ଗାଵୋ ମମାଗ୍ରତଃ ସନ୍ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତଥା । ଗାଵୋ ମେ ହୃଦଯେ ସନ୍ତୁ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ଵସାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨,୩୦.
ଗାଁ ମୋର ସାମ୍ନାରେ, ପଛରେ, ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହୁ; ଗାଁ ମୋର ହୃଦୟରେ ରହୁ; ମୁଁ ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ବସିବି।
ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯା ଚ ଦେଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା । ଧେନୁରୂପେଣ ସା ଦେଵୀ ମମ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତୁ ॥ ୨,୩୦.
ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ଗାଁ ରୂପରେ ମୋର ପାପ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୩୧ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ । ଯେ ନରାଃ ପାପସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯମାଲଯମ୍ । ନୃଣାଂ ମତ୍ସାକ୍ଷିକଂ ଦତ୍ତମନନ୍ତଫଲଦଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଯେ ଲୋକ ପାପରେ ବାନ୍ଧା ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମର ଘରକୁ ଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋର ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ଯେ କିଛି ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ଅନେକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯାଵଦ୍ରଜଃ ପ୍ରମାଣାବ୍ଦଂସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ଭୂମିଦଃ । ଅଶ୍ଵାରୂଢାଶ୍ଚ ତେ ଯାନ୍ତି ଦଦତେ ଯେ ହ୍ଯୁପାନହୌ ॥ ୨,୩୧.
ଯେତେ ଧୂଳି ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଜମିଦାର ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାଏ; ଯେମାନେ ଚପଲା କି ଜୁତା ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଘୋଡାରେ ଚଢି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।
ଆତପେ ଶ୍ରମଯୋଗେନ ନ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଛତ୍ତ୍ରଦାନେନ ଵୈ ପ୍ରେତା ଵିଚରନ୍ତି ସୁଖଂ ପଥି ॥ ୨,୩୧.
ଛତା ଦାନ କରିଲେ, ପିତୃମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାପ କି କ୍ଳାନ୍ତିରେ ପିଡିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ପଥରେ ସୁଖରେ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।
ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦଦାତ୍ଯନ୍ନଂ ତେନ ଚାପ୍ଯାଯିତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଯମଙ୍କ ନାମରେ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଧକାରେ ମହାଘୋରେ ଅମୂର୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ଯଵର୍ଜିତେ । ଉଦ୍ଦ୍ଯୋତେନୈଵ ତେ ଯାନ୍ତି ଦୀପଦାନେନ ମାନଵାଃ ॥ ୨,୩୧.
ଘନ ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି କିଛି ଚିହ୍ନ କି ଆକୃତି ନାହିଁ, ଦୀପ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢିପାରନ୍ତି।
ଆଶ୍ଵିନେ କର୍ତିକେ ଵାପି ମାଘେ ମୃତତିଥାଵପି । ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଞ୍ଚ ଦୀଯେତ ଦୀପଦାନଂ ସୁଖାଯ ଵୈ ॥ ୨,୩୧.
ଆଶ୍ୱିନ, କାର୍ତ୍ତିକ କିମ୍ବା ମାଘ ମାସରେ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ତିଥିରେ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ, ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ମିଳେ।
ପ୍ରତ୍ଯହଞ୍ଚ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗେ ସୁଵିଷମେ ନରୈଃ । ଯାଵତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ଵାପି ପ୍ରେତସ୍ଯ ସୁଖଲିପ୍ସଯା ॥ ୨,୩୧.
ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ବିପଦ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥରେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ସୁଖ ଆଶା କରି।
କୁଲେ ଦ୍ଯୋତତି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପ୍ରକାଶତ୍ଵଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯୋଽସୌ ପୂଜ୍ଯୋଽସୌ ଦୀପଦାନପ୍ରଦୋ ନରଃ ॥ ୨,୩୧.
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରଭା ପାନ୍ତି, ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଦଙ୍ମୁଖଂ ଦୀପଂ ଦେଵାଗାରେ ଦ୍ଵିଜାତଯେ । କୁର୍ଯାଦ୍ଯାମ୍ଯମୁଖଂ ପିତ୍ରେ ଅଦ୍ଭିଃ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଦେବମନ୍ଦିରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପକୁ ପୂର୍ବ କି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଜଳ ସହିତ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵୋପହାରଯୁକ୍ତାନି ପଦାନ୍ଯତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶ । ଯୋ ଦଦାତି ମୃତସ୍ଯେହ ଜୀଵନ୍ନପ୍ଯାତ୍ମହେତଵେ । ସ ଗଚ୍ଛତି ମହାମାର୍ଗେ ମହାକଷ୍ଟଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ ୨,୩୧.
ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ମୃତ ପିତୃମାନଙ୍କ କି ନିଜ ପାଇଁ ଜୀବନରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ପଥରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି ଯାନ୍ତି।
ଆସନଂ ଭାଜନଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦୀଯତେ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜାଯତେ । ସୁଖେ ନ ଭୁଞ୍ଜମାନସ୍ତୁ ଦେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯଲଂ ପଥି ॥ ୨,୩୧.
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନ, ପାତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ — ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା ସୁଖରେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ପିତୃମାନେ ସହଜରେ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢିପାରନ୍ତି।
କମଣ୍ଡଲୁପ୍ରଦାନେନ ତୃଷିତଃ ପିବତେ ଜଲମ୍ ॥ ୨,୩୧.
କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରିଲେ, ତୃଷ୍ଣାରେ ପିଡିତ ଲୋକ ପାଣି ପିଇପାରନ୍ତି।
ଭାଜନଂ ଵସ୍ତ୍ରଦାନଞ୍ଚ କୁସୁମଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍ । ଏକାଦଶା ହେ ଦାତଵ୍ଯଂ ପ୍ରେତୋଦ୍ଧରଣହେତଵେ ॥ ୨,୩୧.
ପାତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଦାନ, ଫୁଲ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି — ଏଗୁଡିକ ଏକାଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଦିଅଉଛି।
ତ୍ରଯୋଦଶ ପଦାନୀତ୍ଥଂ ପ୍ରେତସ୍ଯ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଦାତଵ୍ଯାନି ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରେତୋଽସୌ ପ୍ରୀଣିତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଯେଉଁଠି ପିତୃମାନଙ୍କ ଭଲ ଆଶା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ତ୍ରୟୋଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ଏକାଏକା ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୋଜନା ନି ତିଲାଂଶ୍ଚୈଵ ଉଦକୁମ୍ଭାଂସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ । ମୁଦ୍ରିକାଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଞ୍ଚ ତଯା ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଯେଉଁଠି ଭୋଜନ, ତିଳ, ତେର ଜଳପାତ୍ର, ଏକ ମୁଦ୍ରିକା ଓ ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦାତା ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯୋଽଶ୍ଵଂ ନାଵଂ ଗଜଂ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍ । ସ ମହିମ୍ନୋଽନୁସାରେଣ ତତ୍ତତ୍ସୁଖମୁପାଶ୍ନୁତେ ॥ ୨,୩୧.
ଯେଉଁଠି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୋଡା, ନାଉ ବା ହାତୀ ଦାନ କରେ, ସେ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
ନାନାଲୋକାନ୍ ଵିଚରତି ମହିଷୀଞ୍ଚ ଦଦାତି ଯଃ । ଯମପୁତ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଯା ମାତା ମହିଷୀ ସୁଗତିପ୍ରଦା ॥ ୨,୩୧.
ଯେଉଁଠି କେହି ମହିଷ ଦାନ କରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥାଏ; ଯମଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମାତା ମହିଷ ଭାବେ ଦାନ ହେଲେ, ଶୁଭ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
ତାମ୍ବୂଲଂ କୁସୁମଂ ଦେଯଂ ଯାମ୍ଯାନାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନମ୍ । ତେନ ସମ୍ପ୍ରୀଣିତାଃ ସର୍ଵେ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଲେଶଂ ନ କୁର୍ଵତେ ॥ ୨,୩୧.
ତାମ୍ବୁଳ, ଫୁଲ ଓ ଉପହାର ଯମଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ଦାନରେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଦାତାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଗୋଭୂତିଲହିରଣ୍ଯାନି ଦାନାନ୍ଯାହୁଃ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ ॥ ୨,୩୧.
ଗାଁ, ଜମି ଓ ସୁନା ଦାନ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବାକୁ କହାଯାଏ।
ମୃତୋଦ୍ଦେଶେନ ଯୋ ଯଦ୍ଯାଜ୍ଜଲପାତ୍ରଞ୍ଚ ମୃନ୍ମଯମ୍ । ଉଦପାତ୍ରସହସ୍ରସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ॥ ୨,୩୧.
ଯେଉଁଠି କେହି ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମାଟିର ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ଜଳପାତ୍ର ଦାନର ହଜାର ଫଳ ପାଏ।
ଯମଦୂତା ମହାରୌଦ୍ରାଃ କରାଲାଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲାଃ । ନ ଭୀଷଯନ୍ତି ତଂ ଯାମ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଦାନେ କୃତେ ସତି ॥ ୨,୩୧.
ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଭୟଙ୍କର ଓ କଳା-ପିଙ୍ଗଳ ମୁହଁ ଥିବା, ଯମଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ପୋଷାକ ଦାନ କରାଯାଇଥିଲେ, ଦାତାକୁ ଭୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ମାର୍ଗେ ହି ଗଚ୍ଛମାନସ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତଃ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ । ଘଟାନ୍ନଦାନଯୋଗେନ ସୁଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୩୧.
ପଥରେ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଯଦି ତିଆର୍ଥ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ, ଜଳପାତ୍ର ଦାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖୀ ହୁଏ।
ଶଯ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣଯା ଯୁକ୍ତା ଆଯୁଧାମ୍ବରସଂଯୁତା । ହୈମଶ୍ରୀପତିନା ଯୁକ୍ତା ଦେଯା ଵିପ୍ରାଯ ଶର୍ମଣେ । ତଥା ପ୍ରେତତ୍ଵମୁକ୍ତୋଽସୌ ମୋଦତେ ସହ ଦୈଵତୈଃ ॥ ୨,୩୧.
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶୟ୍ୟା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପୋଷାକ ସହିତ, ସୁନାର ଶ୍ରୀରେ ସଜିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନାରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରେ ପ୍ରେତ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଦାନମନ୍ତ୍ଯେଷ୍ଟିକର୍ମଜମ୍ । ଅଧୁନା କଥଯିଷ୍ଯେଽହମନ୍ଯଦେହପ୍ରଵେଶନମ୍ ॥ ୨,୩୧.
ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଜାତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଵୈ ପ୍ରାଣିନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମୃତିଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଯାସ୍ଯତଶ୍ଚ ପରନ୍ତପ ॥ ୨,୩୧.
ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ଯାଇଯିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵକାଲେ ମୃତାନାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣିନାଞ୍ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ସୂକ୍ଷ୍ମୋଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵସୌ ଵାଯୁର୍ନିର୍ଗଚ୍ଛତ୍ଯାସ୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍ ॥ ୨,୩୧.
ଖଗେଶ୍ବର, ପୂର୍ବକାଳରେ ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣବାୟୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ମୁଁହରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ନଵଦ୍ଵାରୈ ରୋମଭିଶ୍ଚ ଜନାନାଂ ତାଲୁରନ୍ଧ୍ରକେ । ପାପିଷ୍ଠାନାମପାନେନ ଜୀଵୋ ନିଷ୍କ୍ରାମତି ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୩୧.
ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଚମ ଓ ତାଳୁର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଧୋପଥରେ ବାହାରିଯାଏ।
ଶରୀରଞ୍ଚ ପତେତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନିର୍ଗତେ ମରୁତୀଶ୍ଵରେ । ଵାତାହତଃ ପତତ୍ଯେଵ ନିରାଧାରୋ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ ॥ ୨,୩୧.
ପ୍ରାଣବାୟୁର ନିଷ୍କ୍ରମଣ ପରେ ଶରୀର ପଡ଼ିଯାଏ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ହୋଇ, ଏକ ଗଛ ଭଳି ଆଧାର ବିହୀନ ହୋଇ ଗଡ଼ିଯାଏ।