ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣି ଚତୁର୍ଭେଦାଶ୍ଚ ଜନ୍ତଵଃ । ଅଣ୍ଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜାରାଯୁଜାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଏଠି ଚଉଉଠି ଲକ୍ଷ ଏକାଠି ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି: ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ମାଟି ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।

ଏକଵିଂଶତିଲକ୍ଷାଣି ଅଣ୍ଡଜାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ କ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୨,୧୨.

ଏକୋଣେଶ ଲକ୍ଷ ଜୀବ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହିପରି ପସିନା ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜୀବମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଜରାଯୁଜାସ୍ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ପରେ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ହି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଦାୟିତ୍ୱ।

ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଧାନତ୍ଵଂ ମହାପୁଣ୍ଯୈରଵାପ୍ଯତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତତ୍ପରଜାତଯଃ ॥ ୨,୧୨.

ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଦେହ ମିଳିବା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପଜାତିମାନେ ଏହିଭଳି ଚିହ୍ନଟ।

ରଜକଶ୍ଚର୍ମକାରଶ୍ଚ ନଟୋ ବୁରୁଡ ଏଵ ଚ । କୈଵର୍ତମେଦଭିଲ୍ଲାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ ହ୍ଯନ୍ତ୍ଯଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଧୋବି, ଚରମକାର, ନଟ, ବୁରୁଡ଼, ନୌକାଚାଳକ, ମେଦ ଏବଂ ଭିଲ୍ଲ—ଏହି ସାତଜଣ ଅତି ନିମ୍ନ ଜାତି ଭାବେ ପରିଚିତ।

ମ୍ଲେଚ୍ଛତୁମ୍ବଵିଭେଦେନ ଜାତିଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ । ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଜାତିଭେଦାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ବିଦେଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାତି ଭେଦ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଧରଣର ଜନ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।

ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ । ଆହାରୋ ମୈଥୁନଂ ନିଦ୍ରା ଭଯଂ କ୍ରୋଧସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ଧରଣର ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଖାଦ୍ୟ, ମିଳନ, ଶୟନ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହି ସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଧାରଣ।

ସର୍ଵେଷା ମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ଵିଵେକୋ ଦୁର୍ଲଭଃ ପରଃ । ଏକପାଦାଦିରୂପେଣ ଦେହଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ବିବେକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଦେହର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି—କେହି ଏକ ପାଦ ଥିବା, କେହି ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର।

କୃଷ୍ଣସାରୋ ମୃଗୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମଦଶଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣସାର ହରିଣ ରହେ, ସେଠି ଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଓ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସନ୍ତି।

ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣିନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ମତିଜୀଵିନଃ । ମତିମତ୍ସୁ ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଜୀବନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାନୁଷ୍ଯଂ ଯଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗମେକ୍ଷୈକସାଧକମ୍ । ତଯୋର୍ନ ସାଧଯେଦେକଂ ତେନାତ୍ମା ଵଞ୍ଚିତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଇ, ଯାହା ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାର ଉପାୟ, ଏହାକୁ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଜକୁ ଠକାଏ।

ଇଚ୍ଛତି ଶତୀ ସହସ୍ରଂ ସହସ୍ରୀ ଲକ୍ଷମୀହତେ କର୍ତୁମ୍ । ଲକ୍ଷାଧିପତୀ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜାପି ସକଲାଂ ଧରାଂ ଲବ୍ଧୁମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଯାହା ପାଖରେ ଶତଟି ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ହଜାର ଚାହେ। ଯିଏ ହଜାର ଚାହେ, ସେ ଲକ୍ଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଲକ୍ଷପତି ରାଜ୍ୟ ଚାହେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାହେ।

ଚକ୍ରଧରୋଽପି ସୁରତ୍ଵଂ ସୁରଭାଵେ ସକଲସୁରପତିର୍ଭଵିତୁମ୍ । ସୁରପତିରୂର୍ଧ୍ଵଗତିତ୍ଵଂ ତଥାପି ନନିଵର୍ତତେ ତୃଷ୍ଣା ॥ ୨,୧୨.

ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଦେବତ୍ବ ଚାହେ, ଦେବତା ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବାକୁ ଚାହେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ଚାହେ—କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।

ତୃଷ୍ଣଯା ଚାଭିଭୂତସ୍ତୁ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ତୃଷ୍ଣାମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ କେଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଵାସଂ ଲଭନ୍ତି ତେ ॥ ୨,୧୨.

ଯିଏ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଯିଏ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଆତ୍ମାଧୀନଃ ପୁମାଂଲ୍ଲୋକେ ସୁଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ରସୋ ଗନ୍ଧଶ୍ଚ ତଦ୍ଗୁଣାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖୀ। ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ଗୁଣ।

ତଥା ଚ ଵିଷଯାଧୀନୋ ଦୁଃ ଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଏହିପରି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖୀ।

କୁରଙ୍ଗମତାଙ୍ଗପତଙ୍ଗଭୃଙ୍ଗମୀନା ହତାଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ । ଏକଃ ପ୍ରମାଦୀ ସ କଥଂ ନ ହନ୍ଯତେ ଯଃ ସେଵତେ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ ॥ ୨,୧୨.

ହରିଣ, ହାତୀ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ମାଛ—ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେନାହିଁ?

ପିତୃମାତୃମଯୋ ବାଲ୍ଯେ ଯୌଵନେ ଦଯିତାମଯଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମଯଶ୍ଚାନ୍ତେ ମୂଢୋ ନାତ୍ମମଯଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଛୋଟବେଳେ ପିତାମାତା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରେମିକା ପ୍ରତି, ଶେଷରେ ପୁଅ ଓ ନାତିପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥାଏ; ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ନିଜ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।

ଲୋହଦାରୁମଯୈଃ ପାଶୈଃ ପୁମାନ୍ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପୁତ୍ରଦାରମଯୈଃ ପାଶୈର୍ନୈଵ ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୧୨.

ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀର ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ କେବେ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେନାହିଁ।

ଏକଃ କରୋତି ପାପାନି ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମହାଜନଃ । ଭୋକ୍ତାରୋ ଵିପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ କର୍ତା ଦୋଷେଣ ଲିପ୍ଯତେ ॥ ୨,୧୨.

ଏକ ଲୋକ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଅନେକେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଭୋଗ କରୁଥିବାମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।

କୋଽପି ମୃତ୍ଯୁଂ ନ ଜଯତି ବାଲୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ଯୁଵାପି ଵା । ସୁଖଦୁଃ ଖାଦିକୋ ଵାପି ପୁନରାଯାତି ଯାତି ଚ ॥ ୨,୧୨.

କେହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିପାରେନାହିଁ—ଛୁଆ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯୁବକ ହେଉ। ସୁଖୀ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ଯେଉଁଥିବି, ପୁଣି ପୁଣି ଆସେ ଓ ଯାଏ।

ସର୍ଵେଷାଂ ପଶ୍ଯତାମେଵ ମୃତଃ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଏକଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଜନ୍ତୁରେକ ଏଵ ପ୍ରଲୀଯତେ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ ଏବଂ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଯାଏ; ଜଣେ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏକା ମୃତ୍ୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।

ଏକୋଽପି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସୁକୃତମେକ ଏଵ ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ । ମୃତଂ ଶରୀରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମଙ୍କ୍ଷିତୌ ॥ ୨,୧୨.

ଜଣେ ଏକା ନିଜର ସୁକୃତ ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍କୃତ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏକା ଭୋଗ କରେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ, ଏହା କାଠ ବା ମାଟି ପରି ପଡ଼ି ରହେ।

ବାନ୍ଧଵା ଵିମୁଖା ଯାନ୍ତି ଧର୍ମସ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଗୃହେଷ୍ଵର୍ଥା ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଶ୍ମଶାନାନ୍ମିତ୍ରବାନ୍ଧଵାଃ ॥ ୨,୧୨.

ବାନ୍ଧବମାନେ ପଛ ଫେରି ଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଧନ ଘରେ ରହିଯାଏ, ମିତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ କେବଳ ଶ୍ମଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାନ୍ତି।

ଶରୀରଂ ଵହ୍ନିରାଦତ୍ତେ ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଶରୀରଂ ଵହ୍ନିନା ଦଗ୍ଧଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ସହ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଅଗ୍ନି ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରେ, କିନ୍ତୁ ସୁକୃତ ଓ ପାପ ଦୁହିଁ ଆତ୍ମା ସହିତ ଯାଏ; ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଏକାସାଥି ରହିଯାଏ।

ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵା ପାପଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵତ୍ର ମାନଵଃ । ଯଦନସ୍ତମିତେ ସୂର୍ଯେ ନ ଦତ୍ତଂ ଧନମର୍ଥିନାମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ମଣିଷ ସବୁଠି ନିଜର ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗ କରିବ।

ନ ଜାନେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରାତଃ କସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ରାରଟୀତି ଧନଂ ତସ୍ଯ କୋ ମେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୨,୧୨.

ସକାଳେ ଏହି ଧନ କାହାର ହେବ, ମୁଁ ଜାଣିନି; ଯିଏ କହେ, 'ଏହି ଧନ ମୋର, କିଏ ମୋର ମାଲିକ ହେବ?'

ନ ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପରୋପକୃତଯେ ତଥା । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତାତ୍ପୁଣ୍ଯାଦ୍ଯଲ୍ଲବ୍ଧଂ ବହୁ ଚାଲ୍ପକମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଯଦି ଧନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଯେତେ ଧନ ମିଳେ, ବେଶି କିମ୍ବା କମ୍, ସେ ସବୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟର ଫଳ।

ତଦୀଦୃଶଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ଧର୍ମାର୍ଥେ ଦୀଯତେ ଧନମ୍ । ଧନେନ ଧାର୍ଯତେ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା ॥ ୨,୧୨.

ଏହି କଥା ବୁଝି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ; ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଟିକି ରହେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା।