ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୃତସ୍ଯୈଵ ତୁ ଯଦ୍ଦାନଂ ପରୋକ୍ଷେ ତତ୍ସମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ସ୍ଵହସ୍ତେନ ତତୋ ଦେଯଂ ମୃତେ କଃ କସ୍ଯ ଦାସ୍ଯତୀ ॥ ୨,୪୭.

ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ସମାନ ମନାଯାଏ; ତେଣୁ ନିଜ ହାତରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିଏ କାହାକୁ ଦେବ?

ଦାନଧର୍ମଵିହୀନାନାଂ କୃପଣୈର୍ଜୀଵେତକ୍ଷିତୈଃ । ଅସ୍ଥିରେଣ ଶରୀରେଣ ସ୍ଥିରଂ କର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ॥ ୨,୪୭.

ଯେମାନେ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଭାବୀ, ଜୀବନକୁ ଅତିରିକ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିବା କଞ୍ଜୁଷ ଲୋକ, ସେମାନେ ଏହି ଅସ୍ଥିର ଦେହରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରାଘୁଣି (ଘୂର୍ଣି) କା ଇଵ ॥ ୨,୪୭.

ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନବାୟୁ ଏଭଳି ଚାଲିଯିବ, ଯେପରି ଗାଈମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି।

ଇତୀଦମୁକ୍ତଂ ତଵ ପକ୍ଷିରାଜ ଵିଡମ୍ବନଂ ଜନ୍ତୁଗଣସ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ । ପ୍ରେତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାଯ ତଦୌଦ୍ଧ୍ଵନ୍ଦୈହିକଂ ହିତାଯ ଲୋକସ୍ଯ ଚରେଚ୍ଛୁଭାଯ ତୁ ॥ ୨,୪୭.

ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଏହି ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ପିତୃମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଭଲ ପାଇଁ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ଵିପ୍ରାଃ ସମାଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଗରୁଡ ପ୍ରେତଚରିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସନ୍ତୁଷ୍ଟିମାଗତଃ ॥ ୨,୪୭.

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି, ବଳଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନି, ଗରୁଡ଼, ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଵ୍ରତତୀର୍ଥାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ କେଶଵମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମନସି ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ ॥ ୨,୪୭.

ସେ ପୁଣି କେଶବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ମନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି।

ଋଷଯଃ ସର୍ଵମେଵୈତଜ୍ଜନ୍ତୂନାଂ ପ୍ରଭଵାଦିକମ୍ । ମରଣଂ ଜନ୍ମ ଚ ତଥା ପ୍ରେତତ୍ଵଞ୍ଚୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ ॥ ୨,୪୭.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ, ଜନ୍ମ, ପିତୃତ୍ୱ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦେହିକ କ୍ରିୟା—ଏସବୁ କଥା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।

ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ନିଦାନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଲାଭସ୍ତେଷାଂ ଜଯସ୍ତେଷାଂ କୁତସ୍ତେଷାଂ ପରାଜଯଃ । ଯେଷାମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମୋ ହୃଦଯସ୍ଥୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୨,୪୭.

ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନୀଳ କମଳ ପ୍ରଭା ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭ ଓ ବିଜୟ ଅଛି, ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ହାର ହେବ?

ଧର୍ମୋ ଜଯତି ନାଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଜଯତି ନାନୃତମ୍ । କ୍ଷମା ଜଯତି ନ କ୍ରୋଧୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଯତି ନାସୁରାଃ ॥ ୨,୪୭.

ଧର୍ମ ଜିତିଥାଏ, ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଜିତିଥାଏ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; କ୍ଷମା ଜିତିଥାଏ, କ୍ରୋଧ ନୁହେଁ; ବିଷ୍ଣୁ ଜିତିଥାନ୍ତି, ଦାନବ ନୁହେଁ।

ଵିଷ୍ଣୁର୍ମାତା ପିତା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଜନବାନ୍ଧଵାଃ । ଯେଷାମେଵ ସ୍ଥିରା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଗତିର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୪୭.

ବିଷ୍ଣୁ ମାଆ, ବିଷ୍ଣୁ ବାପା, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଲୋକ ଓ ବନ୍ଧୁ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଦୁର୍ଗତି ହେବ ନାହିଁ।

ମଙ୍ଗଲଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ମଙ୍ଗଲଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ମଙ୍ଗଲଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ମଙ୍ଗଲାଯତନଂ ହରିଃ ॥ ୨,୪୭.

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ମଙ୍ଗଳମୟ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ମଙ୍ଗଳମୟ, ହରି ମଙ୍ଗଳର ଆଶ୍ରୟ।

ହରିର୍ଭାଗୀରଥୀ ଵିପ୍ରା ଵିପ୍ରା ଭାଗୀରଥୀ ହରିଃ । ଭାଗୀରଥୀ ହରିର୍ଵିପ୍ରାଃ ସାରମେତଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ॥ ୨,୪୭.

ହରି, ଭାଗୀରଥୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାଗୀରଥୀ ଓ ହରି; ଭାଗୀରଥୀ, ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ତିନି ଜଗତର ସାର।

ଇତି ସୂତମୁଖୋଦ୍ଗୀର୍ଣାଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥମଣ୍ଡିତାମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵିଂ ଵାକ୍ସୁଧାଂ ପୀତ୍ଵା ଋଷଯସ୍ତୁଷ୍ଟିମାଯଯୁଃ ॥ ୨,୪୭.

ସୂତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଶୋଭିତ ଏହି ବୈଷ୍ଣବୀ ମଧୁର ବାଣୀକୁ ପିଇ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।

ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସୂତଂ ସର୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିନମ୍ । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ପ୍ରାପୁର୍ମୁନଯଃ ଶୌନକାଦଯଃ ॥ ୨,୪୭.

ଏପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଓ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିବା ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।

ଅପଵିତ୍ରଃ ପଵିତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋପି ଵା । ଯଃ ସ୍ମରେତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶୁଚିଃ ॥ ୨,୪୭.

ଯେ କେହି ଅଶୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ, ସେ ଯଦି ପଦ୍ମନୟନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪୮ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଉଵାଚ । ଯେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ନିଵସନ୍ତି ମାନଵାସ୍ତେ ସର୍ଵଜାତୌ ନିଧନଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି । କାଲେ ସ୍ଵକୀଯେ ନିଜପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯଯା ଵଦନ୍ତି ଲାକ କଥସ୍ଵ ତନ୍ମେ ॥ ୨,୪୮.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମଣିଷମାନେ ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ, ଏହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଖୋଲାସା କର।

ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାର୍ଗେଣ ସୁଦୁସ୍ତରେଣ ଵିଧାତୃନିଷ୍ପାଦିତଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତାଃ । କେନୈଵ ପୁଣ୍ଯେନ ମୁଦଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି କେନୈଵ କୁଲଂ ବଲଂ ଵଯଃ ॥ ୨,୪୮.

ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଘର, ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?

ସୂତ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଦେଵୋ ଗରୁଡଂ ତ୍ଵଵୋଚତ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵପୁଃ କର୍ମଭଯଞ୍ଚ ରୂପମ୍ । ସୃଷ୍ଟା ଧରା ଯେନ ଚରାଚରଂ ଜଗତ୍ସ ଯେନ ଶସ୍ତା ଵିହିତୋ ଯମୋ ଵିଭୁଃ ॥ ୨,୪୮.

ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ, ନିଜ ରୂପ ଓ କର୍ମର ଭୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି; ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଯମକୁ ଶାସକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମଂ ଚିରମୋକ୍ଷସଞ୍ଚଯମନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଯମମାର୍ଗଗାମିନାମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯଚାଙ୍ଗୁଷ୍ଠସମେ ସ ତତ୍ର ଵୈ ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦେହଂ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍? ॥ ୨,୪୮.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘକାଳ ମୁକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯମଙ୍କ ପଥକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ରୂପ ନେଇ, ସେ ଦେହ ପାଇଁ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଗୃହୀତପାଶୋ ରୁଦତେ ପୁନଃ ପୁନର୍ଦେଶେ ସୁପୁଣ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜ ଦେହସଂସ୍ଥିତଃ । ଦେଵେନ୍ଦ୍ରପୂଜା ପିତୃଦେଵତୃପ୍ତିଦଂ ମୋହାନ୍ନ ଚେଷ୍ଟଂ ନ ଚ ପୁତ୍ତ୍ରସନ୍ତତିଃ ॥ ୨,୪୮.

ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦେ, ଏକ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ଥାନରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ରହେ; ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ତୃପ୍ତି, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ମାୟାରେ ପଡ଼ି ଏହି ସବୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

ନ ମେଽସ୍ତି ବନ୍ଧୁର୍ଯମମାର୍ଗଗାମିନୋ ମଯା ନ କୃତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଦେହଲିପ୍ସଯା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରତ୍ଵମତୀଵ ଦୁର୍ଲଭଂ ନାଧୀତଵାନ୍ଵେଦପୁରାଣସଂହିତାଃ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁରତ୍ନଂ କରସଂସ୍ଥିତଂ ଗତଂ ଦେହନ୍କ୍ଵଚିନ୍ନିସ୍ତର ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯମଙ୍କ ପଥକୁ ଯିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ନିଜ ଲୋକ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜ ଦେହ ପାଇବା ଆଶାରେ ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ। ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦ କିମ୍ବା ପୁରାଣ ପଢ଼ିଲେ ନାହିଁ। ହାତରେ ରତ୍ନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେହ ଯେଉଁଠି ଗଲା—ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କର।

ଯଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯୋ ବାହୁବଲେନ ସଂଯୁଗେ ଲଲାଟଦେଶାଦ୍ରୁଧିରଂ ମୁଖେ ପପୌ । ତତ୍ସୋମପାନଂ ହି କୃତଂ ମହାମଖେ ଜୀଵନ୍ମୃତଃ ସୋଽପି ହି ଯାତି ମୁକ୍ତିକ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାହୁବଳରେ ଲଢ଼ି, ଲଳାଟରୁ ବହୁଥିବା ରକ୍ତ ମୁଁହରେ ପିଉଛି—ଏହା ମହାଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ ସମାନ; ସେ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ, ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ସ୍ଥାନାନ୍ଯନେକାନି କୃତାନି ତାନି ପୀତାନ୍ଯନେକାନ୍ଯପି ଗର୍ହିତାନି । ଶସ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସମରେ ରିପୂଣାଂ ଯଃ ସଂମୁଖଂ ଯାତି ସ ମୁକ୍ତପାପଃ ॥ ୨,୪୮.

ଅନେକ ସ୍ଥାନ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଅନେକ ଉପଭୋଗ ହୋଇଛି, କିଛି ନିନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

କ୍ଷତ୍ତ୍ରାନ୍ଵଯୋ ଵାପି ଵିଶୋନ୍ଵଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରାନ୍ଵଯୋ ଵାପି ହି ନୀଚଵର୍ଣଃ । ସଂଗ୍ରାମଦେଵଦ୍ଵିଜବାଲଘାତୀ ସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧହା ଦୀନତପସ୍ଵିହନ୍ତା ॥ ୨,୪୮.

କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜାତିର ଯିଏ ହେଉନାହିଁ—ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଜନନୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଦୁଃଖୀ ଓ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ—

ଉପଦ୍ରୁତେଷ୍ଵେଷୁ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଯଃ ସ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ସକଲାଃ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ତିଲୋଦକଂ ନୈଵ ପିବନ୍ତି ପୂର୍ଵେ ହୁତଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ହୁତାଶନୋପି ତତ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଏମାନେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ଯଦି ସେ ପଳାଇଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ପୂର୍ବଜମାନେ ତିଳଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵା ସମରେ ସମାଗତେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପରସୈନ୍ଯସଂମୁଖଃ । ନ ଯାତି ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମୃଶ୍ଚ ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଂ ବଲଂ ତସ୍ଯ ଗତଂ ତଥୈଵ । ଦ୍ଵିଜାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା କନକଂ ମହୀମିମାଂ ଭୂଯଃ ସ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵତୀହ ଲୋକେ ॥ ୨,୪୮.

ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶତ୍ରୁ ସେନା ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ତାହାଲେ ତାଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ହରାଯାଏ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା କିମ୍ବା ଜମି ଦେଇଲେ, ପୁନି ଏହି ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଦାନଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଗ୍ରହଣେ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରେ ସ୍ନାନଂ କୃତଂ ତେନ ସଦା ସୁତୀର୍ଥେ । ଗତ୍ଵା ଗଯାଯାଂ ପିତୃପିଣ୍ଡଦାନଂ କୃତଂ ସଦା ଯୋ ମ୍ରିଯତେ ତୁ ଯୁଦ୍ଧେ ॥ ୨,୪୮.

ଗ୍ରହଣବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଗୟାରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦାନ—ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସଫଳ ହୁଏ।

ଯଃ କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଦେହନ୍ତୁ ଵିହାଯ ଶୋଚତେ ରଣାଙ୍ଗଣେ ସ୍ଵାମିଵଧେ ଚ ଗୋଗ୍ରହେ । ସ୍ତ୍ରୀବାଲଘାତେ ପଥି ସାର୍ଥହେତଵେ ମଯା ସ୍ଵକୋଶଂ ନ ହତଂ ନ ପାତିତମ୍ ॥ ୨,୪୮.

ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ମାଲିକଙ୍କ ହତ୍ୟା, ଗୋ ଚୋରି, ଜନନୀ-ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ସାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ, 'ମୋର ଧନ ନ ହରାଇଲା, ନ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଲା' ଭାବେ—

ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ଵକର୍ମାଣି ଵିଶୋଚତେ ତଦା ଗୃହୀତପାଶୋ ନ ମଯାପି ସଞ୍ଚିତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ନ ଚୋକ୍ତଂ କ୍ରଯ ଵିକ୍ରଯେଣ ମୋହାଦ୍ଵିମୂଢେନ କୁଟୁମ୍ବହେତଵେ ॥ ୨,୪୮.

ଯଦି ବୈଶ୍ୟ ନିଜ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ, ତେବେ ସେ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୋ ସହିତ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିନାହିଁ; କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରେ ସତ୍ୟ କହିନାହିଁ, ମୂଢ଼ତା ଓ ପରିବାର ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ।