ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କୋ ଗର୍ଵଃ କ୍ରିଯତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କ୍ଷଣଵିଧ୍ଵଂସିଭିର୍ନରୈଃ । ଦାନଂ ଵିତ୍ତାଦୃତା ଵାଚଃ କୀର୍ତିଧର୍ମୌ ତଥାଯୁଷଃ ॥ ୨,୧୫.

ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଏମିତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ମଣିଷମାନେ କଣ ଗର୍ବ କରିବେ? ଧନ, କଥା, କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ସବୁ ଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ପରୋପକରଣଂ କାଯାଦସତଃ ସାରମୁଦ୍ଧୃତମ୍ । ତସ୍ଯୈଵଂ ନୀଯମାନସ୍ଯ ଦୂତାଃ ସନ୍ତର୍ଜଯନ୍ତି ହି ॥ ୨,୧୫.

ଅସତ୍କର ଦେହରୁ କେବଳ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ସାର ନେଉଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ନେଇଯାଯିବ, ଦୂତମାନେ ସେଠାରେ ଭୟ ଦେଖାଇ ଦମକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ନରକାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଚଲ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଗତୋଽସିତ୍ଵଂ ଯମାଲଯେ ॥ ୨,୧୫.

ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ତାକୁ ନରକର ଭୟ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି: 'ତୁରନ୍ତ ଚାଲ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ତୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲୁ।'

କୁଂଭୀପାକାଦିନରକାଂସ୍ତ୍ଵାଂ ନେଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ମା ଚିରମ୍ । ଏଵଂ ଵାଚସ୍ତଦା ଶୃଣ୍ଵନ୍ବନ୍ଧୂନାଂ ରୁଦିତଂ ତଥା ॥ ୨,୧୫.

'ଆମେ ତୁମକୁ କୁମ୍ଭୀପାକ ଓ ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବୁ, ବିଳମ୍ବ କରନି।' ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କାନ୍ଦଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ।

ଉଚ୍ଚୈର୍ହାହେତି ଵିଲପନ୍ନୀଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ । ସ୍ଥାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତଥା ଚେକାଦଶେଽହନି ॥ ୨,୧୫.

ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ହା ହା' କରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଯମଙ୍କ ସେବକମାନେ ତାକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ।

ମୃସ୍ଯୋତ୍କ୍ରାନ୍ତିସମଯାତ୍ଷଟ୍ପିଣ୍ଡାନ୍କ୍ରମଶୋ ଦଦେତ୍ । ମୃତସ୍ଥାନେ ତଥା ଦ୍ଵାରେ ଚତ୍ଵରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କାରଣାତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବା ଉଚିତ; ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଓ ଚଉରାହାରେ, ଏହି କାରଣରେ ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ।

ଵିଶ୍ରାମେ କାଷ୍ଠଚଯନେ ତଥା ସଞ୍ଚଯନେ ଚ ଷଟ୍ । ଶୃଣୁ ତତ୍କାରଣଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଷଟ୍ପିଣ୍ଡପରିକଲ୍ପନେ ॥ ୨,୧୫.

ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ, କାଠର ଚଉକି ଉପରେ ଓ ସଂଗ୍ରହ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ ଦାନର କାରଣ ଶୁଣ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ।

ମୃତସ୍ଥାନେ ଶଵୋ ନାମ ତେନ ନାମ୍ନା ପ୍ରଦୀଯତେ । ତେନ ଦତ୍ତେନ ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଗୃହଵାସ୍ତ୍ଵଧିଦେଵତାଃ ॥ ୨,୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ ‘ଶବ’ ନାମକ ଏକ ଦାନ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଘରର ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ତେନ ଭୂମିର୍ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟାତଦଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ଦ୍ଵାରେ ତୁ ପିଣ୍ଡଂ ଦେଯଂ ଚ ପାନ୍ଥମିତ୍ଯଭିଧାଯ ତୁ ॥ ୨,୧୫.

ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଅଧିପତି ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ‘ପାନ୍ଥ’ ନାମକ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଦତ୍ତେନ ତେନ ପ୍ରୀଣନ୍ତି ଦ୍ଵାରସ୍ଥା ଗୃହଦେଵତାଃ । ଚତ୍ଵରେ ଖେଚରୋ ନାମ ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଘରର ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଚତ୍ୱରରେ ‘ଖେଚର’ ନାମକ ଏକ ଦାନ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦେବା ଉଚିତ।

ନ ଚୋପଘାତଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଭୂତାଦ୍ଯା ଦେଵଯୋନଯଃ । ଵିଶ୍ରାମେ ଭୂତସଂଜ୍ଞୋଽଯଂ ତେନ ତତ୍ର ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଏହିପରେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଓ ଦେବମାନେ କୌଣସି କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ ‘ଭୂତ’ ନାମରେ ଏକ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ପିଶାଚା ରାକ୍ଷସା ଯକ୍ଷା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦିଶି ଵାସିନଃ । ତସ୍ଯ ହୋତଵ୍ଯଦେହସ୍ଯନୈଵାଯୋଗ୍ଯତ୍ଵକାରକାଃ ॥ ୨,୧୫.

ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ମୃତ ଦେହକୁ କୌଣସି ଅଯୋଗ୍ୟତା ଦେଇନାହାନ୍ତି।

ଚିତାପିଣ୍ଢପ୍ରଭୃତିତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵମୁପଜାଯତେ । ଚିତାଯାଂ ସାଧକଂ ନାମ ଵଦନ୍ତ୍ଯେକେ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୧୫.

ଚିତା ପିଣ୍ଡ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ଆସେ; କିଛି ଲୋକ ଚିତାରେ ଥିବାକୁ ‘ସାଧକ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର।

କେଚିତ୍ତଂ ପ୍ରେତମେଵାହୁର୍ଯଥା କଲ୍ପଵିଦୋ ବୁଧାଃ । ତଦାଦି ତତ୍ରତତ୍ରାପି ପ୍ରେତନାମ୍ନା ପ୍ରଦୀଯତେ ॥ ୨,୧୫.

କିଛି ଜଣେ ତାକୁ ‘ପ୍ରେତ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯେପରି ନିୟମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ‘ପ୍ରେତ’ ନାମରେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ।

ଇତ୍ଯେଵଂ ପଞ୍ଚଭିଃ ପିଣ୍ଡୈଃ ଶଵସ୍ଯାହୁତିଯୋଗ୍ଯତା । ଅନ୍ଯଥା ଚୋପଘାତାଯ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ହି ॥ ୨,୧୫.

ଏଭଳି ପାଞ୍ଚଟି ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ ଶବ ହବାନ୍ତର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ନହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଭଳି, ସେଠାରେ ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତି।

ଉତ୍କ୍ରାମେ ପ୍ରଥମଂ ପିଣ୍ଡଂ ତଥା ଚାର୍ଧପଯେପି ଚ । ଚିତାଯାଂ ତୁ ତୃତୀଯଂ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରଯଃ ପିଣ୍ଡାଶ୍ଚ କଲ୍ପିତାଃ ॥ ୨,୧୫.

ପ୍ରଥମ ପିଣ୍ଡ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତି ସ୍ଥାନରେ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମଧ୍ୟପଥରେ, ତୃତୀୟଟି ଚିତାରେ ଦିଆଯାଏ; ଏଭଳି ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଵିଧାତା ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ତୃତୀଯେ ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଗଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ॥ ୨,୧୫.

ପ୍ରଥମ ପିଣ୍ଡରେ ବିଧାତାଙ୍କୁ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ତୃତୀୟରେ ଯମଦୂତମାନେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଦତ୍ତେ ତୃତୀଯେ ପିଣ୍ଡେଽସ୍ମିନ୍ଦେହଦୋଷୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଆଧାରଭୂତଜୀଵଶ୍ଚଜ୍ଵଲନୈର୍ଜ୍ଵାଲଯେଚ୍ଚିତାମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଏହି ତୃତୀୟ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ ଜୀବ ଦେହର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଆଧାର ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣ ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇବା ଉଚିତ।

ସଂମୃଜ୍ଯ ଚୋପଲିପ୍ଯାଥ ଉଲ୍ଲିଖ୍ଯୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵେଦିକାମ୍ । ଅଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯୋପସମାଧାଯ ଵହ୍ନିଂ ତତ୍ରଃ ଵିଧାନତଃ ॥ ୨,୧୫.

ସଫା କରି, ଲେପନ କରି, ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ବେଦିକା ତିଆରି କରି, ଜଳ ଛିଟିଇ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦସଂଜ୍ଞକମ୍ । ତ୍ଵଂ ଭୂତକୃଜ୍ଜଗଦ୍ଯୋନେ ତ୍ଵଂ ଲୋକପରିପାଲକଃ ॥ ୨,୧୫.

ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ‘କ୍ରବ୍ୟାଦ’ ନାମକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ‘ତୁମେ ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

ଉପସଂହାରକସ୍ତସ୍ମାଦେନଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୃତଂ ନଯ । ଇତି କ୍ରଵ୍ଯାଦମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶରୀରାହୁତିମାଚରେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

‘ତୁମେ ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ମୃତକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଅ’ ବୋଲି କ୍ରବ୍ୟାଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଶରୀର ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଧଦଗ୍ଧେ ତଥା ଦେହେ ଦଦ୍ଯାଦାଜ୍ଯାହୁତିଂ ତତଃ । ଲୋମଭ୍ଯଃ ସ୍ଵୋତିଵାକ୍ଯେନ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୋମଂ ଯଥାଵିଧି ॥ ୨,୧୫.

ଶରୀର ଅର୍ଧ ଦହିଗଲାପରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲୋମମାନେ ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ଚିତାମାରୋପ୍ଯ ତଂ ପ୍ରେତଂ ହୁନେଦାଜ୍ଯାହୁତିଂ ତତଃ । ଯମାଯ ଚାନ୍ତକାଯେତି ମୃତ୍ଯଵେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ତଥା ॥ ୨,୧୫.

ପ୍ରେତକୁ ଚିତାରେ ରଖି ତାପରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ‘ଯମ, ଅନ୍ତକ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା’ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି।

ଜାତଵେଦୋମୁକେ ଦେଯା ଏକା ପ୍ରେତମୁଖେ ତଥା । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଜ୍ଵାଲଯେଦ୍ଵହ୍ନିଂ ପୂର୍ଵଭାଗେ ଚିତାଂ ପୁନଃ ॥ ୨,୧୫.

ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ଏକ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ, ଏଭଳି ପ୍ରେତର ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆହୁତି; ଏପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପରକୁ ଜାଳାଇବା ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚିତାକୁ ପୁନି ଜାଳାଇବା ଉଚିତ।

ଅସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଧିଜାତୋସି ତ୍ଵଦଯଂ ଜାଯତାଂ ପୁନଃ । ଅସୌ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ସ୍ଵାହା ଜ୍ଵଲତି ପାଵକଃ ॥ ୨,୧୫.

‘ତୁମଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲୁ, ପୁନି ତୁମଠାରୁ ଜନ୍ମ ହେଉ। ଏହି ଅଗ୍ନି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଇଁ ଜ୍ୱଳିଉଛି—ସ୍ୱାହା!’

ଏଵମାଜ୍ଯାହୁତିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତିଲମିଶ୍ରାଂ ସମନ୍ତ୍ରକାମ୍ । ତତୋ ଦାହଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରେଣ କିଲ ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ତିଳ ମିଶା ଘିଅ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଆହୁତି ଦେଇ ସେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ରୋଦିତଵ୍ଯଂ ତତୋ ଗାଢମେଵଂ ତସ୍ଯ ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ । ଦାହସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ସଞ୍ଚଯନକ୍ରିଯାମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ତାପରେ ଭଳି ଭଳି କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ଦାହ ସେଷ ହେଲେ ଅସ୍ଥି ସଞ୍ଚୟ କରିବା କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।

ପ୍ରେତପିଣ୍ଡଂ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦାହାର୍ତିଶମନଂ ଖଗ । ତାଵଦ୍ଭୂତାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ତଂ ପ୍ରେତଂ ବାନ୍ଧଵାର୍ଥିନମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୃତକଙ୍କର ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ କରେ। ଏଠାକୁ ଯାଏଁ, ଭୂତମାନେ ସେ ପ୍ରେତକୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଦାହସ୍ଯାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ନାନଂ ସଚୈଲକମ୍ । ତିଲୋଦକଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନାମଗୋତ୍ରେଣ ତିଷ୍ଠତୁ ॥ ୨,୧୫.

ଦାହ ପରେ ପୁଅମାନେ ପୋଷାକ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତିଳ ମିଶା ପାଣି ଦେଇ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।