ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନଯତେ ପ୍ରାଣଦୋ ଵାଯୁଃ ଶରୀରେ ସର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ । ଆହାରୋ ଭୁକ୍ତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵାଯୁନା କ୍ରିଯତେ ଦ୍ଵିଧା ॥ ୨,୩୨.

ପ୍ରାଣଦାୟୀ ବାୟୁ ଦେହର ସମସ୍ତ ସଂଧିରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ; ଖାଇବା ପରେ ବାୟୁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥାଏ।

ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗୁହେ ସମ୍ଯକ୍ପୃଥଗନ୍ନଂ ପୃଥଗ୍ଜଲମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵମଗ୍ନେର୍ଜଲଂ କୃତ୍ଵା ତଦନ୍ନଞ୍ଚ ଜଲୋପରି ॥ ୨,୩୨.

ଏହା ଗୁହାରେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିକୁ ଅଲଗା କରେ; ପାଣିକୁ ଅଗ୍ନିର ଉପରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଣିର ଉପରେ ରଖିଥାଏ।

ଅଗ୍ନେଶ୍ଚାଧଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣସ୍ତମଗ୍ନିଞ୍ଚ ଧମେଚ୍ଛନୈଃ । ଵାଯୁନା ଧମ୍ଯମାନୋଽଗ୍ନିଃ ପୃଥକ୍କିଟ୍ଟଂ ପୃଥଗ୍ରସମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଅଗ୍ନିର ତଳେ ପ୍ରାଣ ଅଛି, ଯାହା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ମଳ ଓ ରସ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ।

ମଲୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ କିଟ୍ଟଂ ଭିନ୍ନଂ ଦେହାତ୍ପୃଥଗ୍ଭଵେତ୍ । କର୍ଣାକ୍ଷିନାସିକା ଜିହ୍ଵା ଦନ୍ତନାଭିଵପୁର୍ଗୁଦମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାରର ମଳ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ; କଣ, ଆଖି, ନାକ, ଜିଭ, ଦାନ୍ତ, ନାଭି, ଚର୍ମ ଓ ଗୁଦ —

ନଖା ମଲାଶ୍ରଯା ହ୍ଯେତେ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଞ୍ଚେତ୍ଯନନ୍ତକମ୍ । ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଯୋଗାଦେତତ୍ଷାଟ୍କୌଶିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ନଖ ମଳର ଆଶ୍ରୟ, ମଳ ଓ ପ୍ରମୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣରୁ ଏହି ଷଡ୍‌କୌଶିକ ମଳ ଜଣାଯାଏ।

ରୋମ୍ଣାଂ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥା ତିସ୍ରୋଽପ୍ଯର୍ଧକୋଟି ସମନ୍ଵିତାଃ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଦଶନାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସାମାନ୍ଯାଦ୍ଵିନତାସୁତ ॥ ୨,୩୨.

ସାତ ଲକ୍ଷ କେଶ ଓ ବିଶି ନଖ ଅଛି; ବିନତାପୁତ୍ର, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବତ୍ତିଶି ଦାନ୍ତ ଅଛି।

ସପ୍ତ ଲକ୍ଷାଣି କେଶାଃ ସ୍ଯୁର୍ନଖାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ଵିଂଶତିଃ । ମାଂସଂ ପଲସହସ୍ରୈକଂ ସାମାନ୍ଯାଦ୍ଦେହସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ସାତ ଲକ୍ଷ କେଶ ଓ ବିଶି ନଖ ଅଛି; ଦେହର ମାଂସ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ହଜାର ପଲା ଓଜନର।

ରକ୍ତଂ ପଲଶତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧମେଵ ପୁରାତନୈଃ । ପଲାନି ଦଶ ମେଦଶ୍ଚ ତ୍ଵଚା ଚୈଵ ତୁ ତତ୍ସମା ॥ ୨,୩୨.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ରକ୍ତ ଏକ ଶତ ପଲା; ମେଦ ଦଶ ପଲା ଏବଂ ଚର୍ମ ମେଦ ସମାନ।

ପଲଦ୍ଵାଦଶକଂ ମଜ୍ଜା ମହାରକ୍ତଂ ପଲତ୍ରଯମ୍ । ଶୁକ୍ରଂ ଦ୍ଵିକୁଡଵଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶୋଣିତଂ କୁଡଵଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାଦଶ ପଲା, ବଡ ରକ୍ତ ତିନି ପଲା; ଶୁକ୍ର ଦୁଇ କୁଡ଼ା ଏବଂ ରକ୍ତ ଏକ କୁଡ଼ା।

ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣଶ୍ଚ ଷଡୂର୍ଧ୍ଵଞ୍ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ତତ୍ପ୍ରମାଣତଃ । ଅସ୍ଥ୍ନାଂ ହି ହ୍ଯଧିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ତରଶତତ୍ରଯାତ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଛଅ ପରିମାଣ ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ଏହି ପରିମାଣରେ ମଳ ଓ ପ୍ରମୁତ୍ର; ଅସ୍ଥି ଅଧିକ, ତିନି ଶତ ଷଷ୍ଟି ଗଣନା।

ଏଵଂ ପିଣ୍ଡଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଵୈଭଵଂ ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ମହେ । ସୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ଭଯଂ କ୍ଷେମଂ କର୍ମଣୈଵ ହି ପ୍ରାପ୍ଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଏଭଳି ଦେହର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଏହାର ସମୃଦ୍ଧି ବିବରଣା କରିବି। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କ୍ଷେମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

ଅଧୋମୁଖଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵପାଦଂ ଗର୍ଭାଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରକର୍ଷତି । ତଲେ ତୁ କରଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଧତେ ଜାନୁପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ॥ ୨,୩୨.

ବାୟୁ ଗର୍ଭରୁ ଶିଶୁକୁ ତଳମୁଖ ଓ ଉପରପାଦ ଭାବରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ; ହାତ ତଳରେ ରଖିଲେ, ଶିଶୁ ଜାନୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠୌ ଚୋପରି ନ୍ଯସ୍ତୌ ଜାନ୍ଵୋରଥ କରାଙ୍ଗୁଲୀ । ଜାନୁପୃଷ୍ଠେ ତଥା ନେତ୍ରେ ଜାନୁମଧ୍ଯେ ଚ ନାସିକା ॥ ୨,୩୨.

ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ରଖାଯାଏ, ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି ଜାନୁରେ; ଆଖି ଜାନୁର ପୃଷ୍ଠରେ, ନାକ ଜାନୁର ମଧ୍ୟରେ।

ଏଵଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ କ୍ରମାଦ୍ଯାତି ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଭସଂସ୍ଥିତଃ । କାଠିନ୍ଯମସ୍ଥୀନ୍ଯାଯାନ୍ତି ଭୁକ୍ତପୀତେନ ଜୀଵତି ॥ ୨,୩୨.

ଏଭଳି ଜନ୍ତୁ ଜଣେ ନାରୀର ଗର୍ଭରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଅସ୍ଥିର କଠିନତା ଆସେ, ଏବଂ ଖାଇବା-ପିବିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ରହେ।

ନାଡୀ ଵାପ୍ଯାଯନୀ ନାମ ନାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର ନିବଧ୍ଯତେ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତଥାନ୍ତ୍ରସୁଷିରେ ସ ନିବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ନାଭିରେ ବାପ୍ୟାୟନୀ ନାମକ ଏକ ନାଡୀ ଅଛି; ନାରୀମାନଙ୍କର ଆନ୍ତ୍ରର ଖାଲି ଭାଗରେ ଏହା ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

କ୍ରାମନ୍ତି ଭୁକ୍ତପୀତାନି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗର୍ଭୋଦରେ ତଥା । ତୈରାପ୍ଯାଯିତଦେହୋଽସୌ ଜନ୍ତୁର୍ଵୃଦ୍ଧିମୁପୈତି ଚ ॥ ୨,୩୨.

ମହିଳାମାନେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗର୍ଭରେ ପହଁଚିଯାଏ; ଏହିଠାରେ ଅଛିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଏହାରେ ଶରୀର ଗଠନ କରି, ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ସ୍ମୃତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସଂସାରଭୂତଯଃ । ତତୋ ନିର୍ଵେଦମାଯାତି ପୀଡ୍ଯମାନ ଇତସ୍ତତଃ ॥ ୨,୩୨.

ସେଠାରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ଅନେକ ସ୍ମୃତି ଉପଜେ, ଯାହା ସଂସାରର ମୂଳ; ଏହିପରି ଦିନେ ଦିନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଇ, ଏହାର ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପୁନର୍ନୈଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତମାତ୍ର ଇହୋଦରାତ୍ । ତଥାତଥା ଯତିଷ୍ଯାମି ଗର୍ଭଂ ନାପ୍ନୋମ୍ଯହଂ ଯଥା ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରେ ଖାଇବା ସମୟରେ, ସେ ଭାବେ—‘ମୁଁ ଆଉ ଏପରି କାମ କରିବିନାହିଁ’; ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ଆଉ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ।

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତଯଞ୍ଜୀଵୋ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜନ୍ମଶତାନି ଵୈ । ଯାନି ପୂର୍ଵାନୁଭୂତାନି ଦେଵଭୂତାତ୍ମଜାନି ଵୈ ॥ ୨,୩୨.

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରାଣୀ ନିଜର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ-ଶତ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଏ—ଦେବତା, ଭୂତ, ମାନବ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି।

ତତଃ କାଲକ୍ରମାଜ୍ଜନ୍ତୁଃ ପରିଵର୍ତ୍ଯତ୍ଵଧୋମୁଖଃ । ନଵମେ ଦଶମେ ଵାପି ମାସି ସଂଜାଯତେ ତତଃ ॥ ୨,୩୨.

ପରେ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭରେ ତଳକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ; ନବମ କିମ୍ବା ଦଶମ ମାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯମାଣୋ ଵାତେନ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ପୀଡ୍ଯତେ । ନିଷ୍କ୍ରମତେ ଚ ଵିଲପଂସ୍ତଦା ଦୁଃଖନିପୀଡିତଃ ॥ ୨,୩୨.

ପ୍ରଜାପତିର ବାୟୁରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଏ; ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରେ।

ନିଷ୍କ୍ରାମଂଶ୍ଚୋଦରାନ୍ମୂର୍ଛାମସହ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଚେତନାଂ ଚାସୌ ଵାଯୁସ୍ପର୍ଶସୁଖାନ୍ଵିତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ, ସେ ଅସହ୍ୟ ମୂର୍ଛା ଅନୁଭବ କରେ; ପରେ ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶରେ ଚେତନା ଫେରିଯାଏ, ଏବଂ ଶିତଳ ବାୟୁର ସୁଖ ମିଳେ।

ତତସ୍ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମାଯା ସମାସ୍କନ୍ଦତି ମୋହିନୀ । ତଯା ଵିମୋହିତାତ୍ମାସୌ ଜ୍ଞାନଭ୍ରଂଶମଵାପ୍ନୁତେ ॥ ୨,୩୨.

ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ସେଠିକୁ ଆବୃତ କରେ; ଏହି ମୋହିନୀ ମାୟାରେ ପ୍ରାଣୀ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଯାଏ।

ଭ୍ରଷ୍ଟଜ୍ଞାନଂ ବାଲଭାଵେ ତତୋ ଜନ୍ତୁଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ତତଃ କୌମାରକାଵସ୍ଥାଂ ଯୌଵନଂ ଵୃଦ୍ଧତାମପି ॥ ୨,୩୨.

ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଯିବା ପରେ, ପ୍ରାଣୀ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ପରେ କୌମାର, ଯୌବନ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ପୁନଶ୍ଚ ତଦ୍ଵନ୍ମରଣଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ତତଃ ସଂସାରଚକ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଘଟଯନ୍ତ୍ରଵତ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଏହିପରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ, ଘଣ୍ଟା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।

କଦାଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି କଦାଚିନ୍ନିରଯଂ ନରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନିରଯଂ ଚୈଵ ସ୍ଵକର୍ମଫଲମଶ୍ନୁତେ ॥ ୨,୩୨.

କେବେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଁଚେ, କେବେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ; ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଅନୁଭବ କରେ।

କଦାଚିଦ୍ଭୁକ୍ତକର୍ମା ଚ ଭୁଵଂ ସ୍ଵଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ନରକେ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତପ୍ରାଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ॥ ୨,୩୨.

କେବେ କେବେ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଆସେ; ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକର ଅନୁଭବ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, ସେ ପୁନଃ ଫେରିଯାଏ।

ନରକେଷୁ ମହଦ୍ଦୁଃଖମେତଦ୍ଯତ୍ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ । ଦୃଶ୍ଯତେ ନାତ୍ର ମୋଦନ୍ତେ ପାତ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ନାରକୈଃ ॥ ୨,୩୨.

ନରକରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ନରକରେ ପଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ।

ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଦୁଃ ଖମତୁଲଂ ଯଦାରୋହଣକାଲତଃ । ପ୍ରଭୃତ୍ଯହଂ ପତିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯେତନ୍ମନସି ଵର୍ତତେ ॥ ୨,୩୨.

ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ତୁଳନାହୀନ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯେତେବେଳେ ଉପରକୁ ଯାଉଛି; ମନରେ ଏହି ଭାବ ରହେ—‘ଏଠାରୁ ମୁଁ ପଡିଯିବି’।