ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ମୋହଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ । କାଶ୍ଯପୋଽହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିନତାଗର୍ଭ ସଂଭଵଃ । ଯମଲୋକଂ କଥଂ ଯାନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ମାନଵାଃ ॥ ୨,୧୧.

ମୋର ମୋହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରି ଦୟା କର। ମୁଁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିନତାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛି, ଦେବତାମନ୍ଦର। ମନୁଷ୍ୟମାନେ କିପରି ଯମଲୋକ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି?

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପରସ୍ଯ ଯୋଷିତଂ ହୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵମପହୃତ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୧୧.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଚୋରି କରିବା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ନେଇବା—

ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ । ହୀନଜାତୌ ପ୍ରଜାଯେତ ରତ୍ନାନାମପହାରକଃ ॥ ୨,୧୧.

ସେ ଜଣେ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ରତ୍ନ ଚୋରି କରିଥିବା ଜଣେ ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଜନ୍ମିଥାଏ।

ଯଂଯଂ କାମମଭିଧ୍ଯାଯେତ୍ସ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୋଽଭିଜାଯତେ । ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାଵକଃ ॥ ୨,୧୧.

ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାକୁ ଜଣେ ମନରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ତାହାର ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନ୍ମିଥାଏ; ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ।

ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ । ଵାକ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନାସିକା କର୍ଣୌ ଗୁଦଂ ମୂତ୍ରସ୍ଯ ସଞ୍ଚରଃ ॥ ୨,୧୧.

ପାଣି ତାକୁ ଭିଜାଇପାରେ ନାହିଁ, ପବନ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ। ମୁଁହ, ଆଖି, ନାକ, କାନ, ଗୁଦ, ମୁତ୍ର ପଥ—

ଅଣ୍ଡଜାଦିକଜନ୍ତୂନାଂ ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ଆନାଭେର୍ମୂର୍ଧପର୍ଯନ୍ତମୂର୍ଧ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚାଷ୍ଟ ଵୈ ॥ ୨,୧୧.

ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଏହି ସବୁ ଚିଦ୍ର ଅଛି; ନାଭିଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପରକୁ ଏଠି ଅଠଟି ଚିଦ୍ର ଅଛି।

ସନ୍ତଃ ସୁକୃତିନୋ ମର୍ତ୍ଯା ଊର୍ଧ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ଯାନ୍ତି ଵୈ । ମୃତାହେ ଵାର୍ଷିକଂ ଯାଵଦ୍ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ଖଗ ॥ ୨,୧୧.

ସଦ୍ଗୁଣୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପର ଚିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯାନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ଦିନ କିମ୍ବା ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ପକ୍ଷୀ—

କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି ନିର୍ଧନୋଽପି ହି ମାନଵଃ । ଦେହେ ଯତ୍ର ଵସେଜ୍ଜନ୍ତୁସ୍ତତ୍ର ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ ୨,୧୧.

ଏକ ନିର୍ଧନ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଦେହରେ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବସିଥାଏ, ସେଠି ସେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ମନୋଵାକ୍କାଯଜାନ୍ଦୋଷାଂସ୍ତଥାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଖଗେଶ୍ଵର । ମୃତଃ ସ ସୁଖମାପ୍ନୋତି ମାଯାପାଶୈର୍ନ ବଧ୍ଯତେ । ପାଶବଦ୍ଧୋ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଵିକର୍ମନିରତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୧୧.

ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ମନ, କଥା ଓ ଦେହର ଦୋଷ ଏଭଳି ଭୋଗ କରାଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସୁଖ ପାଏ ଓ ମାୟାର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧାଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାୟାର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧା ଅନ୍ୟାୟ କର୍ମରେ ଲଗି ରହେ—

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ତେ କଥିତସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵିନର୍ଣଯଃ । ମାନୁଷାଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ପ୍ରେତତ୍ଵଵିନିଵୃତ୍ତଯେ ॥ ୨,୧୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏଭଳି, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଜୀବନର ଫଳ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ପ୍ରେତ ହେବା ରୋକିବା ପାଇଁ।

ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣି ଚତୁର୍ଭେଦାଶ୍ଚ ଜନ୍ତଵଃ । ଅଣ୍ଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜାରାଯୁଜାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଏଠି ଚଉଉଠି ଲକ୍ଷ ଏକାଠି ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି: ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ମାଟି ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।

ଏକଵିଂଶତିଲକ୍ଷାଣି ଅଣ୍ଡଜାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ କ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୨,୧୨.

ଏକୋଣେଶ ଲକ୍ଷ ଜୀବ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହିପରି ପସିନା ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜୀବମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଜରାଯୁଜାସ୍ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ପରେ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ହି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଦାୟିତ୍ୱ।

ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଧାନତ୍ଵଂ ମହାପୁଣ୍ଯୈରଵାପ୍ଯତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତତ୍ପରଜାତଯଃ ॥ ୨,୧୨.

ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଦେହ ମିଳିବା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପଜାତିମାନେ ଏହିଭଳି ଚିହ୍ନଟ।

ରଜକଶ୍ଚର୍ମକାରଶ୍ଚ ନଟୋ ବୁରୁଡ ଏଵ ଚ । କୈଵର୍ତମେଦଭିଲ୍ଲାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ ହ୍ଯନ୍ତ୍ଯଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଧୋବି, ଚରମକାର, ନଟ, ବୁରୁଡ଼, ନୌକାଚାଳକ, ମେଦ ଏବଂ ଭିଲ୍ଲ—ଏହି ସାତଜଣ ଅତି ନିମ୍ନ ଜାତି ଭାବେ ପରିଚିତ।

ମ୍ଲେଚ୍ଛତୁମ୍ବଵିଭେଦେନ ଜାତିଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ । ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଜାତିଭେଦାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ବିଦେଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାତି ଭେଦ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଧରଣର ଜନ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।

ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ । ଆହାରୋ ମୈଥୁନଂ ନିଦ୍ରା ଭଯଂ କ୍ରୋଧସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ଧରଣର ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଖାଦ୍ୟ, ମିଳନ, ଶୟନ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହି ସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଧାରଣ।

ସର୍ଵେଷା ମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ଵିଵେକୋ ଦୁର୍ଲଭଃ ପରଃ । ଏକପାଦାଦିରୂପେଣ ଦେହଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ବିବେକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଦେହର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି—କେହି ଏକ ପାଦ ଥିବା, କେହି ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର।

କୃଷ୍ଣସାରୋ ମୃଗୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମଦଶଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨,୧୨.

ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣସାର ହରିଣ ରହେ, ସେଠି ଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଓ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସନ୍ତି।

ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣିନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ମତିଜୀଵିନଃ । ମତିମତ୍ସୁ ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୧୨.

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଜୀବନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାନୁଷ୍ଯଂ ଯଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗମେକ୍ଷୈକସାଧକମ୍ । ତଯୋର୍ନ ସାଧଯେଦେକଂ ତେନାତ୍ମା ଵଞ୍ଚିତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଇ, ଯାହା ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାର ଉପାୟ, ଏହାକୁ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଜକୁ ଠକାଏ।

ଇଚ୍ଛତି ଶତୀ ସହସ୍ରଂ ସହସ୍ରୀ ଲକ୍ଷମୀହତେ କର୍ତୁମ୍ । ଲକ୍ଷାଧିପତୀ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜାପି ସକଲାଂ ଧରାଂ ଲବ୍ଧୁମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଯାହା ପାଖରେ ଶତଟି ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ହଜାର ଚାହେ। ଯିଏ ହଜାର ଚାହେ, ସେ ଲକ୍ଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଲକ୍ଷପତି ରାଜ୍ୟ ଚାହେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାହେ।

ଚକ୍ରଧରୋଽପି ସୁରତ୍ଵଂ ସୁରଭାଵେ ସକଲସୁରପତିର୍ଭଵିତୁମ୍ । ସୁରପତିରୂର୍ଧ୍ଵଗତିତ୍ଵଂ ତଥାପି ନନିଵର୍ତତେ ତୃଷ୍ଣା ॥ ୨,୧୨.

ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଦେବତ୍ବ ଚାହେ, ଦେବତା ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବାକୁ ଚାହେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ଚାହେ—କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।

ତୃଷ୍ଣଯା ଚାଭିଭୂତସ୍ତୁ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ତୃଷ୍ଣାମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ କେଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଵାସଂ ଲଭନ୍ତି ତେ ॥ ୨,୧୨.

ଯିଏ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଯିଏ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଆତ୍ମାଧୀନଃ ପୁମାଂଲ୍ଲୋକେ ସୁଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ରସୋ ଗନ୍ଧଶ୍ଚ ତଦ୍ଗୁଣାଃ ॥ ୨,୧୨.

ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖୀ। ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ଗୁଣ।

ତଥା ଚ ଵିଷଯାଧୀନୋ ଦୁଃ ଖୀ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଏହିପରି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖୀ।

କୁରଙ୍ଗମତାଙ୍ଗପତଙ୍ଗଭୃଙ୍ଗମୀନା ହତାଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ । ଏକଃ ପ୍ରମାଦୀ ସ କଥଂ ନ ହନ୍ଯତେ ଯଃ ସେଵତେ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ ॥ ୨,୧୨.

ହରିଣ, ହାତୀ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ମାଛ—ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେନାହିଁ?

ପିତୃମାତୃମଯୋ ବାଲ୍ଯେ ଯୌଵନେ ଦଯିତାମଯଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମଯଶ୍ଚାନ୍ତେ ମୂଢୋ ନାତ୍ମମଯଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୧୨.

ଛୋଟବେଳେ ପିତାମାତା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରେମିକା ପ୍ରତି, ଶେଷରେ ପୁଅ ଓ ନାତିପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥାଏ; ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ନିଜ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।

ଲୋହଦାରୁମଯୈଃ ପାଶୈଃ ପୁମାନ୍ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପୁତ୍ରଦାରମଯୈଃ ପାଶୈର୍ନୈଵ ବଦ୍ଧୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୧୨.

ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀର ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ କେବେ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେନାହିଁ।