେ ଶୁଭ ଦେଖିପାରିବ।

ପୁନର୍ଗ୍ରାମଃ ପୁନଃ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନର୍ଵିତ୍ତଂ ପୁନର୍ଗୃହମ୍ । ପୁନଃ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ନ ଶରୀରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୨,୪୯.

ଗାଁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦେହ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଶରୀରରକ୍ଷଣୋପାଯାଃ କ୍ରି ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ବୁଧୈଃ । ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଯାଗମପି କୁଷ୍ଠାଦିରୋଗିଣଃ ॥ ୨,୪୯.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ଦେହ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପାୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ଭଳି ରୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।

ତଦ୍ଗୋପିତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନାର୍ଥମେଵ ଚ । ଜ୍ଞାନଂ ତୁ ଧ୍ଯାନଯୋଗାର୍ଥମଚିରାତ୍ପ୍ରଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଦେହକୁ ଧର୍ମ ଓ ଧନ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଆତ୍ମୈଵ ଯଦି ନାତ୍ମାନମହୀତେଭ୍ଯୋ ନିଵାରଯେତ୍ । କୋଽନ୍ଯୋ ହିତକରସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମାନଂ ସୁଖଯିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ନିଜ ଆତ୍ମା ଯଦି ନିଜକୁ ଅପକାରରୁ ବଞ୍ଚାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇପାରିବ?

ଇହୈଵ ନରକଵ୍ଯାଧେଶ୍ଚିକିତ୍ସାଂ ନ କରୋତି ଯଃ । ଗତ୍ଵା ନିରୌଷଧଂ ଦେଶଂ ଵ୍ଯାଧିମ୍ଥଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ନରକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରେନାହିଁ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଔଷଧ ନଥିବା ଦେଶକୁ ଯିବ, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କଣ କରିପାରିବ?

ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵାସ୍ତେ ଜରା ଚାଯୁର୍ଯାତି ଭିନ୍ନଘଟାମ୍ବୁଵତ୍ । ନିଘ୍ନନ୍ତି ରିପୁଵଦ୍ରୋଗାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ ॥ ୨,୪୯.

ବଘା ଭଳି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ, ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଘଟର ପାଣି ଭଳି ଚାଲିଯାଏ, ରୋଗ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର କାମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵନ୍ନାଶ୍ରଯତେ ଦୁଃ ଖଂ ଯାଵନ୍ନାଯାନ୍ତି ଚାପଦଃ । ଯାଵନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵୈକଲ୍ଯଂ ତାଵଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଧ ବା ବିପଦ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଦେହୋଽଯଂ ତାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍ । ସନ୍ଦୀପ୍ତକୋଶଭଵନେ କୂପଂ ଖନତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଯେମିତି ମୂଢ଼ ଲୋକ ଘର ଜଳିଯାଉଥିବାବେଳେ କୁଆଁ ଖୋଦେ, ସେହିପରି ଦେହ ଥିବାବେଳେ ନ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ପରେ ଅନୁତାପ ହୁଏ।

କାଲୋ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ନାନାକାର୍ଯୈଃ ସଂସାରସମ୍ଭଵୈଃ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଜନୋ ହନ୍ତ ନ ଵେତ୍ତି ହିତମାତ୍ମନଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ କେବେ କେଉଁଠି ଯାଉଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଗତର ଅନେକ କାମରେ ଲୋକ ବ୍ୟସ୍ତ। ଲୋକେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।

ଜାତାନାର୍ତାନ୍ମୃତାନାପଦ୍ଭଷ୍ଟାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦୁଃ ଖିତାନ୍ । ଲୋକୋ ମୋହସୁରାଂ ପୀତ୍ଵା ନ ବିଭେତି କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ମୋହର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କେବେ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି।

ସମ୍ପଦଃ ସ୍ଵପ୍ନସଂକାଶା ଯୌଵନଂ କୁସୁମୋପମମ୍ । ତଡିଚ୍ଚପଲମାଯୁଷ୍ଯଂ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଜ୍ଜାନତୋ ଧୃତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଧନ ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ, ଯୌବନ ଫୁଲ ଭଳି ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଝିଯାଏ, ଜୀବନ ତଡ଼ିତ ଭଳି ଅସ୍ଥିର—ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ କିଏ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବ?

ଶତଂ ଜୀଵିତମତ୍ଯଲ୍ପଂ ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯୈସ୍ତଦର୍ଧକମ୍ । ବାଲ୍ଯରୋଗଜରାଦୁଃ ଖୈରଲ୍ପଂ ତଦପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ବହୁତ କମ୍; ଯେଉଁମାନେ ଆଳସ୍ୟ କିମ୍ବା ଘୁମରେ ଡୁବିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଧା ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଅଂଶ ରହିଯାଏ, ସେଠି ଶିଶୁବୟସ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କଟିଯାଏ, ଏହି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ।

ପ୍ରାରବ୍ଧଵ୍ଯେ ନିରୁଦ୍ଯୋଗୀ ଜାଗର୍ତଵ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତକଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ତଶ୍ଚ ଭଯସ୍ଥାନେ ହା ନରଃ କୋ ନ ହନ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

କାମ କରିବା ଉଚିତ ବେଳେ ଯେଉଁଠି ଅଳସ, ଜାଗିବା ଉଚିତ ବେଳେ ଘୁମେ, ଭୟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅତିଶୟ ଭରସା କରେ—ହାଁ, ଏଭଳି ଲୋକ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ?

ତୋଯଫେନସମେ ଦେହେ ଜୀଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତେ । ଅନିତ୍ଯାପ୍ରଯସଵାସେ କଥ ତିଷ୍ଠତି ନିର୍ଭଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ପାଣିର ଫେନ ସମାନ ଏହି ଦେହରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ଏହି ଅସ୍ଥିର ଗୃହରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅନିତ୍ୟ, ସେଠି କିପରି କେହି ନିର୍ଭୟ ରହିପାରିବ?

ଅହିତେ ହିତସଂଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାଦଧ୍ରୁଵେ ଧ୍ରୁଵସଂଜ୍ଞକଃ । ଅନର୍ଥେ ଚାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵମର୍ଥଂ ଯୋ ନ ଵେତ୍ତି ସଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ଅଭିଯୋଗକୁ ଭଲ ବୋଲି ଭାବେ, ଅସ୍ଥିରକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଅନର୍ଥକୁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।

ପଶ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରସ୍ଖଲତି ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନ ବୁଧ୍ଯତି । ପଠନ୍ନପି ନ ଜାନାତି ଦେଵମାଯାଵିମୋହିତଃ ॥ ୨,୪୯.

ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ କରେ, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରେନାହିଁ, ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନାହିଁ—ଦେବମାୟାର ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ତନ୍ନିମଜ୍ଜଜ୍ଜଗଦିଦଂ ଗମ୍ଭୀରେ କାଲସାଗରେ । ମୃତ୍ଯୁରୋଗଜରାଗ୍ରାହୈର୍ନ କଶ୍ଚିଦପି ବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଭୀର କାଳ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ମଗର ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, କେହି ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରତିକ୍ଷଣଭଯଂ କାଲଃ କ୍ଷୀଯମାଣୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଆମକୁଂଭ ଇଵାଂଭଃ ସ୍ଥୋ ଵିଶୀର୍ଣୋ ନ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦିନକ୍ଷୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି—ଯେମିତି ଫାଟିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ରେ ପାଣି ଶିଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯୁଜ୍ଯତେ ଵେଷ୍ଟନଂ ଵାଯୋରାକାଶସ୍ଯ ଚ ଖଣ୍ଡନମ୍ । ଗ୍ରଥନଞ୍ଚ ତରଙ୍ଗାଣାମାସ୍ଥା ନାଯୁଷି ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ବାତାସକୁ ବାନ୍ଧିବା, ଆକାଶକୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଞ୍ଜିବା ସମ୍ଭବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନର ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ପୃଥିଵୀ ଦହ୍ଯତେ ଯେନ ମେରୁଶ୍ଚାପି ଵିଶୀର୍ଯତେ । ଶୁଷ୍ଯତେ ସାଗରଜଲଂ ଶରୀରସ୍ଯ ଚ କା କଥା ॥ ୨,୪୯.

ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ସାଗରର ଜଳକୁ ଶୁଖାଇଦିଏ—ସେଠି ଦେହ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?

ଅପତ୍ଯଂ ମେ କଲତ୍ରଂ ମେ ଧନଂ ମେ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ମେ । ଜଲ୍ପନ୍ତମିତି ମର୍ତ୍ଯାଜଂ ହନ୍ତି କାଲଵୃକୋ ବଲାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ମୋର ସନ୍ତାନ, ମୋର ଜନାନୀ, ମୋର ଧନ, ମୋର ବନ୍ଧୁ’—ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ମାନବକୁ କାଳର ମୃଗ ଜୋରକରି ଧରିନେଉଛି।

ଇଦଂ କୃତମିଦଂ କାର୍ଯମିଦମନ୍ଯତ୍କୃତାକୃତମ୍ । ଏଵମୀହାସମାଯୁକ୍ତଂ କୃତାନ୍ତଃ କୁରୁତେ ଵଶମ୍ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା କରିଛି, ଏହା କରିବାକୁ ଅଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଟି, କିଏ କରିଛି କିଏ କରିନାହିଁ’—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଯାଏ।