ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣାଂ ନରକାଣାଂ ସ ଈଶ୍ଵରଃ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମା ଘୋରା ଯା ଏକଵିଂଶତିଃ ॥ ୨,୧୮.
ସେ ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ନରକର ଇଶ୍ୱର; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକୋଇଶଟି ନରକ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର।
ତାମିସ୍ତ୍ରଂ ଲୋହଶଙ୍କୁଶ୍ଚ ମହାରୌରଵଶାଲ୍ମଲୀ । ରୌରଵଂ କୁଡ୍ଵଲଂ କାଲସୂତ୍ରକଂ ପୂତିମୃତିକା ॥ ୨,୧୮.
ତାମିସ୍ର, ଲୋହଶଙ୍କୁ, ମହାରୌରବ, ଶାଲ୍ମଳୀ, ରୌରବ, କୁଡ଼ବଳ, କାଳସୂତ୍ର, ପୂତିମୃତିକା,
ସଙ୍ଘାତଂ ଲୋହତୋଦଂ ଚ ସଵିଷଂ ସମ୍ପ୍ରତାପନମ୍ । ମହାନରକକାଲୋଲଃ ସଜୀଵନମହାପଥଃ ॥ ୨,୧୮.
ସଂଘାତ, ଲୋହତୋଡ଼, ବିଷଭରା, ସମ୍ପ୍ରତାପନ, ମହାନରକ, କାଳୋଳ, ସଜୀବନ, ମହାପଥ,
ଅଵୀଚିରନ୍ଧତା ମିସ୍ତ୍ରଃ କୁମ୍ଭୋପାକସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଅସିପତ୍ରଵନଂ ଚୈଵ ପତନଶ୍ଚୈକଵିଂଶତିଃ ॥ ୨,୧୮.
ଅବୀଚି, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, କୁମ୍ଭୋପାକ, ଅସିପତ୍ରବନ ଏବଂ ପତନ — ଏହି ଏକୋଇଶଟି।
ଯେଷାଂ ତୁ ନରକେ ଘୋରେ ବହ୍ଵବ୍ଦାନି ଗତାନି ଵୈ । ସନ୍ତାତର୍ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ ଦୂତତ୍ଵଂ ତେ ତୁ (ପ୍ରେତ୍ଯ) ଯାନ୍ତି ହି ॥ ୨,୧୮.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଯେଉଁମାନେ ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ପରେ ଦୂତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
ଯମେନ ପ୍ରେଷିତାସ୍ତେ ଵୈ ମାନୁଷସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯ ତୁ । ଦିନେଦିନେ ପ୍ରଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଦତ୍ତମନ୍ନାଦ୍ଯପାନକମ୍ ॥ ୨,୧୮.
ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏହି ଦୂତମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ପ୍ରେତସ୍ଯୈଵ ଵିଲୁଣ୍ଠନ୍ତି ମଧ୍ଯେ ମାର୍ଗେ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ । ମାସାନ୍ତେ ଭୋଜନଂ ପିଣ୍ଡମେକେ ଯଚ୍ଛନ୍ତି ତତ୍ର ଵୈ ॥ ୨,୧୮.
ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ମାର୍ଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନକୁ ଏହି ଭୁଖା ଦୂତମାନେ ଲୁଟିନେଇଥାନ୍ତି; ମାସ ଶେଷରେ କେହି କେହି ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।
ତୃପ୍ତିଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଚୈଵ ଵତ୍ସରମ୍ । ଏଵମାଦିକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କ୍ରମାତ୍ସୌରିପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୨,୧୮.
ଏଭଳି ଦିନେ ଦିନେ, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏପରି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ହୁଏ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯାସନ୍ନେ ଯମାଲଯେ । ବହୁଭୀତକରେ ପ୍ରେତୋ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୧୮.
ଏହାପରେ, ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଯମଙ୍କର ଗୃହ ନିକଟରେ ଆସିଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଥିବା ପ୍ରେତ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ହାତର ଏକ ମାପ ଯେତେ ଦେହ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଦିଵସୈର୍ଦଶଭିର୍ଜାତଂ ତଂ ଦେହଂ ଦଶପିଣ୍ଡଜମ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯେଵ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜଃ ପ୍ରସର୍ପତି ॥ ୨,୧୮.
ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଦଶଟି ପିଣ୍ଡରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ନୂତନ ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅନେକ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ତେଜ ଦେଖାଯାଏ।
କର୍ମଜଂ ଦେହମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୂର୍ଵଦେହଂ ସମୁତ୍ସଜେତ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶମୀପତ୍ରଂସମାରୁହେତ୍ ॥ ୨,୧୮.
