ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଅସାରେ ଘୋରସଂସାରେ ସର୍ଵଦୁଃ ଖମଲୀମସେ ॥ ୨,୪୯.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଏହି ଅସାର ଓ ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ।

ନାନାଵିଧଶରୀରସ୍ଥା ଅନନ୍ତା ଜୀଵରାଶଯଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ତେଷାମନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ନାନା ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅନେକ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ।

ସଦା ଦୁଃ ଖାତୁରା ଏଵ ନ ସଖୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍କଚିତ୍ । କେନୋପାଯେନ ମୋକ୍ଷେଶ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ, କେଉଁଠିଓ ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ। କେଉଁ ଉପାୟରେ, ହେ ମୋକ୍ଷର ନାଥ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁବାଚ । ଶୃଣୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସଂସାରାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ ॥ ୨,୪୯.

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ କହିବି; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଅସ୍ତି ଦେଵଃ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୋ ନିଷ୍କଲଃ ଶିଵଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଚ ସର୍ଵେଶୋ ନିର୍ମଲୋଽଦ୍ଵଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶିବ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିର୍ମଳ ଓ ଏକମାତ୍ର।

ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନାଦ୍ଯନ୍ତୋ ନିର୍ଵିକାରଃ ପରାତ୍ପରଃ । ନିର୍ଗୁଣଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ତଦଂଶା ଜୀଵସଂଜ୍ଞକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସ୍ୱୟଂ ଆଲୋକମୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ଗୁଣହୀନ, ସତ୍ୟ-ଚେତନା-ଆନନ୍ଦ ମୟ; ସେହି ପ୍ରଭାବର ଅଂଶମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବ।

ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯୋପହତା ଯଥାଗ୍ନୌ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗକାଃ । ଦେହାଦ୍ଯୁପାଧିସମ୍ଭିନ୍ନାସ୍ତେ କର୍ମଭିରନାଦିଭିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଆଦିହୀନ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ତିନ୍ତିର ଭଳି, ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆଦିହୀନ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ।

ସୁଖଦୁଃ ଖପ୍ରଦୈଃ ପୁଣ୍ଯପାରୂପୈର୍ନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ । ତତ୍ତଜ୍ଜାତିଯୁତଂ ଦେହମାଯୁର୍ଭୋଗଞ୍ଚ କର୍ମଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦେହ, ଆୟୁ ଓ ଭୋଗ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ସବୁ କର୍ମଫଳ।

ପ୍ରତିଜନ୍ମ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେଷାମପି ପରଂ ପୁନଃ । ସସୂକ୍ଷ୍ମଲିଙ୍ଗଶରୀରମାମୋକ୍ଷାଦକ୍ଷରଂ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ହେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ରହିଯାଏ, ହେ ଖଗ।

ସ୍ଥାଵରାଃ କୃମଯଶ୍ଚାଜାଃ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶଵୋ ନଗଃ । ଧାର୍ମିକାସ୍ତ୍ରିଦଶାସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମୋକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, କୀଟ, ଛାଗ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ପାହାଡ଼, ଧର୍ମିକ, ଦେବତା, ମୁକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତ — ଏହିଭଳି କ୍ରମ ଅଛି।

ଚତୁର୍ଵିଧଶରୀରାଣି ଧୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ । ସୁକୃତାନ୍ମା ନଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନୀ ଚେନ୍ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଚାରିପ୍ରକାର ଦେହ ହଜାର-ହଜାର ଥର ଧାରଣ ଓ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯଦି କେହି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ।

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ମାନୁଷଂ ଵିନାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନନ୍ତୁ ଲଭ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ, ମାନବ ଦେହ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସିଠିରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈରପି କୋଟିଭିଃ । କଦାଚିଲ୍ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଞ୍ଚଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ, କେବେ କେବେ ପ୍ରାଣୀ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।

ସୋପାନଭୂତଂ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯସ୍ତାର ଯତି ନାତ୍ମାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପାପତରୋଽତ୍ର କଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପଥ ହେଉଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେନାହିଁ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ଅଛି?

ନରଃ ପ୍ରାପ୍ଯେତରଜ୍ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସୌଷ୍ଠଵମ୍ । ନ ଵେତ୍ତ୍ଯାତ୍ମହିତଂ ଯସ୍ତୁ ସ ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ନିଜ ଭଲ ଜାଣେନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଘାତକ।

ଵିନା ଦେହେନ କସ୍ଯାପି ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦ୍ଦେହଂ ଧନଂ ରକ୍ଷେତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣି ସାଧଯେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଦେହ ବିନା କାହାର ପାଇଁ କୌଣସି କାମନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଦେହକୁ ଧନ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରି, ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ଷେଚ୍ଚସର୍ଵଦାତ୍ମାନମାତ୍ମା ସର୍ବ୍ଵସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ରକ୍ଷଣେ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠେଜ୍ଜୀଵନ୍ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତବେଳେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର; ରକ୍ଷାରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଜୀବନରେ ଶୁଭ ଦେଖିପାରିବ।

ପୁନର୍ଗ୍ରାମଃ ପୁନଃ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନର୍ଵିତ୍ତଂ ପୁନର୍ଗୃହମ୍ । ପୁନଃ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ନ ଶରୀରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୨,୪୯.

ଗାଁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦେହ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଶରୀରରକ୍ଷଣୋପାଯାଃ କ୍ରି ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ବୁଧୈଃ । ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଯାଗମପି କୁଷ୍ଠାଦିରୋଗିଣଃ ॥ ୨,୪୯.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ଦେହ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପାୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ଭଳି ରୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।

ତଦ୍ଗୋପିତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନାର୍ଥମେଵ ଚ । ଜ୍ଞାନଂ ତୁ ଧ୍ଯାନଯୋଗାର୍ଥମଚିରାତ୍ପ୍ରଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ଦେହକୁ ଧର୍ମ ଓ ଧନ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଆତ୍ମୈଵ ଯଦି ନାତ୍ମାନମହୀତେଭ୍ଯୋ ନିଵାରଯେତ୍ । କୋଽନ୍ଯୋ ହିତକରସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମାନଂ ସୁଖଯିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ନିଜ ଆତ୍ମା ଯଦି ନିଜକୁ ଅପକାରରୁ ବଞ୍ଚାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇପାରିବ?

ଇହୈଵ ନରକଵ୍ଯାଧେଶ୍ଚିକିତ୍ସାଂ ନ କରୋତି ଯଃ । ଗତ୍ଵା ନିରୌଷଧଂ ଦେଶଂ ଵ୍ଯାଧିମ୍ଥଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ନରକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରେନାହିଁ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଔଷଧ ନଥିବା ଦେଶକୁ ଯିବ, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କଣ କରିପାରିବ?

ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵାସ୍ତେ ଜରା ଚାଯୁର୍ଯାତି ଭିନ୍ନଘଟାମ୍ବୁଵତ୍ । ନିଘ୍ନନ୍ତି ରିପୁଵଦ୍ରୋଗାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ ॥ ୨,୪୯.

ବଘା ଭଳି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ, ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଘଟର ପାଣି ଭଳି ଚାଲିଯାଏ, ରୋଗ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର କାମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵନ୍ନାଶ୍ରଯତେ ଦୁଃ ଖଂ ଯାଵନ୍ନାଯାନ୍ତି ଚାପଦଃ । ଯାଵନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵୈକଲ୍ଯଂ ତାଵଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମଭ୍ଯସେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଧ ବା ବିପଦ ଆସିନଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଦେହୋଽଯଂ ତାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍ । ସନ୍ଦୀପ୍ତକୋଶଭଵନେ କୂପଂ ଖନତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଯେମିତି ମୂଢ଼ ଲୋକ ଘର ଜଳିଯାଉଥିବାବେଳେ କୁଆଁ ଖୋଦେ, ସେହିପରି ଦେହ ଥିବାବେଳେ ନ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ପରେ ଅନୁତାପ ହୁଏ।

କାଲୋ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ନାନାକାର୍ଯୈଃ ସଂସାରସମ୍ଭଵୈଃ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଜନୋ ହନ୍ତ ନ ଵେତ୍ତି ହିତମାତ୍ମନଃ ॥ ୨,୪୯.

ସମୟ କେବେ କେଉଁଠି ଯାଉଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଗତର ଅନେକ କାମରେ ଲୋକ ବ୍ୟସ୍ତ। ଲୋକେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।

ଜାତାନାର୍ତାନ୍ମୃତାନାପଦ୍ଭଷ୍ଟାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦୁଃ ଖିତାନ୍ । ଲୋକୋ ମୋହସୁରାଂ ପୀତ୍ଵା ନ ବିଭେତି କଦାଚନ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ମୋହର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କେବେ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି।

ସମ୍ପଦଃ ସ୍ଵପ୍ନସଂକାଶା ଯୌଵନଂ କୁସୁମୋପମମ୍ । ତଡିଚ୍ଚପଲମାଯୁଷ୍ଯଂ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଜ୍ଜାନତୋ ଧୃତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଧନ ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ, ଯୌବନ ଫୁଲ ଭଳି ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଝିଯାଏ, ଜୀବନ ତଡ଼ିତ ଭଳି ଅସ୍ଥିର—ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ କିଏ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବ?

ଶତଂ ଜୀଵିତମତ୍ଯଲ୍ପଂ ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯୈସ୍ତଦର୍ଧକମ୍ । ବାଲ୍ଯରୋଗଜରାଦୁଃ ଖୈରଲ୍ପଂ ତଦପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ବହୁତ କମ୍; ଯେଉଁମାନେ ଆଳସ୍ୟ କିମ୍ବା ଘୁମରେ ଡୁବିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଧା ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଅଂଶ ରହିଯାଏ, ସେଠି ଶିଶୁବୟସ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କଟିଯାଏ, ଏହି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ।