ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅକୃତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯସ୍ତୁ ଅପୁତ୍ରୋ ନୈଵ ମୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଅପୁତ୍ରୋଽପି ହି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୁଖଂ ଯାତି ମହାପଥେ ॥ ୨,୧୪.

ଯିଏ ଏହା କରିନାହିଁ ଓ ପୁଅ ନଥିଲେ, ସେ କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଏନାହିଁ; ଯଦି ପୁଅ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ବୃଷୟଜ୍ଞ କରେ, ସେ ମହାପଥରେ ସୁଖରେ ଯାଏ।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଧିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦାନୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି । ନ ତାଂ ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେଣ ଯା ଗତିଃ ॥ ୨,୧୪.

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଗତି ମିଳେନାହିଁ, ବୃଷ ଦାନରେ ଯିଏ ଗତି ମିଳେ।

ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୃଷଯଜ୍ଞସ୍ତଥୋତ୍ତମଃ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୃଷଯଜ୍ଞଂ ସମାଚରେତ୍ ॥ ୨,୧୪.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷୟଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବୃଷୟଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କ୍ଷଯାହଂ ଚୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । କସ୍ମିନ୍କାଲେ ତିଥୌ କସ୍ଯାଂ ଵିଧିନା କେନ ତଦ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଗରୁଡ଼ ପଚ୍ଛା: ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ସମୟ, କେଉଁ ତିଥି, କେଉଁ ନିୟମ ଓ କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ବୃଷୟଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ?

କୃତ୍ଵା କିଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଏତନ୍ମେ ଵଦ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଗୋଵିନ୍ଦ ମୁକ୍ତେ ଭଵତି ମାନଵଃ ॥ ୨,୧୪.

ଏହା କରିଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଏହି କଥା ଏବେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ଗୋବିନ୍ଦ, ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । କାର୍ତିକାଦିଷୁ ମାସେଷୁ ଯାମ୍ଯାଯତଗତେ ରଵୌ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତଥା ପକ୍ଷିନ୍ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଦିତିଥୌ ଶୁଭେ ॥ ୨,୧୪.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦି ମାସମାନେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଥାଏ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପ୍ରଭୃତି ଶୁଭ ତିଥିରେ,

ଶୁଭେ ଲଗ୍ନେ ମୁହୂର୍ତେ ଵା ଶୁଚୌ ଦେଶେ ସମାହିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତୁ ସମାହୂଯ ଵିଧିଜ୍ଞଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଶୁଭ ଲଗ୍ନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍।

ଜପହୋମୈସ୍ତଥା ଦାନୈଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦହେସ୍ଯ ଶୋଧନମ୍ । ପୁଣ୍ଯେଽଭିଜିତ୍ସୁନକ୍ଷତ୍ରେ ଗ୍ରହାନ୍ଦେଵାନ୍ସମର୍ଚଯେତ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଯଥାଯଥ ଜପ, ହୋମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଣ୍ୟ ଅଭିଜିତ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଗ୍ରହ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ହୋମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି । ଗ୍ରହାଣାଂ ସ୍ଥାପନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଂ ଚୈଵ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୧୪.

ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଖଗେଶ୍ୱର, ପ୍ରଥମେ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର।

ମାତୄଣାଂ ପୂଜନଂ କାର୍ଯଂ ଵସୋର୍ଧାରାଂ ଚ ପାତଯେତ୍ । ଵହ୍ନିଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ପୂର୍ଣଂ ହୋମଂ ତୁ କାରଯେତ୍ ॥ ୨,୧୪.

ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଘିଅର ଧାର ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।

ଶାଲଗ୍ରାମଂ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍ । ଵୃଷଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଭୂଷଣୈଃ ॥ ୨,୧୪.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ଥାପନ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ବୃଷକୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ଅଲଂକାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଚତସ୍ରୋ ଵତ୍ସତର୍ଯଶ୍ଚ ପୂର୍ଵଂ ସମଧିଵାସଯେତ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୋମାନ୍ତେ ଚ ଵିସର୍ଜନମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ପ୍ରଥମେ ଚାରିଟି ବଛିଆକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ହୋମ ଶେଷରେ ବିଦାୟ କରିବା ଦରକାର।

ଇମଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ । ଧର୍ମ ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପୁରା ॥ ୨,୧୪.

ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ — 'ଧର୍ମ, ତୁମେ ବୃଷ ରୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲ।'

ତଵୋତ୍ସର୍ଗପ୍ରଭାଵାନ୍ମାମୁଦ୍ଧରସ୍ଵଭଵାର୍ଣାଵାତ୍ । ଅବିଷିଚ୍ଯ ଶୁଭୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପାଵନୈର୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ॥ ୨,୧୪.

'ତୁମ ଉତ୍ସର୍ଗ ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।' ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍।

ତନକ୍ରୀଡନ୍ତିମନ୍ତ୍ରେଣ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ତୁ କାରଯେତ୍ । ଅଭିଷିଞ୍ଚେତ୍ତତୋ ନୀଲଂ ରୁଦ୍ରକୁମ୍ଭୋ ଦକେନ ତୁ ॥ ୨,୧୪.

ବଛିଆ ଖେଳାର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃଷ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ରୁଦ୍ର କୁମ୍ଭର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବୃଷକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର।

ନାଭିମୂଲେ ସମାସ୍ଥାଯ ତଦମ୍ବୁ ମୂର୍ଧନି ନ୍ଯସେତ୍ । ଅନ୍ନ (ଆତ୍ମ) ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ ॥ ୨,୧୪.

ନାଭି ମୂଳରେ ବସି, ସେ ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଅନ୍ନ (କିମ୍ବା ଆତ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଦରକାର।

ଉଦକେଚୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଜଲଂ ତତ୍ର ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଯଦିଷ୍ଟଂ ଜୀଵତସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ତଚ୍ଚ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ ॥ ୨,୧୪.

ପାଣିଘାଟକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଜଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଇଚ୍ଛିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବଞ୍ଚିତି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦେବା ଦରକାର।

ନ୍ଯୂନଂ ସଂପୂର୍ଣତାଂ ଯାତି ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେ କୃତେ ସତି । ସୁତୃପ୍ତୋ ଦୁସ୍ତରେ ମାର୍ଗେ ମୃତୋ ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୨,୧୪.

ବୃଷ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ ଯେଉଁ କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମୃତାତ୍ମା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇ, ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଅଟକା ଛାଡି ଯାଏ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସଦା ଦାନରତା ନରାଃ । ଯାଵନ୍ନ ଦୀଯତେ ଜନ୍ତୋଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚୈକାଦଶାହିକମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଯେମାନେ ସଦା ଦାନରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଦଶାହିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ ହୁଏ।

ସ୍ଵଦତ୍ତଂ ପରଦତ୍ତଂ ଵା ନେହାମୁତ୍ରୋପତିଷ୍ଠତି । ତ୍ରଯୋଦଶା ତଥା ସପ୍ତ ପଞ୍ଚ ତ୍ରୀଣୀ କ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୨,୧୪.

ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଯାହା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଲାଗୁନାହିଁ। କ୍ରମେ ତେର, ସାତ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନି ଦେବା ଉଚିତ୍।

ପଦଦାନାନି କୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ତିଲପାତ୍ରାଣି କୁର୍ଵୀତ ସପ୍ତ ପଞ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦାବରଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତିଳ ପାତ୍ର ସାତ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଯଥାଯଥ ଦେବା ଦରକାର।

ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯେତ୍ପଶ୍ଚାଦେକାଂ ଗାଂ ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଵୃଷଂ ହି ଶନ୍ନୋଦେଵୀତି ଵେଦୋକ୍ତଵିଧିନା ତତଃ ॥ ୨,୧୪.

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଗୋ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ବେଦ ଉକ୍ତି 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ପଢି, ବୃଷ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।

ଚତସୃଭିର୍ଵତ୍ସତରୀଭିଃ ପରିଣଯନମାଚରେତ୍ । ଵାମେ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା ॥ ୨,୧୪.

ଚାରିଟି ବଛିଆ ସହିତ ବୃଷର ବିଧିବତ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍। ବାମ ଦିଗରେ ଚକ୍ର ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେବା ଦରକାର।

ମୂଲ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୃଷସ୍ଯାପି ତଂ ଵୃଷଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ । ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଵିଧାନେନ ସ୍ଵାହାକାରେଣ ଵୁଦ୍ଧିମାନ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଏକ ଶ୍ରୋତା ପାଇଁ ଉଚିତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବୃଷ ର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ସେଇ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯାଦେକାଦଶାହଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ । ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦର୍ଵାକ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧାନି ଷୋଡଶ ॥ ୨,୧୪.

ଏକାଦଶ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନର କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ କରି, ପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ସହିତ ଷୋଳଷଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମରେ କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ତୁ ପଦଦାନାନି ଦାପଯେତ୍ । କାପୋସୋପରି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ତଥାଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇଥିବା ପରେ, କାଠର ଫଳକ ଉପରେ ପାଦପୀଠ ରଖି ଦାନ ଦେବା ଓ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଭରି ଦେବା ଉଚିତ।

ଵସ୍ତ୍ରେଣାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତତ୍ରସ୍ଥମର୍ଘଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୁଭୈଃ ଫଲୈଃ । ନାଵମିକ୍ଷୁମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ପଟ୍ଟସୂତ୍ରେଣ ଵେଷ୍ଟଯେତ୍ ॥ ୨,୧୪.

ଯାହା ରଖାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ଶୁଭ ଫଳ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଖଣ୍ଡସାକର ନୌକା ତିଆରି କରି, ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

କାଂସ୍ଯପାତ୍ରେ ଘୃତଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଵୈତରଣ୍ଯା ନିମିତ୍ତତଃ । ନାଵାରୋହଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୂଜଯେଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ ॥ ୨,୧୪.

କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଘିଅ ରଖି, ବୈତରଣୀ ନଦୀ ପାର ହେବା ପାଇଁ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିବା କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ତଚ୍ଚ ଦାନମନନ୍ତକମ୍ । ଭଵସାଗରମଗ୍ନାନାଂ ଶୋକତାପାର୍ତିଦୁଃ ଖିନାମ୍ ॥ ୨,୧୪.

ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଅନନ୍ତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଭବସାଗରରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ।