ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କର୍ଣୌ ଚ ନାସିକେ ଵକ୍ଷୋ ଜାଯେରନ୍ମାସି ପଞ୍ଚମେ । କଣ୍ଠରନ୍ଧ୍ରୋଦରଂ ଷଷ୍ଠେ ଗୁହ୍ଯାଦିର୍ମାସି ସପ୍ତମେ ॥ ୨,୩୨.

ପଞ୍ଚମ ମାସରେ କାନ, ନାକ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଗଠିତ ହୁଏ । ଷଷ୍ଠ ମାସରେ କଣ୍ଠ, ଶରୀର ଗହ୍ବର ଓ ପେଟ ତିଆରି ହୁଏ । ସପ୍ତମ ମାସରେ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଗଠିତ ହୁଏ ।

ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣୋ ଗର୍ଭୋ ମାସୈରଥାଷ୍ଟଭିଃ । ଅଷ୍ଟମେ ଚଲତେ ଜୀଵୋ ଧାତ୍ରୀଗର୍ଭେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନଵମେମାସି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଗର୍ଭସ୍ଥୌଜୌ ଦୃଢଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଆଠ ମାସ ହେଲେ ଗର୍ଭର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏହି ମାସରେ ଜୀବ ଗର୍ଭରେ ବାରମ୍ବାର ଚଳନ କରେ । ନବମ ମାସ ଆସିଲେ ଗର୍ଭର ଶକ୍ତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ ।

ଚିକିତ୍ସା ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ଗର୍ଭଵାସପରିକ୍ଷଯେ । ନାରୀ ଵାଥ ନରୋ ଵାଥ ନପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵାଭିଜାଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଗର୍ଭବାସ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଜନ୍ମ ହୁଏ । ତାପରେ ଜଣେ ନାରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନପୁଂସକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।

ଶକ୍ତିତ୍ରଯଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ଷାଟ୍କୌଶିକସମାଯୁତମ୍ । ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମୋପେତଂ ଦଶନାଡୀଵିଭୂଷିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି, ବଡ଼ ଆଖି, ଛଅ ଚଦର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦଶ ନାଳି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୁଏ ।

ଦଶପ୍ରାଣଗୁଣୋପେତଂ ଯୋ ଜାନାତି ସ ଯୋଗଵିତ୍ । ମଜ୍ଜାସ୍ଥିଶୁକ୍ରମାଂସାନି ରୋମ ରକ୍ତଂ ବଲଂ ତଥା ॥ ୨,୩୨.

ଦଶ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ ସେ ଯୋଗୀ । ମଜ୍ଜା, ହାଡ଼, ବୀର୍ୟ, ମାଂସ, କେଶ, ରକ୍ତ ଓ ବଳ ଏହି ସବୁ ଅଛି ।

ଷାଟ୍କୌଶିକମିଦଂ ପିଣ୍ଡଂ ସ୍ଯାଜ୍ଜନ୍ତୋଃ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍ । ନଵମେ ଦଶମେ ମାସି ଜାଯତେ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ଛଅ ଚଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଦେହ ପାଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଗଠିତ । ନବମ କିମ୍ବା ଦଶମ ମାସରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଭୂତ ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।

ସୂତିଵାତୈଃ ସମାକୃଷ୍ଟଃ ପୀଡଯା ଵିହ୍ଵଲୀକୃତଃ । ପୁଷ୍ଟୋ ନାଡ୍ଯାଃ ସୁଷୁମ୍ଣାଯା ଯୋଷିଦ୍ଗର୍ଭସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵରନ୍ ॥ ୨,୩୨.

ସୂତିର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ, ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ, ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଳିରେ ପୋଷିତ, ଯେଉଁଜଣେ ନାରୀର ଗର୍ଭରେ ଅଛି ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଏ ।

thumb|ପଞ୍ଚମହାଭୂତାନି କ୍ଷିତିର୍ଵାରି ହଵିର୍ଭୋକ୍ତା ପଵନାକାଶମେଵ ଚ । ଏଭିର୍ଭୂତୈଃ ପୀଡିତସ୍ତୁ ନିବଦ୍ଧଃ ସ୍ନାଯୁବନ୍ଧନୈଃ ॥ ୨,୩୨.

ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ, ସ୍ନାୟୁର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ ।

ମୂଲଭୂତା ଇମେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ନାଡ୍ଯନ୍ତରେ ସ୍ଥିତାଃ । ତ୍ଵଚାସ୍ଥିନାଡ୍ଯୋ ରୋମାଣି ମାଂସଞ୍ଚୈଵାତ୍ର ପଞ୍ଚମମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ସପ୍ତ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ନାଳି ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି । ଚର୍ମ, ହାଡ଼, କେଶ, ମାଂସ ଓ ପଞ୍ଚମ ଏଠି ଅଛି ।

ଏତେ ପଞ୍ଚ ଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯା ଭୂମେଃ ଖଗେଶ୍ଵର । ଯଥା ପଞ୍ଚ ଗୁଣାଶ୍ଚାପସ୍ତଥା ତଚ୍ଛୃଣୁ କାଶ୍ଯପ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ପୃଥିବୀର ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି, ଖଗପତି । ଏବେ ଜଳର ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ଶୁଣ, କାଶ୍ୟପ ।

ଲାଲା ମୂତ୍ରଂ ତଥା ଶୁକ୍ରଂ ମଜ୍ଜାର ରକ୍ତଞ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ । ଆପଃ ପଞ୍ଚଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଜ୍ଞାତଵ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଲାଲ, ପେଶାବ, ବୀର୍ୟ, ମଜ୍ଜା ଓ ପଞ୍ଚମ ରକ୍ତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ସାବଧାନରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

କ୍ଷୁଧା ତୃଷା ତଥା ନିଦ୍ରା ଆଲସ୍ଯଂ କାନ୍ତିରେଵ ଚ । ତେଜଃ ପଞ୍ଚଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ରଯୋଗିଭିଃ ॥ ୨,୩୨.

ଭୋକ, ତିଆସ, ଘୁମ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ତେଜ—ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ କହିଛନ୍ତି, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ।

ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ତଥା ଲଜ୍ଜା ଭଯଂ ମୋହସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଵାଯୁଜଂ ଗୁଣପଞ୍ଚକମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ମମତା ଓ ଦ୍ୱେଷ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ ଓ ମୋହ—ଏହି ପଞ୍ଚଟି ବାୟୁର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ।

ଆକୁଞ୍ଚନଂ ଧାଵନଞ୍ଚ ଲଙ୍ଘନଞ୍ଚ ପ୍ରସାରଣମ୍ । ନିରୋଧଃ ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵାଯୋଃ ପଞ୍ଚ ଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୩୨.

ସଙ୍କୋଚ, ଦୌଡ଼, ଲାଫ, ପ୍ରସାରଣ ଓ ପଞ୍ଚମ ନିରୋଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବାୟୁର ଗୁଣ ମନ୍ୟ ହୁଏ ।

ଘୋଷଶ୍ଚିନ୍ତା ଚ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯଂ ଶ୍ରଵଣଂ ସତ୍ଯସଂକ୍ରମଃ । ଆକାଶସ୍ଯ ଗୁଣାଃ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ॥ ୨,୩୨.

ଧ୍ୱନି, ଚିନ୍ତା, ଗଭୀରତା, ଶ୍ରବଣ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ଆଦାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଆକାଶର ଗୁଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ।

ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ନାସା ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ପାଣୀ ପାଦୌ ଗୁଦଂ ପ୍ରାକ୍ଚ ଗୁହ୍ଯଂ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ॥ ୨,୩୨.

କାନ, ଚର୍ମ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଓ ନାକ—ଏହିପଞ୍ଚଟି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ । ହାତ, ପାଉଁ, ପିଛା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ—ଏହିପଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ।

ଇଡାଚ ପିଙ୍ଗଲା ଚୈଵ ସୁଷୁମ୍ଣା ଚ ତୃତୀଯକା । ଗାନ୍ଧାରୀ ଗଜଜିହ୍ଵା ଚ ପୂଷା ଚୈଵ ଯଶା ତଥା ॥ ୨,୩୨.

ଇଡ଼ା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ତୃତୀୟ ସୁଷୁମ୍ଣା; ଗାନ୍ଧାରୀ, ଗଜଜିହ୍ବା, ପୂଷା ଓ ଏହିପରି ଯଶା ।

ଅଲମ୍ବୁଷା କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍ଖିନୀ ଦଶମୀ ସ୍ମୃତା । ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯେତାଃ ପ୍ରଧାନା ଦଶ ନାଡଯଃ ॥ ୨,୩୨.

ଅଲମ୍ବୁଷା, କୁହୂ, ଶଂଖିନୀ ଏବଂ ଦଶମୀ — ଏହି ଦଶଟି ମୁଖ୍ୟ ନାଡୀ ଦେହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଇଛି।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାନଶ୍ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ । ନାଗଃ କୂର୍ମଶ୍ଚ କୃକରୋ ଦେଵଦତ୍ତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ ॥ ୨,୩୨.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ, ନାଗ, କୂର୍ମ, କୃକର, ଦେବଦତ୍ତ ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ —

ଇତ୍ଯେତେ ଵାଯଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦଶ ଦେହେଷୁ ସୁସ୍ଥିତାଃ । କେଵଲଂ ଭୁକ୍ତମନ୍ନଞ୍ଚ ପୁଷ୍ଟିଦଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଏହି ଦଶଟି ବାୟୁ ଦେହରେ ସୁସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷଣ କରେ।

ନଯତେ ପ୍ରାଣଦୋ ଵାଯୁଃ ଶରୀରେ ସର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ । ଆହାରୋ ଭୁକ୍ତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵାଯୁନା କ୍ରିଯତେ ଦ୍ଵିଧା ॥ ୨,୩୨.

ପ୍ରାଣଦାୟୀ ବାୟୁ ଦେହର ସମସ୍ତ ସଂଧିରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ; ଖାଇବା ପରେ ବାୟୁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥାଏ।

ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗୁହେ ସମ୍ଯକ୍ପୃଥଗନ୍ନଂ ପୃଥଗ୍ଜଲମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵମଗ୍ନେର୍ଜଲଂ କୃତ୍ଵା ତଦନ୍ନଞ୍ଚ ଜଲୋପରି ॥ ୨,୩୨.

ଏହା ଗୁହାରେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିକୁ ଅଲଗା କରେ; ପାଣିକୁ ଅଗ୍ନିର ଉପରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଣିର ଉପରେ ରଖିଥାଏ।

ଅଗ୍ନେଶ୍ଚାଧଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣସ୍ତମଗ୍ନିଞ୍ଚ ଧମେଚ୍ଛନୈଃ । ଵାଯୁନା ଧମ୍ଯମାନୋଽଗ୍ନିଃ ପୃଥକ୍କିଟ୍ଟଂ ପୃଥଗ୍ରସମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଅଗ୍ନିର ତଳେ ପ୍ରାଣ ଅଛି, ଯାହା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ମଳ ଓ ରସ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ।

ମଲୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ କିଟ୍ଟଂ ଭିନ୍ନଂ ଦେହାତ୍ପୃଥଗ୍ଭଵେତ୍ । କର୍ଣାକ୍ଷିନାସିକା ଜିହ୍ଵା ଦନ୍ତନାଭିଵପୁର୍ଗୁଦମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାରର ମଳ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ; କଣ, ଆଖି, ନାକ, ଜିଭ, ଦାନ୍ତ, ନାଭି, ଚର୍ମ ଓ ଗୁଦ —

ନଖା ମଲାଶ୍ରଯା ହ୍ଯେତେ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଞ୍ଚେତ୍ଯନନ୍ତକମ୍ । ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଯୋଗାଦେତତ୍ଷାଟ୍କୌଶିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ନଖ ମଳର ଆଶ୍ରୟ, ମଳ ଓ ପ୍ରମୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣରୁ ଏହି ଷଡ୍‌କୌଶିକ ମଳ ଜଣାଯାଏ।

ରୋମ୍ଣାଂ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥା ତିସ୍ରୋଽପ୍ଯର୍ଧକୋଟି ସମନ୍ଵିତାଃ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଦଶନାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସାମାନ୍ଯାଦ୍ଵିନତାସୁତ ॥ ୨,୩୨.

ସାତ ଲକ୍ଷ କେଶ ଓ ବିଶି ନଖ ଅଛି; ବିନତାପୁତ୍ର, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବତ୍ତିଶି ଦାନ୍ତ ଅଛି।

ସପ୍ତ ଲକ୍ଷାଣି କେଶାଃ ସ୍ଯୁର୍ନଖାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ଵିଂଶତିଃ । ମାଂସଂ ପଲସହସ୍ରୈକଂ ସାମାନ୍ଯାଦ୍ଦେହସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ସାତ ଲକ୍ଷ କେଶ ଓ ବିଶି ନଖ ଅଛି; ଦେହର ମାଂସ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ହଜାର ପଲା ଓଜନର।

ରକ୍ତଂ ପଲଶତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧମେଵ ପୁରାତନୈଃ । ପଲାନି ଦଶ ମେଦଶ୍ଚ ତ୍ଵଚା ଚୈଵ ତୁ ତତ୍ସମା ॥ ୨,୩୨.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ରକ୍ତ ଏକ ଶତ ପଲା; ମେଦ ଦଶ ପଲା ଏବଂ ଚର୍ମ ମେଦ ସମାନ।

ପଲଦ୍ଵାଦଶକଂ ମଜ୍ଜା ମହାରକ୍ତଂ ପଲତ୍ରଯମ୍ । ଶୁକ୍ରଂ ଦ୍ଵିକୁଡଵଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶୋଣିତଂ କୁଡଵଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାଦଶ ପଲା, ବଡ ରକ୍ତ ତିନି ପଲା; ଶୁକ୍ର ଦୁଇ କୁଡ଼ା ଏବଂ ରକ୍ତ ଏକ କୁଡ଼ା।