ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ପିଣ୍ଡଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଵୈଭଵଂ ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ମହେ । ସୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ଭଯଂ କ୍ଷେମଂ କର୍ମଣୈଵ ହି ପ୍ରାପ୍ଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଏଭଳି ଦେହର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଏହାର ସମୃଦ୍ଧି ବିବରଣା କରିବି। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କ୍ଷେମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

ଅଧୋମୁଖଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵପାଦଂ ଗର୍ଭାଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରକର୍ଷତି । ତଲେ ତୁ କରଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଧତେ ଜାନୁପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ॥ ୨,୩୨.

ବାୟୁ ଗର୍ଭରୁ ଶିଶୁକୁ ତଳମୁଖ ଓ ଉପରପାଦ ଭାବରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ; ହାତ ତଳରେ ରଖିଲେ, ଶିଶୁ ଜାନୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠୌ ଚୋପରି ନ୍ଯସ୍ତୌ ଜାନ୍ଵୋରଥ କରାଙ୍ଗୁଲୀ । ଜାନୁପୃଷ୍ଠେ ତଥା ନେତ୍ରେ ଜାନୁମଧ୍ଯେ ଚ ନାସିକା ॥ ୨,୩୨.

ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ରଖାଯାଏ, ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି ଜାନୁରେ; ଆଖି ଜାନୁର ପୃଷ୍ଠରେ, ନାକ ଜାନୁର ମଧ୍ୟରେ।

ଏଵଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ କ୍ରମାଦ୍ଯାତି ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଭସଂସ୍ଥିତଃ । କାଠିନ୍ଯମସ୍ଥୀନ୍ଯାଯାନ୍ତି ଭୁକ୍ତପୀତେନ ଜୀଵତି ॥ ୨,୩୨.

ଏଭଳି ଜନ୍ତୁ ଜଣେ ନାରୀର ଗର୍ଭରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଅସ୍ଥିର କଠିନତା ଆସେ, ଏବଂ ଖାଇବା-ପିବିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ରହେ।

ନାଡୀ ଵାପ୍ଯାଯନୀ ନାମ ନାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର ନିବଧ୍ଯତେ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତଥାନ୍ତ୍ରସୁଷିରେ ସ ନିବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ନାଭିରେ ବାପ୍ୟାୟନୀ ନାମକ ଏକ ନାଡୀ ଅଛି; ନାରୀମାନଙ୍କର ଆନ୍ତ୍ରର ଖାଲି ଭାଗରେ ଏହା ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

କ୍ରାମନ୍ତି ଭୁକ୍ତପୀତାନି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗର୍ଭୋଦରେ ତଥା । ତୈରାପ୍ଯାଯିତଦେହୋଽସୌ ଜନ୍ତୁର୍ଵୃଦ୍ଧିମୁପୈତି ଚ ॥ ୨,୩୨.

ମହିଳାମାନେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗର୍ଭରେ ପହଁଚିଯାଏ; ଏହିଠାରେ ଅଛିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଏହାରେ ଶରୀର ଗଠନ କରି, ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ସ୍ମୃତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସଂସାରଭୂତଯଃ । ତତୋ ନିର୍ଵେଦମାଯାତି ପୀଡ୍ଯମାନ ଇତସ୍ତତଃ ॥ ୨,୩୨.

ସେଠାରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ଅନେକ ସ୍ମୃତି ଉପଜେ, ଯାହା ସଂସାରର ମୂଳ; ଏହିପରି ଦିନେ ଦିନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଇ, ଏହାର ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପୁନର୍ନୈଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତମାତ୍ର ଇହୋଦରାତ୍ । ତଥାତଥା ଯତିଷ୍ଯାମି ଗର୍ଭଂ ନାପ୍ନୋମ୍ଯହଂ ଯଥା ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରେ ଖାଇବା ସମୟରେ, ସେ ଭାବେ—‘ମୁଁ ଆଉ ଏପରି କାମ କରିବିନାହିଁ’; ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ଆଉ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ।

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତଯଞ୍ଜୀଵୋ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜନ୍ମଶତାନି ଵୈ । ଯାନି ପୂର୍ଵାନୁଭୂତାନି ଦେଵଭୂତାତ୍ମଜାନି ଵୈ ॥ ୨,୩୨.

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରାଣୀ ନିଜର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ-ଶତ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଏ—ଦେବତା, ଭୂତ, ମାନବ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି।

ତତଃ କାଲକ୍ରମାଜ୍ଜନ୍ତୁଃ ପରିଵର୍ତ୍ଯତ୍ଵଧୋମୁଖଃ । ନଵମେ ଦଶମେ ଵାପି ମାସି ସଂଜାଯତେ ତତଃ ॥ ୨,୩୨.

ପରେ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭରେ ତଳକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ; ନବମ କିମ୍ବା ଦଶମ ମାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯମାଣୋ ଵାତେନ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ପୀଡ୍ଯତେ । ନିଷ୍କ୍ରମତେ ଚ ଵିଲପଂସ୍ତଦା ଦୁଃଖନିପୀଡିତଃ ॥ ୨,୩୨.

ପ୍ରଜାପତିର ବାୟୁରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଏ; ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରେ।

ନିଷ୍କ୍ରାମଂଶ୍ଚୋଦରାନ୍ମୂର୍ଛାମସହ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଚେତନାଂ ଚାସୌ ଵାଯୁସ୍ପର୍ଶସୁଖାନ୍ଵିତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ, ସେ ଅସହ୍ୟ ମୂର୍ଛା ଅନୁଭବ କରେ; ପରେ ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶରେ ଚେତନା ଫେରିଯାଏ, ଏବଂ ଶିତଳ ବାୟୁର ସୁଖ ମିଳେ।

ତତସ୍ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମାଯା ସମାସ୍କନ୍ଦତି ମୋହିନୀ । ତଯା ଵିମୋହିତାତ୍ମାସୌ ଜ୍ଞାନଭ୍ରଂଶମଵାପ୍ନୁତେ ॥ ୨,୩୨.

ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ସେଠିକୁ ଆବୃତ କରେ; ଏହି ମୋହିନୀ ମାୟାରେ ପ୍ରାଣୀ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଯାଏ।

ଭ୍ରଷ୍ଟଜ୍ଞାନଂ ବାଲଭାଵେ ତତୋ ଜନ୍ତୁଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ତତଃ କୌମାରକାଵସ୍ଥାଂ ଯୌଵନଂ ଵୃଦ୍ଧତାମପି ॥ ୨,୩୨.

ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଯିବା ପରେ, ପ୍ରାଣୀ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ପରେ କୌମାର, ଯୌବନ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ପୁନଶ୍ଚ ତଦ୍ଵନ୍ମରଣଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ତତଃ ସଂସାରଚକ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଘଟଯନ୍ତ୍ରଵତ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଏହିପରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ, ଘଣ୍ଟା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।

କଦାଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି କଦାଚିନ୍ନିରଯଂ ନରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନିରଯଂ ଚୈଵ ସ୍ଵକର୍ମଫଲମଶ୍ନୁତେ ॥ ୨,୩୨.

କେବେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଁଚେ, କେବେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ; ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଅନୁଭବ କରେ।

କଦାଚିଦ୍ଭୁକ୍ତକର୍ମା ଚ ଭୁଵଂ ସ୍ଵଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ନରକେ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତପ୍ରାଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ॥ ୨,୩୨.

କେବେ କେବେ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଆସେ; ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକର ଅନୁଭବ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, ସେ ପୁନଃ ଫେରିଯାଏ।

ନରକେଷୁ ମହଦ୍ଦୁଃଖମେତଦ୍ଯତ୍ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ । ଦୃଶ୍ଯତେ ନାତ୍ର ମୋଦନ୍ତେ ପାତ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ନାରକୈଃ ॥ ୨,୩୨.

ନରକରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ନରକରେ ପଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ।

ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଦୁଃ ଖମତୁଲଂ ଯଦାରୋହଣକାଲତଃ । ପ୍ରଭୃତ୍ଯହଂ ପତିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯେତନ୍ମନସି ଵର୍ତତେ ॥ ୨,୩୨.

ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ତୁଳନାହୀନ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯେତେବେଳେ ଉପରକୁ ଯାଉଛି; ମନରେ ଏହି ଭାବ ରହେ—‘ଏଠାରୁ ମୁଁ ପଡିଯିବି’।

ନାରକାଂଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମହଦ୍ଦୁଃଖମଵାପ୍ଯତେ । ଏଵଂ ଗତିମହଂ ଗନ୍ତେତ୍ଯହର୍ନିଶମନିର୍ଵୃତଃ ॥ ୨,୩୨.

ନରକବାସୀମାନେ ଦେଖି, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଭାବେ—‘ମୁଁ ଏଠିକୁ ଯିବି’, ଦିନ ରାତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ।

ଗର୍ଭଵାସେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଜାଯମାନସ୍ଯ ଯୋନିଜମ୍ । ଜାତସ୍ଯ ବାଲଭାଵେଽପି ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵେ ଦୁଃଖମେଵ ଚ ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି; ଜନ୍ମ ହେଲାପରେ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖ ଅଛି।

କାମେର୍ଷ୍ଯାକ୍ରୋଧସମ୍ବନ୍ଧାଦ୍ଯୌଵନେଽପି ଚ ଦୁଃ ସହମ୍ । ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଂ ଯା ଵୃଦ୍ଧତା ଚ ମରଣେ ଦୁଃଖମୁତ୍କଟମ୍ ॥ ୨,୩୨.

କାମ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଯୌବନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନ ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

କୃଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚ ଯାମ୍ଯୈଃ ସ ନରକେଽପି ଚ ଯାତ୍ଯଧଃ । ପୁନଶ୍ଚ ଗର୍ଭାଜ୍ଜନ୍ମ ସ୍ଯାନ୍ମରଣଂ ଦୁଷ୍କରଂ ତଥା ॥ ୨,୩୨.

ଯମଙ୍କର ସେବକମାନେ ଟାଣି ନେଇ ନରକର ତଳକୁ ଯାଏ; ପୁନଃ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ଓ ଦୁଃସହ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଏଵଂ ସଂସାରଚକ୍ରେଽସ୍ମିଜ୍ଜନ୍ତଵୋ ଘଟଯନ୍ତ୍ରଵତ୍ । ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାକ୍ତନୈର୍ବଧୈର୍ବଦ୍ଧା ଵିଧ୍ଯନ୍ତି ଚାସକୃତ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚର ଚକ୍ରରେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘଣ୍ଟା ଯନ୍ତ୍ରର ଚକ୍ରା ଭଳି ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖରେ ଆଘାତ ପାଇଥାନ୍ତି।

ନାସ୍ତି ପକ୍ଷିନ୍ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିତ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ଦୁଃ ଖଶତାକୁଲେ । ଵିନତାସୁତ ମୋକ୍ଷାଯ ଯତିତଵ୍ଯଂ ତତୋ ନରୈଃ ॥ ୨,୩୨.

ବିନତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପକ୍ଷୀମାନେ କେବେ ଖୁସି ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ । କଥଯାମି କ୍ରମପ୍ରଶ୍ରଂ ପୃଷ୍ଟଂ ଵା ଵର୍ତତେ ସ୍ପୃହା ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରେ ପ୍ରାଣୀ କିପରି ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ଅନୁକ୍ରମରେ ଆଉ କଥା କହିବି।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ମଧ୍ଯେ କୃତମହାପ୍ରଶ୍ନଦ୍ଵଯସ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯୋତ୍ତରମ୍ । ପ୍ରଶ୍ନସ୍ଯାପି ତୃତୀଯସ୍ଯ ଉତ୍ତରଂ ଚ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ତୁମର ଦୁଇଟି ମହାପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ମୁଁ ପାଇଁଛି। ଏବେ ତୃତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ କିଂ କୃତ୍ଯମିତି ତ୍ଵଂ ପୃଷ୍ଟଵାନସି । ଶୃଣୁ ତତ୍ରୋତ୍ତରଂ ତୂକ୍ତଂ କଥଯାମି ସମାସତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, 'ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ?' ଏହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଶୁଣ।

ଆସନ୍ନମରଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁରୁଷଂ ସ୍ନାପଯେତ୍ତତଃ । ଗୋମୂତ୍ରଗୋମଯସୁମୃତ୍ତୀର୍ଥୋଦକକୁଶୋଦକୈଃ ॥ ୨,୩୨.

ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଲୋକଟିକୁ ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋମୟ, ଶୁଦ୍ଧ ମାଟି, ପବିତ୍ର ଜଳ ଏବଂ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।