ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନ ମେଽସ୍ତି ବନ୍ଧୁର୍ଯମମାର୍ଗଗାମିନୋ ମଯା ନ କୃତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଦେହଲିପ୍ସଯା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରତ୍ଵମତୀଵ ଦୁର୍ଲଭଂ ନାଧୀତଵାନ୍ଵେଦପୁରାଣସଂହିତାଃ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁରତ୍ନଂ କରସଂସ୍ଥିତଂ ଗତଂ ଦେହନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯମଙ୍କ ପଥକୁ ଯିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ନିଜ ଲୋକ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜ ଦେହ ପାଇବା ଆଶାରେ ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ। ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦ କିମ୍ବା ପୁରାଣ ପଢ଼ିଲେ ନାହିଁ। ହାତରେ ରତ୍ନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେହ ଯେଉଁଠି ଗଲା—ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କର।

ଯଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯୋ ବାହୁବଲେନ ସଂଯୁଗେ ଲଲାଟଦେଶାଦ୍ରୁଧିରଂ ମୁଖେ ପପୌ । ତତ୍ସୋମପାନଂ ହି କୃତଂ ମହାମଖେ ଜୀଵନ୍ମୃତଃ ସୋଽପି ହି ଯାତି ମୁକ୍ତିକ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାହୁବଳରେ ଲଢ଼ି, ଲଳାଟରୁ ବହୁଥିବା ରକ୍ତ ମୁଁହରେ ପିଉଛି—ଏହା ମହାଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ ସମାନ; ସେ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ, ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ସ୍ଥାନାନ୍ଯନେକାନି କୃତାନି ତାନି ପୀତାନ୍ଯନେକାନ୍ଯପି ଗର୍ହିତାନି । ଶସ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସମରେ ରିପୂଣାଂ ଯଃ ସଂମୁଖଂ ଯାତି ସ ମୁକ୍ତପାପଃ ॥ ୨,୪୮.

ଅନେକ ସ୍ଥାନ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଅନେକ ଉପଭୋଗ ହୋଇଛି, କିଛି ନିନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

କ୍ଷତ୍ତ୍ରାନ୍ଵଯୋ ଵାପି ଵିଶୋନ୍ଵଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରାନ୍ଵଯୋ ଵାପି ହି ନୀଚଵର୍ଣଃ । ସଂଗ୍ରାମଦେଵଦ୍ଵିଜବାଲଘାତୀ ସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧହା ଦୀନତପସ୍ଵିହନ୍ତା ॥ ୨,୪୮.

କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜାତିର ଯିଏ ହେଉନାହିଁ—ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଜନନୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଦୁଃଖୀ ଓ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ—

ଉପଦ୍ରୁତେଷ୍ଵେଷୁ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଯଃ ସ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ସକଲାଃ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ତିଲୋଦକଂ ନୈଵ ପିବନ୍ତି ପୂର୍ଵେ ହୁତଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ହୁତାଶନୋପି ତତ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏମାନେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ଯଦି ସେ ପଳାଇଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ପୂର୍ବଜମାନେ ତିଳଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵା ସମରେ ସମାଗତେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପରସୈନ୍ଯସଂମୁଖଃ । ନ ଯାତି ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମୃଶ୍ଚ ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଂ ବଲଂ ତସ୍ଯ ଗତଂ ତଥୈଵ । ଦ୍ଵିଜାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା କନକଂ ମହୀମିମାଂ ଭୂଯଃ ସ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵତୀହ ଲୋକେ ॥ ୨,୪୮.

ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶତ୍ରୁ ସେନା ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ତାହାଲେ ତାଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ହରାଯାଏ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା କିମ୍ବା ଜମି ଦେଇଲେ, ପୁନି ଏହି ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଦାନଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଗ୍ରହଣେ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରେ ସ୍ନାନଂ କୃତଂ ତେନ ସଦା ସୁତୀର୍ଥେ । ଗତ୍ଵା ଗଯାଯାଂ ପିତୃପିଣ୍ଡଦାନଂ କୃତଂ ସଦା ଯୋ ମ୍ରିଯତେ ତୁ ଯୁଦ୍ଧେ ॥ ୨,୪୮.

ଗ୍ରହଣବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଗୟାରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦାନ—ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସଫଳ ହୁଏ।

ଯଃ କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଦେହନ୍ତୁ ଵିହାଯ ଶୋଚତେ ରଣାଙ୍ଗଣେ ସ୍ଵାମିଵଧେ ଚ ଗୋଗ୍ରହେ । ସ୍ତ୍ରୀବାଲଘାତେ ପଥି ସାର୍ଥହେତଵେ ମଯା ସ୍ଵକୋଶଂ ନ ହତଂ ନ ପାତିତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ମାଲିକଙ୍କ ହତ୍ୟା, ଗୋ ଚୋରି, ଜନନୀ-ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ସାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ, 'ମୋର ଧନ ନ ହରାଇଲା, ନ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଲା' ଭାବେ—

ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ଵକର୍ମାଣି ଵିଶୋଚତେ ତଦା ଗୃହୀତପାଶୋ ନ ମଯାପି ସଞ୍ଚିତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ନ ଚୋକ୍ତଂ କ୍ରଯ ଵିକ୍ରଯେଣ ମୋହାଦ୍ଵିମୂଢେନ କୁଟୁମ୍ବହେତଵେ ॥ ୨,୪୮.

ଯଦି ବୈଶ୍ୟ ନିଜ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ, ତେବେ ସେ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୋ ସହିତ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିନାହିଁ; କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରେ ସତ୍ୟ କହିନାହିଁ, ମୂଢ଼ତା ଓ ପରିବାର ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ।

ଶୂଦ୍ରଂ ଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଶସ୍କରଂ ସଦା ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ନ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାର୍ଚନମ୍ । ଚ୍ଦୃଦଦ୍ଯତ୍ଦଦ୍ଵଡ୍ଢ ଢଦ୍ଧଦୃଥ୍ର୍ଦଦୃଧ୍ଡ୍ଢଥ୍ର୍ଡଡ୍ଢଦ୍ଧ ଜଲାଶଯୋ ନୈଵ କୃତୋ ଧରାତଲେ ଅସଂସ୍କୃତୋ ଵିପ୍ରଵରୋ ନ ସଂସ୍କୃତଃ ॥ ୨,୪୮.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୂଦ୍ର ଶରୀର ପାଇଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯଦି ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସମ୍ମାନ କରୁନାହାନ୍ତି, ପୃଥିବୀରେ ପାଣି ତାଳା କିମ୍ବା ଜଳାଶୟ ତିଆରି କରୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସଂସ୍କାର ହୋଇନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକର୍ମାଣି ମଦେନ ସୁସ୍ଥିତଂ ମଯା ସୁତୀର୍ଥେ ସ୍ଵଵପୁର୍ନ ଚୋଜ୍ଝିତମ୍ । ଧର୍ମୋର୍ଜିତୋ ନୈଵ ନ ଦେଵପୂଜନଂ କୃତଂ ମଯା ଚୈଵ ଵିମୁକ୍ତିହେତଵେ ॥ ୨,୪୮.

ଅହଂକାରରେ ପଡି ମୁଁ ନିଜ କର୍ମ ଛାଡିଦେଇଥିଲି, ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିଲି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶରୀର ଛାଡିନଥିଲି; ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲିନାହିଁ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କଲିନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କିଛି କଲିନାହିଁ।

ଦେହଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଥୈଵ ପିଣ୍ଡଜଂ ଵର୍ଣାଂସ୍ତଥୈଵାନ୍ତ୍ଯଜମ୍ଲେଚ୍ଛସଂଜ୍ଞିତାନ୍ । ମରୁନ୍ମଯଂ ଦେହମିମେ ଵିଶନ୍ତି ନୈଵେହମାନାଃ ପଥି ଧର୍ମସଂକୁଲେ ॥ ୨,୪୮.

ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦେହ ପାଇଁ, ମୁଁ ଚଣ୍ଡାଳ ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଭଳି ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି; ଏହି ପବିତ୍ର ଧର୍ମମୟ ପଥରେ ବାୟୁର ଦେହ ଥିବାମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ପରସ୍ପରଂ ଧର୍ମକୃନ୍ତଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ସମ୍ପାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ପଥି ସଞ୍ଚରନ୍ତ୍ସ୍ଵମ୍ । ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଵାକ୍ଯାନି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତାନି ମନୋରମାଣି ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଯାନି ॥ ୨,୪୮.

ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ, ସେମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା ଆପଣ ମନୋହର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସାରା ହି ଲୋକେଷୁ ଭଵେତ୍ତ୍ରିଲୋକୀ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ଜମ୍ବୁକାଖ୍ଯମ୍ । ଦେଶେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ଦେଵଦେଶଃ ଜୀଵେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମନୁଷ୍ଯ ଏଵ ॥ ୨,୪୮.

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତିନି ଲୋକ ସାର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଦେବଦେଶ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ ସର୍ବୋପରି।

ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାର ଇହ ପ୍ରଶସ୍ତାଃ ଵର୍ଣେଷୁ ଧର୍ମିଷ୍ଠନରାଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଃ । ଧର୍ମେଣ ସୌଖ୍ଯଂ ସମୁପୈତି ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମାପ୍ନୋତି ମହାପଥେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୪୮.

ଏଠାରେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶଂସିତ; ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ, ଏବଂ ମହାପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଦା ଗତାଯୁଃ ପକ୍ଷିନ୍ ସ୍ଥିତୋଽହଂ କୃମିକୀଟସଂସ୍ଥିତଃ । ସରୀସୃପୋଽହଂ ମଶକୋ ଵିନିର୍ମିତଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦୋଽହଂ ଵନସୂକରୋଽହମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଦେହ ଛାଡି ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୁଁ କେବେ କୀଟ କିମ୍ବା ପୋକ, କେବେ ସରିସୃପ, କେବେ ମଶା, କେବେ ଚାରିପାଏଁ ପଶୁ, କେବେ ଜଙ୍ଗଲର ଶୂକର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି।

ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ହି ଗର୍ଭସଂସ୍ଥିତୋ ଜାତଶ୍ଚ ସଦ୍ଯସ୍ତଦିଦଞ୍ଚ ଵିସ୍ମରେତ୍ । ଯଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଗର୍ଭସମାଗତେନ ଵୈ ବାଲୋ ଯୁଵା ଵୃଦ୍ଧଵଯା ବଭୂଵ ॥ ୨,୪୮.

ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ସେ ସବୁ ଭୁଲିଯାଏ; ଗର୍ଭରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେଇ ଶିଶୁ, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ।

ମୋହାଦ୍ଵିନାଷ୍ଟଂ ଯଦି ଗର୍ଭଚିନ୍ତିତଂ ସ୍ମୃତଂ ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁଗତେ ଚଦେହେ । ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନଷ୍ଟେ ହୃଦି ଚିନ୍ତିତଂ ଗତଂ ସ୍ମୃତଂ ପୁନର୍ଗର୍ଭଗତେ ଚ ଦେହେ ॥ ୨,୪୮.

ମୂଢତାରେ ଗର୍ଭରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା, ସେ ଯଦି ଭୁଲିଯାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ତାହା ହୃଦୟରୁ ହଟିଯାଏ; ଏବଂ ଦେହ ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ଆଉଥରେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।

ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନଷ୍ଟେ ହୃଦି ଚିନ୍ତିତଂ ପୁନର୍ମଯା ସ୍ଵକୋଶେ ପରଵଞ୍ଚନଂ କୃତମ୍ । ଦ୍ଯୂତୈଶ୍ଛଲେନାପି ଚ ଚୌର୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ଧର୍ମଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ଶରୀରରକ୍ଷଣେ ॥ ୨,୪୮.

ସେ ଭାବନା ହୃଦୟରୁ ହଟିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ନିଜ ଧନରେ ଠକେଇ କରିଥିଲି; ଜୁଆ, ଚତୁରାଇ ଓ ଚୋରି ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲି।

କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମୁପାର୍ଜିତା ସ୍ଵଯଂ ମଯା ନ ଭୁକ୍ତଂ ମନସେପ୍ସିତଂ ଧନମ୍ । ତାମ୍ବୂଲମନ୍ନଂ ମଧୁରଂ ସଗୋରସଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଦେଵାତିଥିବନ୍ଧୁଵର୍ଗେ ॥ ୨,୪୮.

ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କଲି, କିନ୍ତୁ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଭୋଗ କରିପାରିଲିନାହିଁ; ପାନ, ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଓ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲି ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ।

ସୋମଗ୍ରହେ ସୂର୍ଯସମାଗମେପି ଵା ନ ସେଵିତଂ ତୀର୍ଥଵରିଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ । କୋଶଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ମଲମୂତ୍ରପୂରିତଂ ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ ସମୟରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି; ନିଜ ଧନକୋଷ ମଳ ଓ ପିଶାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ, ତାହା କେବେ ଶୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲ।

ମଯା ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ନତା ନ ପୂଜିତା ତ୍ରୈଵିକ୍ରମୀ ମୂର୍ତିରିହ ସ୍ଥିତା ଭୁଵି । ପ୍ରଭାସନାଥୋ ନ ଚ ଭକ୍ତିସଂସ୍ତୁତୋ ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ବିରାଜିତ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିନଥିଲି, ନମସ୍କାର କିମ୍ବା ପୂଜା କରିନଥିଲି; ପ୍ରଭାସନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କରିନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଗତ୍ଵା ଵରିଷ୍ଠେ ଭୁଵି ତୀର୍ଥସନ୍ନିଧୌ ଧନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ଵିଦୁଷାଂ କରେ ମଯା । ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦେହଂ ଵିଧିନା ଦ୍ଵିଜେ ଗୁରୌ ଦିହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତରେ ଧନ ଦେଇନଥିଲି; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିଜ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ନ ମାତୃପୂଜା ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶଙ୍କରୌ ଗଣେଶଚଣଡ୍ଯୌ ନ ଚ ଭାସ୍କରୋଽପି ଵା । ଯଞ୍ଚୋପଚାରୈର୍ବଲିଯୁକ୍ତଚନ୍ଦନୈର୍ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ମାଆଙ୍କୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କର, ଗଣେଶ, ଚଣ୍ଡୀ କିମ୍ବା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି; ଯଥାଯଥ ଉପଚାର ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ବଳି ଦେଇନଥିଲି, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଲବ୍ଧା ମଯା ମାନଵଦେଵତୋପମା ମୋହାଦ୍ଗତା ସର୍ଵମିଦଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଗତିଂ ନ ଵୀକ୍ଷେତ ସ ଵୈ ଵିମୂଢଧୀର୍ଦେହିନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ମୁଁ ମାନବ ଦେହ ପାଇଥିଲି, ଯାହା ଦେବତା ସମାନ, କିନ୍ତୁ ମୂଢତାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ହରାଇଦେଲି, ହେ ପୃଥିବୀର ଜନ; ମୂଢ ମନ ଥିବା ଲୋକ ମାର୍ଗ ଦେଖେ ନାହିଁ, ହେ ଦେହଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ।

ଏତାନି ପକ୍ଷିନ୍ମନସା ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାକ୍ଯାନି ଧର୍ମାର୍ଥଯଶସ୍କରାଣି । ମୁକ୍ତିଂ ସମାଯାନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ ଵସନ୍ତି ଯେ ଧର୍ମରତାଃ ସୁଦେଶେ ॥ ୨,୪୮.

ହେ ପକ୍ଷୀ, ଏହି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ଯଶ ଦେଇଥିବା କଥାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଦେଶରେ ଧର୍ମରେ ରତ ଥାଇ, ମଣିଷ ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୈର୍ଯମଧୂତଵର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯତେ କାଲମଯୈଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ହା ଦୈଵ ହା ଦୈଵ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ଵୈ ଧନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଯମର୍ଜିତଂ ଯତ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏପରି କଥା ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ, ସେଉଁଠି କାଳର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯାଏ; 'ହା ଭାଗ୍ୟ! ହା ଭାଗ୍ୟ!' ବୋଲି ସେ ଚିନ୍ତା କରେ, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କରିନଥିଲା।

ନ ଭୂମିଦାନଂ ନ ଚ ଗୋପ୍ରଦାନଂ ନ ଵାରିଦାନଂ ନ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଦାନମ୍ । ଫଲଂ ସତାମ୍ବୂଲଵିଲେପନଂ ଵା ତ୍ଵଯା ନ ଦତ୍ତଂ ଭୁଵି ଶୋଚସେ କଥମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମେ ଏହି ଭୂମିରେ ଜମି, ଗାଈ, ପାଣି, କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିନାହାଁ; ଫଳ, ତାମ୍ବୁଳ, ମଧୁର ଚନ୍ଦନ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଦେଇନାହାଁ। ଏପରି କିଛି କରିନଥିବା ବେଳେ, ଏଠାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?

ପିତା ମୃତସ୍ତେ ଚ ପିତାମହଃ ସା ଯଯା ଧୃତୋ ଵାପ୍ଯୁଦରେ ସ୍ଵକୀଯେ । ମୃତୋଽପ୍ଯସୌ ବନ୍ଧୁଜନଃ ସମସ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଗତାଯଃ ॥ ୨,୪୮.

ତୁମର ବାପା, ବଡ଼ବାପା ଓ ଯିଏ ତୁମକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ। ଏବେ ତୁମର ସମୟ ଆସିଛି।