ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସୋମଗ୍ରହେ ସୂର୍ଯସମାଗମେପି ଵା ନ ସେଵିତଂ ତୀର୍ଥଵରିଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ । କୋଶଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ମଲମୂତ୍ରପୂରିତଂ ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ ସମୟରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି; ନିଜ ଧନକୋଷ ମଳ ଓ ପିଶାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ, ତାହା କେବେ ଶୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲ।

ମଯା ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ନତା ନ ପୂଜିତା ତ୍ରୈଵିକ୍ରମୀ ମୂର୍ତିରିହ ସ୍ଥିତା ଭୁଵି । ପ୍ରଭାସନାଥୋ ନ ଚ ଭକ୍ତିସଂସ୍ତୁତୋ ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ବିରାଜିତ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିନଥିଲି, ନମସ୍କାର କିମ୍ବା ପୂଜା କରିନଥିଲି; ପ୍ରଭାସନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କରିନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଗତ୍ଵା ଵରିଷ୍ଠେ ଭୁଵି ତୀର୍ଥସନ୍ନିଧୌ ଧନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ଵିଦୁଷାଂ କରେ ମଯା । ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦେହଂ ଵିଧିନା ଦ୍ଵିଜେ ଗୁରୌ ଦିହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତରେ ଧନ ଦେଇନଥିଲି; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିଜ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ନ ମାତୃପୂଜା ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶଙ୍କରୌ ଗଣେଶଚଣଡ୍ଯୌ ନ ଚ ଭାସ୍କରୋଽପି ଵା । ଯଞ୍ଚୋପଚାରୈର୍ବଲିଯୁକ୍ତଚନ୍ଦନୈର୍ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ମାଆଙ୍କୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କର, ଗଣେଶ, ଚଣ୍ଡୀ କିମ୍ବା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି; ଯଥାଯଥ ଉପଚାର ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ବଳି ଦେଇନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଲବ୍ଧା ମଯା ମାନଵଦେଵତୋପମା ମୋହାଦ୍ଗତା ସର୍ଵମିଦଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଗତିଂ ନ ଵୀକ୍ଷେତ ସ ଵୈ ଵିମୂଢଧୀର୍ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ମାନବ ଦେହ ପାଇଥିଲି, ଯାହା ଦେବତା ସମାନ, କିନ୍ତୁ ମୂଢତାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ହରାଇଦେଲି, ହେ ପୃଥିବୀର ଜନ; ମୂଢ ମନ ଥିବା ଲୋକ ମାର୍ଗ ଦେଖେ ନାହିଁ, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଏତାନି ପକ୍ଷିନ୍ମନସା ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାକ୍ଯାନି ଧର୍ମାର୍ଥଯଶସ୍କରାଣି । ମୁକ୍ତିଂ ସମାଯାନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ ଵସନ୍ତି ଯେ ଧର୍ମରତାଃ ସୁଦେଶେ ॥ ୨,୪୮.

ହେ ପକ୍ଷୀ, ଏହି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ଯଶ ଦେଇଥିବା କଥାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଦେଶରେ ଧର୍ମରେ ରତ ଥାଇ, ମଣିଷ ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୈର୍ଯମଧୂତଵର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯତେ କାଲମଯୈଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ହା ଦୈଵ ହା ଦୈଵ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ଵୈ ଧନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଯମର୍ଜିତଂ ଯତ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏପରି କଥା ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ, ସେଉଁଠି କାଳର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯାଏ; 'ହା ଭାଗ୍ୟ! ହା ଭାଗ୍ୟ!' ବୋଲି ସେ ଚିନ୍ତା କରେ, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କରିନଥିଲା।

ନ ଭୂମିଦାନଂ ନ ଚ ଗୋପ୍ରଦାନଂ ନ ଵାରିଦାନଂ ନ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଦାନମ୍ । ଫଲଂ ସତାମ୍ବୂଲଵିଲେପନଂ ଵା ତ୍ଵଯା ନ ଦତ୍ତଂ ଭୁଵି ଶୋଚସେ କଥମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମେ ଏହି ଭୂମିରେ ଜମି, ଗାଈ, ପାଣି, କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିନାହାଁ; ଫଳ, ତାମ୍ବୁଳ, ମଧୁର ଚନ୍ଦନ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଦେଇନାହାଁ। ଏପରି କିଛି କରିନଥିବା ବେଳେ, ଏଠାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?

ପିତା ମୃତସ୍ତେ ଚ ପିତାମହଃ ସା ଯଯା ଧୃତୋ ଵାପ୍ଯୁଦରେ ସ୍ଵକୀଯେ । ମୃତୋଽପ୍ଯସୌ ବନ୍ଧୁଜନଃ ସମସ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଗତାଯଃ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମର ବାପା, ବଡ଼ବାପା ଓ ଯିଏ ତୁମକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ। ଏବେ ତୁମର ସମୟ ଆସିଛି।

କୋଶଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଜ୍ଵଲିତଞ୍ଚ ଵହ୍ନିନା ପୁତ୍ତ୍ରୈର୍ଗୃହୀତୋ ଧନଧାନ୍ଯ ସଞ୍ଚଯଃ । ସୁଭାଷିତଂ ଧର୍ମଚଯଂ କୃତଞ୍ଚ ଯତ୍ତଦେଵ ଗଚ୍ଛେତ୍ତଵ ପୃଷ୍ଠସଂସ୍ଥମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନାଗାର ପୁଅମାନେ ନେଇଯିବେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯିବ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ କଥା କହିଛ, ଧର୍ମ କାମ କରିଛ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ତୁମ ସହ ଯିବେ, ପଛରେ ଥିବେ।

ନ ଦୃଶ୍ଯତେ କୋଽପି ମୃତଃ ସମାଗତୋ ରାଜା ଯତିର୍ଵା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵୋଽପି ଵା । ଯୋ ଵୈ ମୃତଃ ସାହସିକଃ ସ ମର୍ତ୍ଯକୋ ନାଶଂ ଯୋଽପି ଧରାତଲେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୪୮.

ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଫେରିଆସିନାହାଁ—ସେ ରାଜା ହେଉନ୍, ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉନ୍। ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ବା ସାହସୀ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହେବେ।

ଏଵଂ ଗଣାସ୍ତେ ବ୍ରୁଵତେ ସକିନ୍ନରା ଧୈର୍ଯଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵିପାଦପୂରିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଣାନାଂ ଵଚନଂ ମହାଦ୍ଭୁତଂ ବ୍ରଵୀତି ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ଯତାଂ ଗତଃ ॥ ୨,୪୮.

ଏଭଳି ଗଣମାନେ, କିନ୍ନରମାନେ ସହିତ, ଆକାଶକୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂରଣ କରି କହୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ମଣିଷ ରୂପ ଧରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଦାନପ୍ରଭାଵେଣ ଵିମାନସଂସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମଃ ପିତା ମାତୃଦଯାନୁରୂପିଣୀ । ଵାଣୀ କଲତ୍ରଂ ମଧୁରାର୍ଥଭାଷିଣୀ ସ୍ନାନଂ ସୁତୀର୍ଥେ ଚ ସୁବନ୍ଧଵର୍ଗଃ ॥ ୨,୪୮.

ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଦେବମାନେ ଚଢ଼ିବା ରଥ ମିଳେ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ବାପା, ଦୟା ହେଉଛି ମାଆ; ମଧୁର କଥା ହେଉଛି ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ହେଉଛି ଭଲ ବନ୍ଧୁମାନେ।

କରାର୍ପିତଂ ଯତ୍ସୁକୃତଂ ସମସ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତଦା ସ୍ଯାତ୍ତଵ କିଙ୍କରୋପମଃ । ଯୋ ଧର୍ମଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ସୋଽତିସୌଖ୍ଯଂ ପାପୀ ସମସ୍ତଂ ଵିଵିଧଞ୍ଚ ଦୁଃଖମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭଲ କାମ କରିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ବର୍ଗରେ ତୁମର ସେବକ ହେବ। ଯିଏ ଧର୍ମିକ, ସେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଏ; ଯିଏ ପାପୀ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।

ଯୋ ଧର୍ମଶୀଲୋ ଜିତମାନରୋଷୋ ଵିଦ୍ଯାଵିନୀତୋ ନ ପରୋପତାପୀ । ସ୍ଵଦାରତୁଷ୍ଟଃ ପରଦାରଦୂରଃସ ଵୈ ନରୋ ନୋ ଭୁଵି ଵନ୍ଦନୀଯଃ ॥ ୨,୪୮.

ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ଅହଂକାର ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀରୁ ଦୂରେ ରହେ—ଏପରି ପୁରୁଷ ମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।

ମିଷ୍ଟାନ୍ନଦାତା ଚରିତାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋ ଵେଦାନ୍ତଵିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସହସ୍ରଜୀଵୀ । ମାସୋପଵାସୀ ଚ ପତିଵ୍ରତା ଚଷଡ୍ଜୀଵଲୋକେ ମମ ଵନ୍ଦନୀଯାଃ ॥ ୨,୪୮.

ଯିଏ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ବେଦାନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ, ମାସିକ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ—ଏହି ଛଅଜଣ ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।

ଏଵଂ ସମାଚାରଯୁତୋ ନରୋଽପି ଵାପୀଂ ସକୂପାଂ ସଜଲଂ ତଡାଗମ୍ । ପ୍ରପାଶୁଭଂ ହୃଦ୍ଗୃହଦେଵମନ୍ଦିରଂ କୃତଂ ନରେଣୈଵ ସ ଧର୍ମୌତ୍ତମଃ ॥ ୨,୪୮.

ଏଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ଯଦି ଏକ ଖାଲିଆ ବା କୁଆଁ ସହିତ ପୋଖରି, ପାଣି ଭରା ଜଳାଶୟ, ପଥିକମାନେ ପାଇଁ ପାଣିଘର କିମ୍ବା ଘରେ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମିକ।

ଵର୍ଷାଶନଂ ଵେଦଵିଦେ ଚ ଦତ୍ତଂ କନ୍ଯାଵିଵାହସ୍ତ୍ଵୃଣମୋଚନଂ ଦ୍ଵିଜେ । ଭୂମିଃ ସୁକୃଷ୍ଟାପି ତୃଷାର୍ତିହେତୋସ୍ତଦେଵମେତଂ ସୁକୃତତ୍ସମସ୍ତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ବର୍ଷାକାଳରେ ବେଦବିଦ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ, କନ୍ୟା ବିବାହ କରାଇବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ କରିବା, କିମ୍ବା ତୃଷ୍ଣା ନିବାରଣ ପାଇଁ ଭଲ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି ଦାନ କରିବା—ଏସବୁ ଉତ୍ତମ କର୍ମ ମନାଯାଏ।

ଅଧ୍ଯାଯମେନଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ସାରଂ ଶୃଣୋତି ଗାଯତ୍ଯପି ଭାଵଶୁଦ୍ଧ୍ଯା । ସ ଵୈ କୁଲୀନଃ ସ ଚ ଧର୍ମଯୁକ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵାଲଯଂ ଯାତି ପରଂ ସ ନୂନମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏହି ଉତ୍ତମ କର୍ମର ସାର ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯିଏ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗାଏ, ସେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪୯ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୁତା ମଯା ଦଯାସିନ୍ଧୋ ହ୍ଯଜ୍ଞାନାଜ୍ଜୀଵସଂସୃତିଃ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମୋକ୍ଷୋପାଯଂ ସନାତନମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ ଦୟାର ସାଗର, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଅସାରେ ଘୋରସଂସାରେ ସର୍ଵଦୁଃ ଖମଲୀମସେ ॥ ୨,୪୯.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଏହି ଅସାର ଓ ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ।

ନାନାଵିଧଶରୀରସ୍ଥା ଅନନ୍ତା ଜୀଵରାଶଯଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ତେଷାମନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ନାନା ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅନେକ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ।

ସଦା ଦୁଃ ଖାତୁରା ଏଵ ନ ସଖୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍କଚିତ୍ । କେନୋପାଯେନ ମୋକ୍ଷେଶ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ, କେଉଁଠିଓ ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ। କେଉଁ ଉପାୟରେ, ହେ ମୋକ୍ଷର ନାଥ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁବାଚ । ଶୃଣୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସଂସାରାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ ॥ ୨,୪୯.

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ କହିବି; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଅସ୍ତି ଦେଵଃ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୋ ନିଷ୍କଲଃ ଶିଵଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଚ ସର୍ଵେଶୋ ନିର୍ମଲୋଽଦ୍ଵଯଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏକ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶିବ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସବୁ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିର୍ମଳ ଓ ଏକମାତ୍ର।

ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରନାଦ୍ଯନ୍ତୋ ନିର୍ଵିକାରଃ ପରାତ୍ପରଃ । ନିର୍ଗୁଣଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ତଦଂଶା ଜୀଵସଂଜ୍ଞକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସ୍ୱୟଂ ଆଲୋକମୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ଗୁଣହୀନ, ସତ୍ୟ-ଚେତନା-ଆନନ୍ଦ ମୟ; ସେହି ପ୍ରଭାବର ଅଂଶମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବ।

ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯୋପହତା ଯଥାଗ୍ନୌ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗକାଃ । ଦେହାଦ୍ଯୁପାଧିସମ୍ଭିନ୍ନାସ୍ତେ କର୍ମଭିରନାଦିଭିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଆଦିହୀନ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ତିନ୍ତିର ଭଳି, ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆଦିହୀନ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ।

ସୁଖଦୁଃ ଖପ୍ରଦୈଃ ପୁଣ୍ଯପାରୂପୈର୍ନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ । ତତ୍ତଜ୍ଜାତିଯୁତଂ ଦେହମାଯୁର୍ଭୋଗଞ୍ଚ କର୍ମଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦେହ, ଆୟୁ ଓ ଭୋଗ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ସବୁ କର୍ମଫଳ।

ପ୍ରତିଜନ୍ମ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେଷାମପି ପରଂ ପୁନଃ । ସସୂକ୍ଷ୍ମଲିଙ୍ଗଶରୀରମାମୋକ୍ଷାଦକ୍ଷରଂ ଖଗ ॥ ୨,୪୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ହେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ରହିଯାଏ, ହେ ଖଗ।