ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନ ଦୃଶ୍ଯତେ କୋଽପି ମୃତଃ ସମାଗତୋ ରାଜା ଯତିର୍ଵା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵୋଽପି ଵା । ଯୋ ଵୈ ମୃତଃ ସାହସିକଃ ସ ମର୍ତ୍ଯକୋ ନାଶଂ ଯୋଽପି ଧରାତଲେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୪୮.

ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଫେରିଆସିନାହାଁ—ସେ ରାଜା ହେଉନ୍, ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉନ୍। ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ବା ସାହସୀ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହେବେ।

ଏଵଂ ଗଣାସ୍ତେ ବ୍ରୁଵତେ ସକିନ୍ନରା ଧୈର୍ଯଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵିପାଦପୂରିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଣାନାଂ ଵଚନଂ ମହାଦ୍ଭୁତଂ ବ୍ରଵୀତି ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ଯତାଂ ଗତଃ ॥ ୨,୪୮.

ଏଭଳି ଗଣମାନେ, କିନ୍ନରମାନେ ସହିତ, ଆକାଶକୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂରଣ କରି କହୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ମଣିଷ ରୂପ ଧରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଦାନପ୍ରଭାଵେଣ ଵିମାନସଂସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମଃ ପିତା ମାତୃଦଯାନୁରୂପିଣୀ । ଵାଣୀ କଲତ୍ରଂ ମଧୁରାର୍ଥଭାଷିଣୀ ସ୍ନାନଂ ସୁତୀର୍ଥେ ଚ ସୁବନ୍ଧଵର୍ଗଃ ॥ ୨,୪୮.

ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଦେବମାନେ ଚଢ଼ିବା ରଥ ମିଳେ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ବାପା, ଦୟା ହେଉଛି ମାଆ; ମଧୁର କଥା ହେଉଛି ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ହେଉଛି ଭଲ ବନ୍ଧୁମାନେ।

କରାର୍ପିତଂ ଯତ୍ସୁକୃତଂ ସମସ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତଦା ସ୍ଯାତ୍ତଵ କିଙ୍କରୋପମଃ । ଯୋ ଧର୍ମଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ସୋଽତିସୌଖ୍ଯଂ ପାପୀ ସମସ୍ତଂ ଵିଵିଧଞ୍ଚ ଦୁଃଖମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭଲ କାମ କରିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ବର୍ଗରେ ତୁମର ସେବକ ହେବ। ଯିଏ ଧର୍ମିକ, ସେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଏ; ଯିଏ ପାପୀ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।

ଯୋ ଧର୍ମଶୀଲୋ ଜିତମାନରୋଷୋ ଵିଦ୍ଯାଵିନୀତୋ ନ ପରୋପତାପୀ । ସ୍ଵଦାରତୁଷ୍ଟଃ ପରଦାରଦୂରଃସ ଵୈ ନରୋ ନୋ ଭୁଵି ଵନ୍ଦନୀଯଃ ॥ ୨,୪୮.

ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ଅହଂକାର ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀରୁ ଦୂରେ ରହେ—ଏପରି ପୁରୁଷ ମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।

ମିଷ୍ଟାନ୍ନଦାତା ଚରିତାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋ ଵେଦାନ୍ତଵିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସହସ୍ରଜୀଵୀ । ମାସୋପଵାସୀ ଚ ପତିଵ୍ରତା ଚଷଡ୍ଜୀଵଲୋକେ ମମ ଵନ୍ଦନୀଯାଃ ॥ ୨,୪୮.

ଯିଏ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ବେଦାନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ, ମାସିକ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ—ଏହି ଛଅଜଣ ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।

ଏଵଂ ସମାଚାରଯୁତୋ ନରୋଽପି ଵାପୀଂ ସକୂପାଂ ସଜଲଂ ତଡାଗମ୍ । ପ୍ରପାଶୁଭଂ ହୃଦ୍ଗୃହଦେଵମନ୍ଦିରଂ କୃତଂ ନରେଣୈଵ ସ ଧର୍ମୌତ୍ତମଃ ॥ ୨,୪୮.

ଏଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ଯଦି ଏକ ଖାଲିଆ ବା କୁଆଁ ସହିତ ପୋଖରି, ପାଣି ଭରା ଜଳାଶୟ, ପଥିକମାନେ ପାଇଁ ପାଣିଘର କିମ୍ବା ଘରେ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମିକ।

ଵର୍ଷାଶନଂ ଵେଦଵିଦେ ଚ ଦତ୍ତଂ କନ୍ଯାଵିଵାହସ୍ତ୍ଵୃଣମୋଚନଂ ଦ୍ଵିଜେ । ଭୂମିଃ ସୁକୃଷ୍ଟାପି ତୃଷାର୍ତିହେତୋସ୍ତଦେଵମେତଂ ସୁକୃତତ୍ସମସ୍ତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ବର୍ଷାକାଳରେ ବେଦବିଦ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ, କନ୍ୟା ବିବାହ କରାଇବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ କରିବା, କିମ୍ବା ତୃଷ୍ଣା ନିବାରଣ ପାଇଁ ଭଲ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି ଦାନ କରିବା—ଏସବୁ ଉତ୍ତମ କର୍ମ ମନାଯାଏ।

ଅଧ୍ଯାଯମେନଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ସାରଂ ଶୃଣୋତି ଗାଯତ୍ଯପି ଭାଵଶୁଦ୍ଧ୍ଯା । ସ ଵୈ କୁଲୀନଃ ସ ଚ ଧର୍ମଯୁକ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵାଲଯଂ ଯାତି ପରଂ ସ ନୂନମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏହି ଉତ୍ତମ କର୍ମର ସାର ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯିଏ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗାଏ, ସେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪୯ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୁତା ମଯା ଦଯାସିନ୍ଧୋ ହ୍ଯଜ୍ଞାନାଜ୍ଜୀଵସଂସୃତିଃ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମୋକ୍ଷୋପାଯଂ ସନାତନମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ ଦୟାର ସାଗର, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଅସାରେ ଘୋରସଂସାରେ ସର୍ଵଦୁଃ ଖମଲୀମସେ ॥ ୨,୪୯.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଏହି ଅସାର ଓ ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ।

ନାନାଵିଧଶରୀରସ୍ଥା ଅନନ୍ତା ଜୀଵରାଶଯଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ତେଷାମନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ନାନା ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅନେକ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ।

ସଦା ଦୁଃ ଖାତୁରା ଏଵ ନ ସଖୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍କଚିତ୍ । କେନୋପାଯେନ ମୋକ୍ଷେଶ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ, କେଉଁଠିଓ ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ। କେଉଁ ଉପାୟରେ, ହେ ମୋକ୍ଷର ନାଥ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁବାଚ । ଶୃଣୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସଂସାରାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ ॥ ୨,୪୯.

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ କହିବି; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଅସ୍ତି ଦେଵଃ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୋ ନିଷ୍କଲଃ ଶିଵଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଚ ସର୍ଵେଶୋ ନିର୍ମଲୋଽଦ୍ଵଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶିବ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିର୍ମଳ ଓ ଏକମାତ୍ର।

ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନାଦ୍ଯନ୍ତୋ ନିର୍ଵିକାରଃ ପରାତ୍ପରଃ । ନିର୍ଗୁଣଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ତଦଂଶା ଜୀଵସଂଜ୍ଞକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସ୍ୱୟଂ ଆଲୋକମୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ଗୁଣହୀନ, ସତ୍ୟ-ଚେତନା-ଆନନ୍ଦ ମୟ; ସେହି ପ୍ରଭାବର ଅଂଶମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବ।

ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯୋପହତା ଯଥାଗ୍ନୌ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗକାଃ । ଦେହାଦ୍ଯୁପାଧିସମ୍ଭିନ୍ନାସ୍ତେ କର୍ମଭିରନାଦିଭିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଆଦିହୀନ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ତିନ୍ତିର ଭଳି, ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆଦିହୀନ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ।

ସୁଖଦୁଃ ଖପ୍ରଦୈଃ ପୁଣ୍ଯପାରୂପୈର୍ନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ । ତତ୍ତଜ୍ଜାତିଯୁତଂ ଦେହମାଯୁର୍ଭୋଗଞ୍ଚ କର୍ମଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦେହ, ଆୟୁ ଓ ଭୋଗ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ସବୁ କର୍ମଫଳ।

ପ୍ରତିଜନ୍ମ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେଷାମପି ପରଂ ପୁନଃ । ସସୂକ୍ଷ୍ମଲିଙ୍ଗଶରୀରମାମୋକ୍ଷାଦକ୍ଷରଂ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ହେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ରହିଯାଏ, ହେ ଖଗ।

ସ୍ଥାଵରାଃ କୃମଯଶ୍ଚାଜାଃ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶଵୋ ନଗଃ । ଧାର୍ମିକାସ୍ତ୍ରିଦଶାସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମୋକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, କୀଟ, ଛାଗ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ପାହାଡ଼, ଧର୍ମିକ, ଦେବତା, ମୁକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତ — ଏହିଭଳି କ୍ରମ ଅଛି।

ଚତୁର୍ଵିଧଶରୀରାଣି ଧୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ । ସୁକୃତାନ୍ମା ନଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନୀ ଚେନ୍ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଚାରିପ୍ରକାର ଦେହ ହଜାର-ହଜାର ଥର ଧାରଣ ଓ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯଦି କେହି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ।

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ମାନୁଷଂ ଵିନାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନନ୍ତୁ ଲଭ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ଏଠି ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ, ମାନବ ଦେହ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସିଠିରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈରପି କୋଟିଭିଃ । କଦାଚିଲ୍ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଞ୍ଚଯାତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ, କେବେ କେବେ ପ୍ରାଣୀ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।

ସୋପାନଭୂତଂ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯସ୍ତାର ଯତି ନାତ୍ମାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପାପତରୋଽତ୍ର କଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପଥ ହେଉଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେନାହିଁ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ଅଛି?

ନରଃ ପ୍ରାପ୍ଯେତରଜ୍ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସୌଷ୍ଠଵମ୍ । ନ ଵେତ୍ତ୍ଯାତ୍ମହିତଂ ଯସ୍ତୁ ସ ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ନିଜ ଭଲ ଜାଣେନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଘାତକ।

ଵିନା ଦେହେନ କସ୍ଯାପି ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦ୍ଦେହଂ ଧନଂ ରକ୍ଷେତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣି ସାଧଯେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଦେହ ବିନା କାହାର ପାଇଁ କୌଣସି କାମନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଦେହକୁ ଧନ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରି, ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ଷେଚ୍ଚସର୍ଵଦାତ୍ମାନମାତ୍ମା ସର୍ବ୍ଵସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ରକ୍ଷଣେ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠେଜ୍ଜୀଵନ୍ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି ॥ ୨,୪୯.

ସମସ୍ତବେଳେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର; ରକ୍ଷାରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଜୀବନରେ ଶୁଭ ଦେଖିପାରିବ।

ପୁନର୍ଗ୍ରାମଃ ପୁନଃ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନର୍ଵିତ୍ତଂ ପୁନର୍ଗୃହମ୍ । ପୁନଃ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ନ ଶରୀରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୨,୪୯.

ଗାଁ, ଜମି, ଧନ, ଘର, ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦେହ ପୁଣି ପୁଣି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଶରୀରରକ୍ଷଣୋପାଯାଃ କ୍ରି ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ବୁଧୈଃ । ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଯାଗମପି କୁଷ୍ଠାଦିରୋଗିଣଃ ॥ ୨,୪୯.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ଦେହ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପାୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ଭଳି ରୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।