ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୃତୋଦ୍ଦେଶେନ ଯୋ ଯଦ୍ଯାଜ୍ଜଲପାତ୍ରଞ୍ଚ ମୃନ୍ମଯମ୍ । ଉଦପାତ୍ରସହସ୍ରସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ॥ ୨,୩୧.

ଯେଉଁଠି କେହି ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମାଟିର ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ଜଳପାତ୍ର ଦାନର ହଜାର ଫଳ ପାଏ।

ଯମଦୂତା ମହାରୌଦ୍ରାଃ କରାଲାଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲାଃ । ନ ଭୀଷଯନ୍ତି ତଂ ଯାମ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଦାନେ କୃତେ ସତି ॥ ୨,୩୧.

ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଭୟଙ୍କର ଓ କଳା-ପିଙ୍ଗଳ ମୁହଁ ଥିବା, ଯମଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ପୋଷାକ ଦାନ କରାଯାଇଥିଲେ, ଦାତାକୁ ଭୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି।

ମାର୍ଗେ ହି ଗଚ୍ଛମାନସ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତଃ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ । ଘଟାନ୍ନଦାନଯୋଗେନ ସୁଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ପଥରେ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଯଦି ତିଆର୍ଥ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ, ଜଳପାତ୍ର ଦାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖୀ ହୁଏ।

ଶଯ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣଯା ଯୁକ୍ତା ଆଯୁଧାମ୍ବରସଂଯୁତା । ହୈମଶ୍ରୀପତିନା ଯୁକ୍ତା ଦେଯା ଵିପ୍ରାଯ ଶର୍ମଣେ । ତଥା ପ୍ରେତତ୍ଵମୁକ୍ତୋଽସୌ ମୋଦତେ ସହ ଦୈଵତୈଃ ॥ ୨,୩୧.

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶୟ୍ୟା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପୋଷାକ ସହିତ, ସୁନାର ଶ୍ରୀରେ ସଜିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନାରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରେ ପ୍ରେତ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।

ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଦାନମନ୍ତ୍ଯେଷ୍ଟିକର୍ମଜମ୍ । ଅଧୁନା କଥଯିଷ୍ଯେଽହମନ୍ଯଦେହପ୍ରଵେଶନମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଜାତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଵୈ ପ୍ରାଣିନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମୃତିଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଯାସ୍ଯତଶ୍ଚ ପରନ୍ତପ ॥ ୨,୩୧.

ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ଯାଇଯିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵକାଲେ ମୃତାନାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣିନାଞ୍ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ସୂକ୍ଷ୍ମୋଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵସୌ ଵାଯୁର୍ନିର୍ଗଚ୍ଛତ୍ଯାସ୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍ ॥ ୨,୩୧.

ଖଗେଶ୍ବର, ପୂର୍ବକାଳରେ ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣବାୟୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ମୁଁହରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ନଵଦ୍ଵାରୈ ରୋମଭିଶ୍ଚ ଜନାନାଂ ତାଲୁରନ୍ଧ୍ରକେ । ପାପିଷ୍ଠାନାମପାନେନ ଜୀଵୋ ନିଷ୍କ୍ରାମତି ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଚମ ଓ ତାଳୁର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଧୋପଥରେ ବାହାରିଯାଏ।

ଶରୀରଞ୍ଚ ପତେତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନିର୍ଗତେ ମରୁତୀଶ୍ଵରେ । ଵାତାହତଃ ପତତ୍ଯେଵ ନିରାଧାରୋ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ ॥ ୨,୩୧.

ପ୍ରାଣବାୟୁର ନିଷ୍କ୍ରମଣ ପରେ ଶରୀର ପଡ଼ିଯାଏ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ହୋଇ, ଏକ ଗଛ ଭଳି ଆଧାର ବିହୀନ ହୋଇ ଗଡ଼ିଯାଏ।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଲୀଯତେ ପୃଥ୍ଵୀ ଆପଶ୍ଚୈଵ ତଥାପ୍ସୁ ଚ । ତେଜସ୍ତେଜସି ଲୀଯତେ ସମୀରଣଃ ସମୀରଣେ । ଆକାଶେ ଚ ତଥା କାଶଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଚ ଶଙ୍କରେ ॥ ୨,୩୧.

ପୃଥିବୀ ପୃଥିବୀରେ, ଜଳ ଜଳରେ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରେ, ବାୟୁ ବାୟୁରେ, ଆକାଶ ଆକାଶରେ ଲିନ ହୁଏ; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଶଙ୍କର ଅବିକଳ ରହିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର କାମସ୍ତଥା କ୍ରୋଧଃ କାଯେ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ଏତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ସମାଖ୍ଯାତା ଦେହେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତସ୍କରାଃ ॥ ୨,୩୧.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଏଠାରେ ଅଭିଲାଷ, କ୍ରୋଧ ଓ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏମାନେ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚୋର ଭାବରେ କହାଯାଏ।

କାମଃ କ୍ରୋଧୋ ହ୍ଯହଙ୍କାରୋ ମନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନାଯକଃ । ସଂହାରକଶ୍ଚ କାଲୋଽଯଂ ପୁଣ୍ଯପାପସମନ୍ଵିତଃ ॥ ୨,୩୧.

ଅଭିଲାଷ, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର ଓ ମନ ଏଠାରେ ନାୟକ; ଏଠାରେ କାଳ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ସହିତ, ସଂହାରକ ଅଟୁଟ।

ଜଗତଶ୍ଚ ସ୍ଵରୂପନ୍ତୁ ନିର୍ମିତଂ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା । ପୁନର୍ଦେହାନ୍ତରଂ ଯାତି ସୁକୃତୈର୍ଦୁଷ୍କୃତୈର୍ନରଃ ॥ ୨,୩୧.

ଜଗତର ସ୍ୱରୂପ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ନର ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଏ।

ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମାଯୁକ୍ତଂ ସକଲୈର୍ଵିଷ୍ଯୈଃ ସହ । ପ୍ରଵିଶେତ୍ସ ନଵଂ ଦେହଂ ଗୃହେ ଦଗ୍ଧେ ଯଥା ଗୃହୀ ॥ ୨,୩୧.

ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ସହିତ, ଜୀବ ନୂତନ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଯେପରି ଗୃହ ଭସ୍ମ ହେଲେ ଗୃହସ୍ଥ ନୂତନ ଘରକୁ ଯାଉଛି।

ଶରୀରେ ଯେ ସମାସୀନା ସମ୍ଭଵେତ୍ସର୍ଵଧାତଵଃ । ଷାଟ୍କୌଶିକୋ ହ୍ଯଯଂ କାଯୋ ମାତା ପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ଧାତଵଃ ॥ ୨,୩୧.

ଦେହରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧାତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ଛଅ ଚମ୍ମା କୋଷ ଭିତରେ ଥାଏ; ଏହି ଧାତୁ ମାତା ଓ ପିତା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ମିଶି ଆସିଥାଏ।

ସମ୍ଭଵେଯୁସ୍ତଥା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵାତାଶ୍ଚ ଦେହିନାମ୍ । ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ତଦ୍ଯୋଗା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତଥା ॥ ୨,୩୧.

ଏହିପରି ଭାବରେ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମୁତ୍ର, ପୂରିଷ ଏବଂ ଏହାର ସଂଯୋଗରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ।

ଅସ୍ଥି ଶୁକ୍ରଂ ତଥା ସ୍ନାଯୁଃ ଦେହେନ ସହ ଦହ୍ଯତେ । ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଵିନାଶଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ହାଡ଼, ଶୁକ୍ର ଓ ସ୍ନାୟୁ ଦେହ ସହିତ ଦହିଯାଏ; ଏହିପରି, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ନାଶ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

କଥଯାମି ପୁନସ୍ତେଷାଂ ଶରୀରଞ୍ଚ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଏକସ୍ତମ୍ଭଂ ସ୍ନାଯୁବଦ୍ଧଂ ସ୍ଥୂଣାଦ୍ଵଯସମୁଦ୍ଧୃତମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ମୁଁ ପୁନି ତୁମକୁ ଏହି ଦେହ କେମିତି ଅଟେ, ତାହା କହିବି: ଏହା ଏକ ଦଣ୍ଡ, ସ୍ନାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ଦୁଇଟି ଆଧାରରୁ ଉଠିଛି।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚ ସମାଯୁକ୍ତଂ ନଵଦ୍ଵାରଂ ଶରୀରକମ୍ । ଵିଷଯୈଶ୍ଚ ସମାକ୍ରାନ୍ତଂ କାମକ୍ରୋଧସମାକୁଲମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଦେହଟି, ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଅଭିଲାଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ।

