ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପାଦାଧସ୍ତୁ ତଲଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପାଦୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵିତଲଂ ତଥା । ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ସୁତଲଂ ଵିଦ୍ଧି ସକ୍ଥିଦେଶେ ମହାତଲମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ପାଦ ତଳେ ତଳ ଅଛି, ପାଦ ଉପରେ ବିତଳ; ଜାଙ୍ଘ ଠାରେ ସୁତଳ ଓ ଉରୁ ଦେଶରେ ମହାତଳ ଅଛି।

ତଥା ତଲାତଲଞ୍ଚୋରୌ ଗୁହ୍ଯଦେଶେ ରସାତଲମ୍ । ପାତାଲଂ କଟିସଂସ୍ଥନ୍ତୁ ପାଦାଦୌ ଲକ୍ଷଯେଦ୍ବୁଧଃ ॥ ୨,୩୨.

ଏଭଳି, ଗୁଡ଼ିକୁରେ ତଳାତଳ, ଗୁପ୍ତି ଦେଶରେ ରସାତଳ, କଟି ଦେଶରେ ପାତାଳ ଅଛି—ଏପରି ପାଦ ଠାରୁ ଉପରକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଜାଣିପାରିବେ।

ଭୂର୍ଲୋକଂ ନାଭିମଧ୍ଯେ ତୁ ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ହୃଦଯେ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଣ୍ଠଦେଶେ ମହସ୍ତଥା ॥ ୨,୩୨.

ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ଭୂର୍ଲୋକ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଭୁବର୍ଲୋକ; ହୃଦୟରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଓ କଣ୍ଠ ଦେଶରେ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି।

ଜନଲୋକଂ ଵକ୍ତ୍ରଦେଶେ ତପୋଲୋକଂ ଲଲାଟକେ । ସତ୍ଯଲୋକଂ ମହାରନ୍ଧ୍ରେ ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ ॥ ୨,୩୨.

ମୁଁହ ଦେଶରେ ଜନଲୋକ, ଲଳାଟରେ ତପୋଲୋକ, ମହାରନ୍ଧ୍ରରେ ସତ୍ୟଲୋକ—ଏହି ଚଉଦ ଭୁବନ।

ତ୍ରିକୋଣେ ସଂସ୍ଥିତୋ ମେରୁରଧଃ କୋଣେ ଚ ମନ୍ଦରଃ । ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ କୈଲାସୋ ଵାମଭାଗେ ହିମାଚଲଃ ॥ ୨,୩୨.

ତ୍ରିକୋଣ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, ତଳେ ମନ୍ଦର; ଦକ୍ଷିଣକୁ କୈଳାସ, ବାମପଟେ ହିମାଚଳ ଅଛି।

ନିଷଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଭାଗେ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ମଲଯୋ (ରମଣୋ) ଵାମରେଖାଯାଂ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ ॥ ୨,୩୨.

ଉପରକୁ ନିଷଧ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ଗନ୍ଧମାଦନ, ବାମ ରେଖାରେ ମଲୟ କିମ୍ବା ରମଣ—ଏହି ସପ୍ତ କୁଳପର୍ବତ।

thumb|400px|କୁଶା ଏଵଂ ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ପତ୍ରଯୋଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶୀ ଅଵଲୋକନମ୍ ଅସ୍ଥିସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତୋ ଜମ୍ବୂଃ ଶାକୋ ମଜ୍ଜାସୁ ସଂସ୍ଥିତଃ । କୁଶଦ୍ଵୀପଃ ସ୍ଥିତୋ ମାଂସେ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ଶିରାସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୩୨.

ହାଡ଼ ଠାରେ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ମଜ୍ଜାରେ ଶାକଦ୍ୱୀପ; ମାଂସରେ କୁଶଦ୍ୱୀପ ଓ ଶିରାରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ତ୍ଵଚାଯାଂ ଶାଲ୍ମଲିର୍ଦ୍ଵୀପୋ ପ୍ଲକ୍ଷଃ ରୋମ୍ଣାଂ ଚ ସଞ୍ଚଯେ । ନଖସ୍ଥଃ ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଚର୍ମରେ ଶାଲ୍ମଳିଦ୍ୱୀପ, ରୋମ ସଂଗ୍ରହରେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ; ନଖରେ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପ, ଏହା ପରେ ସାଗରମାନେ।

କ୍ଷାରୋଦଶ୍ଚ ତଥା ମୂତ୍ରେ କ୍ଷାରେ କ୍ଷୀରୋଦସାଗରଃ । ସୁରୋଦଧିଶ୍ଚ ଶ୍ଲେଷ୍ମସ୍ଥଃ ମଜ୍ଜାଯାଂ ଘୃତସାଗରଃ ॥ ୨,୩୨.

ମୁତ୍ରରେ କ୍ଷାରୋଦ, ପିତ୍ତରେ କ୍ଷୀରସାଗର; ଶ୍ଲେଷ୍ମାରେ ସୁରୋଦଧି, ମଜ୍ଜାରେ ଘୃତସାଗର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ରସୋଦଧିଂ ରସେ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୋଣିତେ ଦଧିସାଗରମ୍ । ସ୍ଵାଦୁଲଂ ଲମ୍ବିକାସ୍ଥାନେ ଗର୍ଭୋଦଂ ଶୁକ୍ରସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ରସର ମଧ୍ୟରେ ରସ ସାଗର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ରକ୍ତରେ ଦହିର ସାଗର ଅଛି, ଜିହ୍ୱାର ମୂଳଭାଗରେ ମିଠାସ ଅଛି, ଏବଂ ଶୁକ୍ରରେ ଗର୍ଭର ସମୁଦ୍ର ବସିଛି ।

ନାଦଚକ୍ରେ ସ୍ଥିତଃ ସୂର୍ଯୋ ବିନ୍ଦୁଚକ୍ରେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ଲୋଚନସ୍ଥଃ କୁଜୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହୃଦଯେ ଚ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୩୨.

ନାଦଚକ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି, ବିନ୍ଦୁଚକ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଛନ୍ତି; ଚକ୍ଷୁରେ ମଙ୍ଗଳ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ହୃଦୟରେ ବୁଧ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଵିଷ୍ଣୁସ୍ଥାନେ ଗୁରୁଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୁକ୍ରେ ଶୁକ୍ରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନାଭିସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତୋ ମନ୍ଦୋ ମୁଖେ ରାହୁଃ ସ୍ଥିତଃ ସଦା ॥ ୨,୩୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଥାନରେ ବୃହସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଶୁକ୍ରରେ ଶୁକ୍ର ଅଛନ୍ତି; ନାଭିରେ ଶନି ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁରେ ସଦା ରାହୁ ଅଛନ୍ତି ।

ପାଯୁ (ଦ) ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତଃ କେତୁଃ ଶରୀରେ ଗ୍ରହମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵିଭକ୍ତଞ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାତମାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ପାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ କେତୁ ବସିଛନ୍ତି, ଶରୀରରେ ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି, ପାଦ ତଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।

ଉତ୍ପନ୍ନା ଯେ ହି ସଂସାରେ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ବୁଭୁକ୍ଷା ଚ ତୃଷା ରୌଦ୍ରା ଦାହୋଦ୍ଭୂତା ଚ ମୂର୍ଛନା ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଭୋକ, ତିଆସ, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ତାପରୁ ମୂର୍ଛା ମଧ୍ୟ ହୁଏ ।

ଯତ୍ର ପୀଡାସ୍ତ୍ଵିମା ରୌଦ୍ରାସ୍ତା ଵୈ ଵୃଶ୍ଚିକଦଂଶଜାଃ । ଵିନାଶଃ ପୂର୍ଣକାଲେ ଚ ଜାଯତେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ବିଛୁଆ କାମୁରିବା ପରି ଅନୁଭବ ଦେଉଛି; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶ ହୁଏ ।

ଅଗ୍ରେ ଅଗ୍ରେ ହି ଧାଵନ୍ତି ଯମଲୋକଗତସ୍ଯଵୈ । ତପ୍ତଵାଲୁକମଧ୍ଯେନ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଵହ୍ନିମଧ୍ଯତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଯମଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ତାପୁଥିବା ବାଲି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦେଉଁଥିବା ପଥରେ ।

କେଶଗ୍ରାହୈଃ ସମାକ୍ରାନ୍ତା ନୀଯନ୍ତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ । ପାପିଷ୍ଠାସ୍ତ୍ଵଧମାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଦଯାଧର୍ମଵିଵିର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୩୨.

ଯମର ଦୂତମାନେ ଚୁଲି ଧରି ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧମ, ଦୟା ଓ ଧର୍ମ ଶୂନ୍ୟ ଲୋକମାନେକୁ ଟାଣି ନେଇଯାନ୍ତି, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ।

ଯମଲୋକେ ଵସନ୍ତ୍ଯେତେ କୁଟ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏଵଂ ସଞ୍ଜାଯତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯେ ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୨,୩୨.

ସେମାନେ ଯମଲୋକରେ ଏମିତି ଏକ ଘରରେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଏଭଳି, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।

ଉତ୍ପନ୍ନା ଯେ ହି ସଂସାରେ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯା ନିଧନମେଵ ଚ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ—

ପଞ୍ଚୈତାନି ହି ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯୈଵ ଦେହିନଃ । କର୍ମଣା ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜିନିଷ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଜୀବ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ ।

ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ କ୍ଷେମଂ କର୍ମଣୈଵାଭିପଦ୍ଯତେ । ଅଧୋମୁଖଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵପାଦଂ ଗର୍ଭାଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରକର୍ଷତି ॥ ୨,୩୨.

ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ନିରାପତ୍ତା—ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ; ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଓ ପାଦ ଉପରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାୟୁ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ଗର୍ଭରୁ ବାହାର କରେ ।

ଜନ୍ମତୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମାଯା ସଂମୋହଯତି ସତ୍ଵରମ୍ । ସ୍ଵକର୍ମକୃତସମ୍ବନ୍ଧୋ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଜନ୍ମ ସମୟରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୋହିତ କରେ; ନିଜ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ପଡି, ପ୍ରାଣୀ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଛି ।

ସୁକୃତାଦୁତ୍ତମୋ ଭୋଗଭୋଗ୍ଯଵାନ୍ ସୁକୁଲେ ଭଵେତ୍ । ଯଥାଯଥା ଦୁଷ୍କୃତଂ ତତ୍କୁଲେ ହୀନେ ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଯିଏ ନିକ ମନ୍ଦ କର୍ମ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ଯେତେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ ।

ଦରିଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାଧିତୋ ମୂର୍ଖଃ ପାପକୃଦ୍ଦୁଃଖଭାଜନମ୍ । ଅତଃ ପରଂ କିମର୍ଥଂ ତେ କଥଯାମି ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୩୨.

ଦରିଦ୍ର, ରୋଗୀ, ମୂର୍ଖ, ପାପ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖ ପାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ କହିବି, ଖଗେଶ୍ୱର?

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୩୩ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଉତ୍ପତ୍ତିଲକ୍ଷଣଂ ଜନ୍ତୋଃ କଥିତଂ ମଯି ପୁତ୍ତ୍ରକେ । ଯମଲୋକଃ କିଯନ୍ମାତ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ । ଵିସ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ଅଧ୍ଵା ଚୈଵ କିଯାନ୍ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୩୩.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ପିତା, ଜନ୍ତୁର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଆପଣ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଚରାଚର ସହିତ ଯମଲୋକ କେତେ ବଡ଼? ତାହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଯାତ୍ରାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ, ସେଥିରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ ।

କୈଶ୍ଚ ପାପୈଃ କୃତୈର୍ଦେଵ କେନ ଵା ଶୁଭକର୍ମଣା । ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଵିଶେଷତଃ ॥ ୨,୩୩.

ହେ ଦେବ, କେଉଁ ପାପ କିମ୍ବା କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ସେଠାକୁ ଯାନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଷଟଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମନ୍ତରା ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୩୩.

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଯମଲୋକର ଦୂରତା ମାପରେ ଛଅ ହଜାର ଛଅ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏହା ମାନବ ଲୋକ ଓ ଯମଲୋକ ମଧ୍ୟର ପଥ ।

ଧ୍ମାତତାମ୍ରମିଵାତପ୍ତୋ ଜ୍ଵଲଦ୍ଦୁର୍ଗୋ ମହାପଥଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାପିଷ୍ଠା ମାନଵା ମୂଢଚେତସଃ ॥ ୨,୩୩.

ଏଠାରେ ତାପରେ ତାପିଥିବା ତାମ୍ବା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ରାସ୍ତା ଅଛି; ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଓ ମୂଢ଼ ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।

କଣ୍ଟକାଶ୍ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣା ଵୈ ଵିଵିଧା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ । ତୈସ୍ତୁଵାଲୁକ୍ଷିତିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ହୁତାଶଶ୍ଚ ତଥୋଲ୍ବଣଃ ॥ ୨,୩୩.

ସେଠାରେ ବହୁତ ଧରଣର ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ବେଶି ଧାର ଥୋରା ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକିଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଳେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳିଛି।