ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନିମିତ୍ତମାତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ କୃତକର୍ମାନୁସାରତଃ । ଯସ୍ଯ ଯୋ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ ତଂ ଧ୍ରୁଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ କେବଳ ଉପକରଣ ମାତ୍ର। ଯାହା ପାଇଁ ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇଁଥାଏ।

କର୍ମଯୋଗାଦ୍ଯଦା ଦେହୀ ମୁଞ୍ଚତ୍ଯତ୍ର ନିଜଂ ଵପୁଃ । ତଦା ଭୂମିଗତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗୋମଯେନୋପଲିପ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୧୫.

କର୍ମର ଫଳରେ ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

ତିଲାନ୍ଦର୍ଭାନ୍ଵିକୀର୍ଯାଥ ମୁଖେ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଵିନିଃ କ୍ଷିପେତ୍ । ତୁଲସୀଂସନ୍ନିଧୌ କୃତ୍ଵା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ତଥା ॥ ୨,୧୫.

ତିଳ ଓ ଦର୍ଭା ଛିଟିବା ଓ ମୁଁହରେ ସୁନା ରଖିବା ଉଚିତ, ତୁଳସୀ ଗଛ ନିକଟରେ ରଖିବା ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସେତୁ (ଏଵଂ) ସାମାଦିସୂକ୍ତୈସ୍ତୁ ମରଣଂ ମୁକ୍ତିଦାଯକମ୍ । ଶଲାକାସ୍ଵର୍ଣଵିକ୍ଷପୈଃ ପ୍ରତପ୍ରାଣିଗୃହେଷୁଚ ॥ ୨,୧୫.

ସାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ମୁକ୍ତିଦାୟକ ହୁଏ। ପିତୃଘରେ ସୁନା ଛିଟିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ଏକା ଵକ୍ତ୍ରେ ତୁ ଦାତଵ୍ଯା ଘ୍ରାଣଯୁଗ୍ମେ ତଥା ପୁନଃ । ଅକ୍ଷ୍ଣୋଶ୍ଚ କର୍ଣଯୋଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵେଦ୍ଵେ ଦେଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ମୁଁହରେ ଗୋଟିଏ, ନାକର ଦୁଇଟି ଛିଦ୍ରରେ ପୁଣି ଗୋଟିଏ ହେବା ଉଚିତ। ଆଉ ଚକ୍ଷୁ ଓ କାନ ପାଇଁ ଦୁଇଟି କରି ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଥ ଲିଙ୍ଗେ ତଥା ଚୈକା ତ୍ଵେକାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକେକ୍ଷିପେତ୍ । କରଯୁଗ୍ମେ ଚ କଣ୍ଠେ ଚ ତୁଲସୀଂ ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ତାପରେ ଲିଙ୍ଗରେ ଏକ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (ମୁଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷ) ଉପରେ ଏକ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ହାତ ଓ କଣ୍ଠରେ ତୁଳସୀ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ କଙ୍କୁମୈଶ୍ଚାକ୍ଷତୈର୍ଯଜେତ୍ । ପୁଷ୍ପମାଲାଯୁତଂ କୁର୍ଯାଦନ୍ଯଦ୍ଵାରେଣ ସନ୍ନଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଓ କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଫୁଲମାଳା ଦେଇ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବାନ୍ଧଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ପୁରଵାସିଭିଃ । ପିତୁଃ ପ୍ରେତଂ ସ୍ଵଯଂ ପୁତ୍ରଃ ସ୍କନ୍ଧମାରୋପ୍ଯ ବାନ୍ଧଵୈଃ ॥ ୨,୧୫.

ପୁଅ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଏବଂ ପୁରବାସୀ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଶି ପିତାଙ୍କ ପ୍ରେତଦେହ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ପୁଅ ନିଜେ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହଯୋଗରେ ଦେହକୁ କାନ୍ଧରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଗତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନଦେଶେ ତୁ ପ୍ରାଡ୍ମୁଖଶ୍ଚୋତ୍ତରାମୁଖମ୍ । ଅଦଗ୍ଧପୂର୍ଵା ଯା ଭୂମିଶ୍ଚିତାଂ ତତ୍ରୈଵ କାରଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଶ୍ମଶାନକୁ ପହଞ୍ଚି ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ପୂର୍ବରୁ ଅଗ୍ନି ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ସେଠି ଚିତା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡତୁଲସୀକାଷ୍ଠସମିତ୍ପାଲାଶସଂଭୃତାମ୍ । ଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯସଙ୍ଘାତେ ଚୈତନ୍ଯେ ଜଡତାଂ ଗତେ ॥ ୨,୧୫.

ଚନ୍ଦନ, ତୁଳସୀ, କୁଶ, ସମିତ ଓ ପାଳାଶ କାଠ ଯେତେବେଳେ ଏକଠା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଚେତନା ମୂଢ଼ ହୋଇପଡ଼େ—

ପ୍ରଚଲନ୍ତି ତତଃ ପ୍ରାଣା ଯାମ୍ଯୈର୍ନିକଟଵର୍ତିଭିଃ । ଏକୀଭୂତଂ ଜଗତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ଦୈଵୀ ଦୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୨,୧୫.

ତାପରେ ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକ ଯମର ଦୂତମାନେ ସହିତ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଆନ୍ତି; ଏବେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ବୀଭତ୍ସଂ ଦାରୁଣଂ ରୂପଂ ପ୍ରଣୈଃ କଣ୍ଠଂ ସମାଶ୍ରିତୈଃ । ଫେନମୁଦ୍ଗିରତେ କୋପି ମୁଖଂ ଲାଲାକୁଲଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ; ପ୍ରାଣ ଗଳାରେ ଅଟକି ରହିଲେ, ମୁହଁରୁ ଝାଗ ଚୁଇଁଯାଏ, ମୁହଁ ଲାଲାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।

ଦୁରାତ୍ମାନଶ୍ଚ ତାଡ୍ଯନ୍ତେ କିଙ୍କରୈଃ ପାଶବନ୍ଧନୈଃ । ସୁଖେନ କୃତିନସ୍ତତ୍ର ନୀଯନ୍ତେ ନାକନାଯକୈଃ ॥ ୨,୧୫.

ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯମର ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦାମରେ ବାନ୍ଧି ମାଡ଼ିଯାଆନ୍ତି; ନିର୍ମଳମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ନାୟକମାନେ ସହ ଆରାମରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି।

ଦୁଃ ଖେନ ପାପିନୋ ଯାନ୍ତି ଯମମାର୍ଗେ ଚ ଦୁର୍ଗମେ । ଯମଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଦିଭୃତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ପାପୀମାନେ କଷ୍ଟରେ ଯମଙ୍କ ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି; ଯମ ଚାରିଟି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ପୁଣ୍ଯକର୍ମରତାନ୍ସମ୍ଯକ୍ଶୁଭାନ୍ମିତ୍ରଵଦାଚରେତ୍ । ଆହୂଯ ପାପିନଃ ସର୍ଵାନ୍ଯମୋ ଦଣ୍ଡେନ ରଜ୍ଜଯେତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ବନ୍ଧୁଭଳି ମିଳୁଥିବା ଭାବେ ଆଦର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ଡାକି ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖନ୍ତି।

ପ୍ରଲଯାମ୍ବୁଦନିର୍ଘୋଷସ୍ତ୍ଵଞ୍ଜନାଦ୍ରିସମପ୍ରଭଃ । ମହିଷସ୍ଥୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତେଜଃ ସମଦ୍ଯୁତିଃ ॥ ୨,୧୫.

ସେ ଜଣେ ବଜ୍ରପାତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି, ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ ଭଳି କଳା ଚମକ ଥାଏ, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ତାଙ୍କର ତେଜ ବିଜୁଳିର ଆଲୋକ ଭଳି।

ଯୋଜନତ୍ରଯଵିସ୍ତାରଦେହୋ ରୌଦ୍ରୋଽତିଭୀଷଣଃ । ଲୋହଦଣ୍ଡଧରୋ ଭୀମଃ ପାଶପାଣିର୍ଦୁରାକୃତିଃ ॥ ୨,୧୫.

ତାଙ୍କର ଦେହ ତିନି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ରୂଦ୍ର ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର; ଲୋହାର ଦଣ୍ଡ ଧରିଥାନ୍ତି, ଭୟଜନକ, ପାଶ ହାତରେ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର।

ଵକ୍ରନେତ୍ରୋଽତିଭଯଦୋ ଦର୍ଶନଂ ଯାତି ପାପିନାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ହାହା କୁର୍ଵନ୍ କଲେଵରାତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ତାଙ୍କର ବାଙ୍କା ଚକ୍ଷୁ ପାପୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଭୟରେ କମ୍ପିଯାଆନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ପୁରୁଷ ଦେହ ଛାଡ଼ି 'ହା ହା' କରି କାନ୍ଦେ।

ତଦୈଵ ନୀଯତେ ଦୂତୈର୍ଯାମ୍ଯୈର୍ଵୋକ୍ଷନ୍ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ । ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଂ ଶରୀରଂ ତୁ ପ୍ରାଣୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ ॥ ୨,୧୫.

ସେଇ ସମୟରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତାକୁ ତାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଆନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଦେହ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ଘୃଣିତ ହୋଇଯାଏ।

ଅସ୍ପୃଶ୍ଯଂ ଜାଯତେ ତୂର୍ଣଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ସର୍ଵନିନ୍ଦିତମ୍ । ତ୍ରିଧାଵସ୍ଥା ହି ଦେହସ୍ଯ କୃମିଵିଡ୍ମସ୍ମସଂଜ୍ଞିତା ॥ ୨,୧୫.

ସେ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଯାଏ; ଦେହର ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା—କୀଟ, ମଳ ଓ ଅସ୍ଥି।

କୋ ଗର୍ଵଃ କ୍ରିଯତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କ୍ଷଣଵିଧ୍ଵଂସିଭିର୍ନରୈଃ । ଦାନଂ ଵିତ୍ତାଦୃତା ଵାଚଃ କୀର୍ତିଧର୍ମୌ ତଥାଯୁଷଃ ॥ ୨,୧୫.

ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଏମିତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ମଣିଷମାନେ କଣ ଗର୍ବ କରିବେ? ଧନ, କଥା, କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ସବୁ ଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ପରୋପକରଣଂ କାଯାଦସତଃ ସାରମୁଦ୍ଧୃତମ୍ । ତସ୍ଯୈଵଂ ନୀଯମାନସ୍ଯ ଦୂତାଃ ସନ୍ତର୍ଜଯନ୍ତି ହି ॥ ୨,୧୫.

ଅସତ୍କର ଦେହରୁ କେବଳ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ସାର ନେଉଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ନେଇଯାଯିବ, ଦୂତମାନେ ସେଠାରେ ଭୟ ଦେଖାଇ ଦମକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ନରକାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଚଲ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଗତୋଽସିତ୍ଵଂ ଯମାଲଯେ ॥ ୨,୧୫.

ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ତାକୁ ନରକର ଭୟ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି: 'ତୁରନ୍ତ ଚାଲ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ତୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲୁ।'

କୁଂଭୀପାକାଦିନରକାଂସ୍ତ୍ଵାଂ ନେଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ମା ଚିରମ୍ । ଏଵଂ ଵାଚସ୍ତଦା ଶୃଣ୍ଵନ୍ବନ୍ଧୂନାଂ ରୁଦିତଂ ତଥା ॥ ୨,୧୫.

'ଆମେ ତୁମକୁ କୁମ୍ଭୀପାକ ଓ ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବୁ, ବିଳମ୍ବ କରନି।' ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କାନ୍ଦଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ।

ଉଚ୍ଚୈର୍ହାହେତି ଵିଲପନ୍ନୀଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ । ସ୍ଥାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତଥା ଚେକାଦଶେଽହନି ॥ ୨,୧୫.

ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ହା ହା' କରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଯମଙ୍କ ସେବକମାନେ ତାକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ।

ମୃସ୍ଯୋତ୍କ୍ରାନ୍ତିସମଯାତ୍ଷଟ୍ପିଣ୍ଡାନ୍କ୍ରମଶୋ ଦଦେତ୍ । ମୃତସ୍ଥାନେ ତଥା ଦ୍ଵାରେ ଚତ୍ଵରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କାରଣାତ୍ ॥ ୨,୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବା ଉଚିତ; ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଓ ଚଉରାହାରେ, ଏହି କାରଣରେ ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ।

ଵିଶ୍ରାମେ କାଷ୍ଠଚଯନେ ତଥା ସଞ୍ଚଯନେ ଚ ଷଟ୍ । ଶୃଣୁ ତତ୍କାରଣଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଷଟ୍ପିଣ୍ଡପରିକଲ୍ପନେ ॥ ୨,୧୫.

ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ, କାଠର ଚଉକି ଉପରେ ଓ ସଂଗ୍ରହ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଛଅଟି ପିଣ୍ଡ ଦାନର କାରଣ ଶୁଣ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ।

ମୃତସ୍ଥାନେ ଶଵୋ ନାମ ତେନ ନାମ୍ନା ପ୍ରଦୀଯତେ । ତେନ ଦତ୍ତେନ ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଗୃହଵାସ୍ତ୍ଵଧିଦେଵତାଃ ॥ ୨,୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ ‘ଶବ’ ନାମକ ଏକ ଦାନ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଘରର ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ତେନ ଭୂମିର୍ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟାତଦଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ଦ୍ଵାରେ ତୁ ପିଣ୍ଡଂ ଦେଯଂ ଚ ପାନ୍ଥମିତ୍ଯଭିଧାଯ ତୁ ॥ ୨,୧୫.

ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଅଧିପତି ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ‘ପାନ୍ଥ’ ନାମକ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।