ରାଗଦ୍ଵେଷସମାକୀର୍ଣଂ ତୃଷ୍ଣାଦୁର୍ଗସୁଦୁସ୍ତରମ୍ । ଲୋଭଜାଲସମାଯୁକ୍ତଂ ପୁରଂ ପୁରୁଷସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୃଷ୍ଣାର ଦୁର୍ଗ ପରି ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ଲୋଭର ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଏହି ଦେହକୁ 'ପୁରୁଷର ପୁର' କୁହାଯାଏ।

ଏତଦ୍ଗୁଣସମାଯୁକ୍ତଂ ଶରୀରଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ ॥ ୨,୩୧.

ଏହି ଗୁଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର; ଏହାର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଚଉଦ ଭୁବନ ଅଛନ୍ତି।

ଆତ୍ମାନଂ ଯେ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ନରାଃ ପଶଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏଵମେତନ୍ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଶରୀରଂ ତେ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ॥ ୨,୩୧.

ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପଶୁ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଦେହର ଚାରି ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣି ନିର୍ମିତା ଯୋନଯଃ ପୁରା । ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଅଣ୍ଡଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ ॥ ୨,୩୧.

ପୁରାତନ କାଳରେ ଚଉଅଶୀ ଲକ୍ଷ ଯୋନି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା; ଉତ୍ପାଦିତ, ସ୍ବେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ ଯୋନିଗୁଡିକ।

ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋହଂ ତ୍ଵଯାନଘ ॥ ୨,୩୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ଯାହା ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଅପରାଧ ହୀନ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୩୨ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଉଵାଚ । କଥମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭୂତଗ୍ରାମେ ଚତୁର୍ଵିଧେ । ତ୍ଵଚା ରକ୍ତଂ ତଥା ମାଂସଂ ମେଦୋ ମଜ୍ଜାସ୍ଥି ଜୀଵିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ପଚ୍ଛିଲେ: ଚାରିପ୍ରକାର ଭୂତଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ଚମ୍ମା, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମେଦ, ମଜ୍ଜା, ହାଡ଼ ଓ ଜୀବନ।

ପାଦୌ ପାଣୀ ତଥା ଗୁହ୍ଯଂ ଜିହ୍ଵାକେଶନଖାଃ ଶିରଃ । ସନ୍ଧିମାର୍ଗାଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ରେଖା ନୈକଵିଧାସ୍ତଥା ॥ ୨,୩୨.

ପାଦ, ହାତ, ଗୁପ୍ତଂଗ, ଜିଭ, କେଶ, ନଖ, ମୁଣ୍ଡ, ବହୁ ସନ୍ଧି ଓ ପଥ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରେଖା।

କାମଃ କ୍ରୋଧୋ ଭଯଂ ଲଜ୍ଜା ମନୋ ହର୍ଷଃ ସୁଖାସୁଖମ୍ । ଚିତ୍ରିତଂ ଛିଦ୍ରିତଞ୍ଚାପି ନାନାଜାଲେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୨,୩୨.

କାମ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ଲଜ୍ଜା, ମନ, ହର୍ଷ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନିତ ଓ ଭିଦ୍ରିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାଲରେ ଆବୃତ।

ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲମିଦଂ ମନ୍ଯେ ସଂସାରେଽସାରସାଗରେ । କର୍ତା କୋଽତ୍ର ହୃଷୀକେଶ ସଂସାରେ ଦୁଃ ଖସଂକୁଲେ ॥ ୨,୩୨.

ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ଅର୍ଥହୀନ ସାଗରରେ ଏକ ମାୟା ମନେ କରୁଛି; ଏଠାରେ କିଏ କର୍ତ୍ତା, ହୃଷୀକେଶ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସାରରେ?

ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ । କଥଯାମି ପରଂ ଗୋପ୍ଯଂ କୋଶସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିର୍ଣଯମ୍ । ଯସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଯତେ ॥ ୨,୩୨.

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି କୋଷର ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି; ଯାହା ଜାଣିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।