ଗୋଚରଂ ଗ୍ରାମସୀମାଂ ତଡାଗାରାମଗହ୍ଵରମ୍ । କର୍ଷଯନ୍ତି ଚ ଯେ ଲୋଭାତ୍ପ୍ରେତାସ୍ତେ ଵୈ ଭଵନ୍ତି ହି ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ଲୋଭରେ ଚରାଗାହ, ଗ୍ରାମ ସୀମା, ପୋଖରୀ, ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଦଖଲ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଚଣ୍ଡାଲାଦୁଦକାତ୍ସର୍ପାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ବୈଦ୍ଯୁତାଗ୍ନିତଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଶୁଭ୍ଯଶ୍ଚ ମରଣଂ ପାପକର୍ମିଣାମ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଚଣ୍ଡାଳ, ଜଳ, ସାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦ୍ୟୁତ, ଦାନ୍ତିଆ ପଶୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି।
ଉଦ୍ବନ୍ଧନମୃତା ଯେ ଚ ଵିଷଶସ୍ତ୍ରହତାଶ୍ଚ ଯେ । ଆତ୍ମୋପଘାତିନୋ ଯେ ଚ ଵିଷୂଚ୍ଯାଦିହତାସ୍ତଥା ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ଫାସିରେ, ବିଷରେ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ନିଜେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ—
ମହାରୋଗୈର୍ମୃତା ଯେ ଚ ପାପରୋଗୈଶ୍ଚ ଦସ୍ଯୁଭିଃ । ଅସଂସ୍କୃତପ୍ରମୀତା ଯେ ଵିହିତାଚାରଵର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ, ପାପ ରୋଗ, ଚୋର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା ନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ—
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗାଦିଲୁପ୍ତାଶ୍ଚଲୁପ୍ତମାସିକପିଣ୍ଡକାଃ । ଯସ୍ଯାନଯତି ଶୂଦ୍ରୋଗ୍ନିଂ ତୃଣକାଷ୍ଠହଵୀଂଷି ସଃ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ବୃଷ ଛାଡି ଦେବାରେ କ୍ରିୟା ହରାଇ ଯାନ୍ତି, ମାସିକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଭୁଲନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ଅଗ୍ନି ଆଣି ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତୃଣ କାଠ ଦାନ ହୋଇନାହିଁ—
ପତନାତ୍ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଭିତ୍ତିପାତେନ ଯେ ମୃତାଃ । ରଜସ୍ଵଲାଦିଦୋଷୈଶ୍ଚ ନ ଚ ଭୂମୌ ମତାଶ୍ଚ ଯେ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ି, ଦିୱାଲ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି, ରଜସ୍ୱଳା ଓ ଏପରି ଦୂଷଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ସମାଧି ହୋଇନାହିଁ—
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ମୃତା ଯେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣଵର୍ଜିତାଃ । ସୂତକୈଃ ଶ୍ଵାଦିସଂପର୍କୈଃ ପ୍ରେତଭାଵା ଇହ କ୍ଷିତୌ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ଆକାଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ଅଶୁଚି, କୁକୁର ଓ ଏପରି ଦୂଷିତ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵମାଦିଭିରନ୍ଯୈଶ୍ଚ କୁମୃତ୍ଯୁଵଶଗାଶ୍ଚ ଯେ । ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରେତଯୋନିସ୍ଥା ଵିଚରନ୍ତି ମରୁସ୍ଥଲେ ॥ ୨,୨୨.
ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ମରୁଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି।
ମାତରଂ ଭଗିନୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଦୁହିତରଂ ତଥା । ଅଦୃଷ୍ଟଦୋଷାଂ ତ୍ଯଜତି ସ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ନିଜ ମାଆ, ଭଉଣୀ, ଜୀବନସାଥୀ, ପୁଅ ଝିଅ, କିମ୍ବା ଝିଅକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭ୍ରାତୃଧ୍ରୁଗ୍ବ୍ରହ୍ମହା ଗୋଘ୍ନଃ ସୁରାପୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ହେମକ୍ଷୌମହରସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ସ ଵୈ ପ୍ରେତତ୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଭାଇକୁ ଧୋକା ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରି, ଗାଁ ହତ୍ୟା କରି, ମଦ ପିଇ, ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରି, ସୁନା କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରି—ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ସେ ପ୍ରେତ ଭାବକୁ ପାଏ।
ନ୍ଯାସାପହର୍ତା ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ପରଦାରରତସ୍ତଥା । ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ କ୍ରୂରସ୍ତୁ ସ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ଦେଖାର ଜମା ଚୋରି କରନ୍ତି, ମିତ୍ରକୁ ଧୋକା ଦେଇ, ଅନ୍ୟର ଜୀବନସାଥୀ ସହ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିର୍ଦୟ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କୁଲମାର୍ଗାଂଶ୍ଚ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ପରଧର୍ମରତସ୍ତଥା । ଵିଦ୍ଯାଵୃତ୍ତଵିହୀନଶ୍ଚ ସ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଯେମାନେ ନିଜ କୁଳର ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟର ଧର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଓ ଜୀବିକାରୁ ବଞ୍ଚିତ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ ସୁଵ୍ରତ । ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସୌଖ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଏଠି ପୁରାତନ ଏକ ଉଦାହରଣ କଥା କହାଯାଏ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସଂବାଦ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଜୀବନରେ ସୁଖ ପାଇବ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ । କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ପ୍ରେତତ୍ଵମୁପଜାଯତେ । କେନ ଵା ମୁଚ୍ଯତେ କସ୍ମାତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ମୋହମେଵଂ ଯାସ୍ଯା ମି ସୁଵ୍ରତ ॥ ୨,୨୨.
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ପ୍ରେତ ଭାବ ଆସେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିଏଠୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ, ପିତାମହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ଆଉ କେବେ ମୋହରେ ପଡ଼ିବିନାହିଁ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ । ଯେନୈଵ ଜାଯତେ ପ୍ରେତୋ ଯେନୈଵ ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରକଂ ଘୋରଂ ଦୁସ୍ତରଂ ଦୈଵତୈରପି ॥ ୨,୨୨.
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ — ଯେହି କାରଣରୁ କେହି ପ୍ରେତ ହେଇଯାନ୍ତି, ସେହି କାରଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ନାହିଁ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ସତତଂ ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନାତ୍ । ମାନଵା ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଆପନ୍ନାଃ ପ୍ରେତଯୋନିଷୁ ॥ ୨,୨୨.
ଯାହାର ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ସବୁ ସମୟ ଶୁଣିବା ଓ ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନେ ପ୍ରେତ ଯୋନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳନ୍ତି।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ଵତ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶଂସିତଵ୍ରତଃ । ନାମ୍ନା ସନ୍ତପ୍ତକଃ ଖ୍ଯାତ ସ୍ତପୋର୍ଽଥେ ଵନମାଶ୍ରିତଃ ॥ ୨,୨୨.
ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି — ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ନାମ ସନ୍ତପ୍ତକ, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିଲେ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଯୁକ୍ତୋ ହୋମେନ ଯୋ (ଯା) ଗଯୁକ୍ତୋ ଦଯାନ୍ଵିତଃ । ଯଜନ୍ସ ସକଲାନ୍ଯଜ୍ଞାନ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା କାଲଂ ଚ ଵିକ୍ଷିପନ୍ ॥ ୨,୨୨.
ସେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲଗିଥିଲେ, ହୋମ କରିଥିଲେ, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଥିଲେ, ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ କାଟିଥିଲେ।
ବ୍ରହାମଚର୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତପସି ମାର୍ଦଵେ । ପରଲୋକଭଯୋପେତଃ ସତ୍ଯଶୌଚୈଶ୍ଚ ନିର୍ମଲଃ ॥ ୨,୨୨.
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ, ମୃଦୁ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା, ପରଲୋକର ଭୟରେ ଭରିଥିଲେ, ସତ୍ୟ ଓ ପରିଶୁଧ୍ଧତାରେ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ।
ଯୁକ୍ତୋଽହି ଗୁରୁଵାକ୍ଯେନ ଯୁକ୍ତଶ୍ଚାତିଥିପୂଜନେ । ଆତ୍ମଯୋଗେ ସଦୋଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ ୨,୨୨.
ଗୁରୁଙ୍କର କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଥିଲେ, ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ଆତ୍ମସଂଯମରେ ସଦା ଲଗିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ଯୋଗାଭ୍ଯାସେ ସଦା ଯୁକ୍ତଃ ସଂସାରଵିଜିଗୀଷଯା । ଏଵଂଵୃତ୍ତଃ ସଦାଚାରୋ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୨,୨୨.
ସେ ସଦା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗିଥିଲେ, ସଂସାରକୁ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଆଶା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ବହୂନ୍ଯବ୍ଦାନି ଵିଜନେ ଵନେ ତସ୍ଯ ଗତାନି ଵୈ । ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ଜାତା ତୀର୍ଥାନୁଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ ୨,୨୨.
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ବର୍ଷ କାଟିଥିଲେ; ପରେ ତାଙ୍କର ମନ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହେଲା।
ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତୀର୍ଥଜଲୈରେଵ ଶୋଷଯିଷ୍ଯେ କଲେଵରମ୍ । ସ ତୀର୍ଥେତ୍ଵରିତଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ତପସ୍ଵୀ ଭାସ୍କରୋଦଯେ । କୃତଜାପ୍ଯନମସ୍କାରୋ ହ୍ଯଧ୍ଵାନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ ୨,୨୨.
‘ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ଶୋଷିଦେବି।’ ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ତୀର୍ଥରେ ଭାସ୍କର ଉଦୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଜପ ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଯାତ୍ରାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ଵିପ୍ରୋ ମାର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟୋ ମହାତପାଃ । ଦଦର୍ଶାଧ୍ଵନି ଗଚ୍ଛନ୍ସ ପଞ୍ଚ ପ୍ରେତାନ୍ ସୁଦାରୁଣାନ୍ ॥ ୨,୨୨.
ଏକ ଦିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଭୁଲିଗଲେ, ଯାଉଥିବା ବେଳେ ପାଞ୍ଚି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରେତକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ସଂକଟେ ଵୃକ୍ଷଵର୍ଜିତେ । ପଞ୍ଚୈତାନ୍ଵିକୃତାକାରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ଈଷତ୍ସନ୍ତ୍ରସ୍ତହୃଦଯୋଽତିଷ୍ଠଦୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ଲୋଚନେ ॥ ୨,୨୨.
ଏକ ଜଙ୍ଗଲର ନିର୍ଜନ ଦେଶରେ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ଗଛ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେ ପାଞ୍ଚି ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଦେଉଥିବା, ବିକୃତ ଆକୃତିର ପ୍ରେତମାନେକୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଲ୍ପ ଭୟରେ ଭରିଗଲା, ଚକିତ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ତତୋ ଧୈର୍ଯଂ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ମଧୁରାଭାଷୀ କେ ଯୂଯଂ ଵିକୃତାନନାଃ ॥ ୨,୨୨.
ପରେ, ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୂରରୁ ମଧୁର କଥାରେ ପଚାରିଲେ — ‘ତମେ କିଏ, ଏଭଳି ବିକୃତ ମୁହଁ ନେଇ?’
କିଞ୍ଚାଶୁଭଂ କୃତଂ କର୍ମ ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଥ ଵୈକୃତମ୍ । କଥଂ ଵା ଚୈକତଃ କର୍ମ ପ୍ରସ୍ଥିତାଃ କୁତ୍ର ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୨୨.
‘କଣ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହାର ଫଳରେ ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ? ତମେ କିପରି ଏକାଠି ହେଲେ, ଏବଂ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?’
ପ୍ରେତରାଜ ଉଵାଚ । ସ୍ଵୈଃ ସ୍ଵୈସ୍ତୁ କର୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ପରଦ୍ରୋହରତାଃ ସର୍ଵେ ପାପମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତାଃ ॥ ୨,୨୨.
ପ୍ରେତରାଜ କହିଲେ — ‘ଆମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ପ୍ରେତ ହେଇଛୁ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲୁ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗିଛୁ।’
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତାଃ । ହତଵାକ୍ଯା ହତଶ୍ରୀକା ହତ ସଂଜ୍ଞା ଵିଚେତସଃ ॥ ୨,୨୨.
ଆମେ ସଦା କ୍ଷୁଦା ଓ ତିଆରେ ପୀଡିତ, ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ଆମର କଥା ନାହିଁ, ଶ୍ରୀ ନାହିଁ, ସଂଜ୍ଞା ନାହିଁ, ଭ୍ରମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛୁ।
ନ ଜାନୀମୋ ଦିଶଂ ତାତ ଵିଦିଶଂ ଚାତିଦୁଃ ଖିତାଃ । କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ମୂଢାଃ ପିଶାଚାଃ କର୍ମଜା ଵଯମ୍ ॥ ୨,୨୨.
ତୋତେ କହୁଛି, ଆମେ ଦିଶା କିମ୍ବା ଦିଗ ବୁଝିପାରୁ ନାହିଁ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ; କେଉଁଠିକୁ ଯିବା, ଆମେ ମୂଢ଼, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ପିଶାଚ ହେଇଛୁ।