କର୍ମର ଫଳରେ ମିଳିଥିବା ନୂତନ ଦେହକୁ ଧରି, ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ପ୍ରେତ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଆତ୍ମା, ଶମୀ ଗଛର ପତ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଏ।
ଵ୍ରଜଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ପଦୈକେନ ଯଥୈଵୈକେନ ଗଚ୍ଛତି । ଯଥା ତୃଣଜଲୌକେଵ ଦେହୀ କର୍ମାନୁଗୋଽଵଶଃ ॥ ୨,୧୮.
ସେ ଯେବେ ଚାଲେ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡାଇ ରହେ, ଏକ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଚଳନ କରେ; ଯେପରି ତିନି ପାଣି ଉପରେ ଲମ୍ଭା ମାରେ, ଏହି ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମା କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ନିର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ।
ଵାସାଂସି ଜୀର୍ଣାନି ଯଥା ଵିହାଯ ନଵାନି ଗୃହ୍ଣାତି ନରୋଽପରାଣି । ତଥା ଶରୀରାଣି ଵିହାଯ ଜୀର୍ଣାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଯାତି ନଵାନି ଦେହୀ ॥ ୨,୧୮.
ଯେପରି ଏକ ମଣିଷ ପୁରୁଣା ଜାମାକପଡ଼ା ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଜାମା ପିନ୍ଧେ, ସେପରି ଦେହୀ ଆତ୍ମା ପୁରୁଣା ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ନୂଆ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୯ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଵାଯୁଭୂତଃ କ୍ଷଧାଵିଷ୍ଟଃ କର୍ମଜଂ ଦେହମାଶ୍ରିତଃ । ତେ ଦେହଂ ସ ସମାସାଦ୍ଯ ଯମେନ ସହ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୧୯.
ଭଗବାନ କହିଲେ: ବାୟୁ ସଦୃଶ ହୋଇ, ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ପରେ, କର୍ମର ଫଳରେ ମିଳିଥିବା ଦେହକୁ ଧରି, ସେ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଯମଙ୍କ ସହ ଯାଏ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତପୁରଂ ତତ୍ର ଯୋଜନାନାଂ ତୁ ଵିଂଶତିଃ । କାଯସ୍ଥାସ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାପପୁଣ୍ଯାନି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨,୧୯.
ସେଠାରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ନଗର ଅଛି, ଯାହା କି ବିଶ୍ ଯୋଜନ ଦୂରେ; ସେଠାରେ କାୟସ୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦେଖନ୍ତି।
ମହାଦାନେଷୁଦତ୍ତେଷୁ ଗତସ୍ତତ୍ର ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପୁରଂ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ଯିଏ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଛି, ସେଠାରେ ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ; ଚବିଶି ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଛି ଶୁଭ ବୈବସ୍ବତ ନଗର।
ଲୋହଂ ଲଵଣକାର୍ପାସଂ ତିଲପାତ୍ରଂ ଚ ଯୈର୍ନରୈଃ । ଦତ୍ତଂ ତେନୈଵ ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଯମସ୍ଯ ପୁରଚାରିଣଃ ॥ ୨,୧୯.
ଯେମାନେ ଲୋହା, ଲୁଣ, ପଟ, କିମ୍ବା ତିଳର ପାତ୍ର ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଦ୍ୱାରା ଯମଙ୍କର ସେବକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତୀହାରଂ ଵଦନ୍ତି ହି । ଧର୍ମଧ୍ଵଜପ୍ରତୀହାରସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା ॥ ୨,୧୯.
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅନ୍ତି; ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳ ସେଠାରେ ସଦା ଦଣ୍ଡାଇ ରହନ୍ତି।
ସପ୍ତଧାନ୍ଯସ୍ଯ ଦାନେନ ପ୍ରୀତୋ ଧର୍ମଧ୍ଵଜୋ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପ୍ରତୀହାରୋ ବ୍ରୂତେ ତସ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କର ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମ କହିଦିଅନ୍ତି।
ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ସନ୍ତଃ ସୁକୃତିନୋ ଜନାଃ । ପଶ୍ଯନ୍ତି ଚ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଯମରୂପଂ ସୁଭୀଷଣମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ରୂପ କେବଳ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖନ୍ତି।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯଭୀତସ୍ତୁ ହାହେତି ଵଦତେ ଜନଃ । କୃତଂ ଦାନଂ ଚ ଯୈର୍ମର୍ତ୍ଯୈସ୍ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ଭଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୧୯.
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟରେ 'ହା ହେ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠିଓ ଭୟ ନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁକୃତିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଲତି ସୂର୍ଯଜଃ । ଏଷ ମେ ମଣ୍ଡଲଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି ॥ ୨,୧୯.
ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, କହନ୍ତି—'ଏହି ମଣିଷ ମୋର ମଣ୍ଡଳ ଭେଦି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯିବେ।'
ଦାନେନ ସୁଲଭୋ ଧର୍ମୋ ଯମମାର୍ଗଃ ସୁଖାଵହଃ । ଏଷ ମାର୍ଗୋ ଵିଶାଲୋଽତ୍ର ନ କେନାପ୍ଯ ନୁଗମ୍ଯତେ । ଦାନପୁଣ୍ଯଂ ଵିନା ଵତ୍ସ ନ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧର୍ମମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସହଜରେ ମିଳେ, ଯମଙ୍କ ମାର୍ଗ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମାର୍ଗ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ, କିନ୍ତୁ ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବିନା କେହିଓ ଏଠାକୁ ଚାଲିପାରେନି। ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ବତ୍ସ, କେହିଓ ଧର୍ମ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେନି।
ତସ୍ମିନ୍ମାର୍ଗେ ତୁ ରୌଦ୍ରେ ଵୈ ଭୀଷଣା ଯମକିଙ୍କରାଃ । ଏକୈକସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯାଗ୍ରେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକସହସ୍ରକମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ସେ ଭୟଙ୍କର ମାର୍ଗରେ, ଯମଙ୍କ ଭୟଭୀତ କିଙ୍କରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ହଜାର ହଜାର ଦଣ୍ଡାଇ ରହନ୍ତି।
ପଚନ୍ତି ପାପିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଉଦକେ ଯାତନାକରାଃ । ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ମାସମାସାନ୍ତେ ପାଦଶେଷଂ ତୁ ତଦ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୧୯.
ପାପୀକୁ ଧରି, ଯାତନାଦାତାମାନେ ପାଣିରେ ରାନ୍ଧନ୍ତି; ପ୍ରତି ମାସ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କର ପାଦର ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଔର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଦାନାନି ଯୈର୍ନ ଦତ୍ତାନି କାଶ୍ଯପ । ମହାକଷ୍ଟେନ ତେ ଯାନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯାନି ଶକ୍ତିତଃ । ଅଦତ୍ତ୍ଵା ପଶୁଵଦ୍ଯାନ୍ତି ଗୃହୀତୋ ଵନ୍ଧବନ୍ଧନୈଃ ॥ ୨,୧୯.
ହେ କାଶ୍ୟପ, ଯେମାନେ ଉତ୍ତରକ୍ରିୟାର ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଯାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ପରିମାଣରେ ସମ୍ଭବ, ଦେବା ଉଚିତ। ଦାନ ନ ଦେଇ, ସେମାନେ ପଶୁମାନେ ପରି ଦୌର୍ବଳ୍ୟରେ, ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଓ ଦଳାଇରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।
ଏଵଂ କୃତେନ ସମ୍ପଶ୍ଯେତ୍ସ ନରଃ ଭୂତକର୍ମଣା । ଦୈଵିକୀଂ ପୈତୃକୀଂ ଯୋନିଂ ମାନୁଷୀଂ ଵାଥ ନାରକୀମ୍ ॥ ୨,୧୯.
ଏଭଳି କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଦେବ, ପିତୃ, ମାନବ କିମ୍ବା ନରକ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ ।
ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଵଚନାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଵା ତତଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ପୁତ୍ତ୍ରଃ ପୁତ୍ତ୍ରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୨,୧୯.
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ କେବେ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିମ୍ବା ସତ୍ୟରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଲେ, ସେ ପୁଅ ହୋଇ ପୁଅର ଭୂମିକା ନେଇଥାଏ ।
ଯଥାଯଥା କୃତଂ କର୍ମ ତାନ୍ତାଂ ଯୋନିଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନରଃ । ତତ୍ତଥୈଵ ଚ ଭୁଞ୍ଜାନୋ ଵିଚରେତ୍ସର୍ଵଲୋକଗଃ ॥ ୨,୧୯.
ଯେପରି କର୍ମ କରିଥାଏ, ସେହି ପରି ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ; ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ଅଶାଶ୍ଵତଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ସର୍ଵଲୋକୋତ୍ତରଂ ସୁଖମ୍ । ଯଦା ଭଵତି ମାନୁଷ୍ଯଂ ତଦା ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ ॥ ୨,୧୯.
ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁଖ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ବୁଝି, ଯେତେବେଳେ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ।