ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତସ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ନିରଯାଣି ଭୁନକ୍ତି ସଃ । ଯାତନାଃସମଵାପ୍ଯାଥ ପଶୁପକ୍ଷ୍ଯାଦିକୀଂ ତନୁମ୍ ॥ ୨,୧୦.
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ନରକର ଯାତନା ଭୋଗ କରେ; ଯାତନା ଭୋଗିବା ପରେ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଯା ଗୃହ୍ଣାତି ନରଃ ସା ସ୍ଯାନ୍ମୋହେନ ମମତାସ୍ପଦମ୍ । ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ମାନଵଃ ॥ ୨,୧୦.
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଦେହକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଦେହ ମୋହ ଓ ମମତାର ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ; ଶୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗି ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ତୀର୍ତ୍ଵା ଦୁଃ ଖଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ଭଵନ୍ତଂ କଥମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ବହୁପାତକଯୁକ୍ତୋଽପି ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ଦଯାନିଧେ ॥ ୨,୧୦.
ଗରୁଡ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: ଦୁଃଖ ଓ ଭବର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଅନେକ ପାପରେ ଭରିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ? ଦୟାର ଶାଗର, ଦୟାକରି କୁହ।
ଭୂଯୋ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ସଂସର୍ଗୋ ନରସ୍ଯ ନ ଭଵେଦ୍ଯଥା । ବ୍ରୂହି ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣସ୍ଯ ପୃଚ୍ଛତୋ ମେ ରମାପତେ ॥ ୨,୧୦.
ମନୁଷ୍ୟ ପୁନଃ ଦୁଃଖ ସହିତ ଜଡିତ ହେବା ନାହିଁ, ଏହାପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି ଓ ଶୁଣୁଛି, ହେ ରମାପତି, ଦୟାକରି କୁହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ସ୍ଵେସ୍ଵେ କର୍ମଣ୍ଯଭିରତଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନରଃ । ସ୍ଵକର୍ମନିରତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଥା ଵିନ୍ଦତି ତଚ୍ଛୃଣୁ ॥ ୨,୧୦.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସଫଳତା ପାଏ; ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଯେପରି ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଏହାକୁ ଶୁଣ।
କର୍ମଵିଭ୍ରଷ୍ଟକାଲୁଷ୍ଯୋ ଵାସୁଦେଵାନୁଚିନ୍ତଯା । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଶୁଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧୃତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୧୦.
ଯେଉଁ ଲୋକର କର୍ମ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ ନିୟମରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।
ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ ଚ । ଵିରକ୍ତସେଵୀ ଲବ୍ଧ୍ଵାଶୀ ଯତଵାକ୍କାଯମାନସଃ ॥ ୨,୧୦.
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂର କରି, ଯେଉଁଜଣ ବିରାଗୀ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେଉଁଜଣ ଯେତେ ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ଓ ନିଜ କଥା, ଦେହ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ—
ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୈରଗ୍ଯଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ । ଅହଙ୍କାରଂ ବଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍ ॥ ୨,୧୦.
ସେ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗି ରହେ, ଦୃଢ଼ ବିରାଗରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ଅହଂକାର, ଶକ୍ତି, ଅଭିମାନ, ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରି—
ଵିମୁଚ୍ଯ ନିର୍ମମଃ ଶାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ । ଅତଃ ପରଂ ନୃଣାଂ କୃତ୍ଯଂ ନାସ୍ତି କଶ୍ଯପନନ୍ଦନ ॥ ୨,୧୦.
ମମତାକୁ ଛାଡି ନିର୍ମମ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସାମ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଅବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, କାଶ୍ୟପପୁତ୍ର।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ମାନୁଷତ୍ଵଂ ଲଭେତ୍କସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ତତ୍କଥମ୍ । ମ୍ରିଯତେ କଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥ ୨,୧୧.
ଗରୁଡ଼ ପଚାରିଲେ: କିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ଏବଂ କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ? କେଉଁଜଣ ଦେହ ଧାରଣ କରି କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ଦେବତାମନ୍ଦର?
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି କୁତୋ ଯାନ୍ତି ହ୍ଯସ୍ପୃଶ୍ଯଃ ସ କଥଂ ଭଵେତ୍ । କ୍ଵ କର୍ମାଣି କୃତାନୀହ କଥଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରସର୍ପତି ॥ ୨,୧୧.
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏବଂ କିପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ହୁଏ? ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି ଯାନ୍ତି, ଏବଂ କିପରି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରାଯାଏ?
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ମୋହଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ । କାଶ୍ଯପୋଽହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିନତାଗର୍ଭ ସଂଭଵଃ । ଯମଲୋକଂ କଥଂ ଯାନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ମାନଵାଃ ॥ ୨,୧୧.
ମୋର ମୋହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରି ଦୟା କର। ମୁଁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିନତାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛି, ଦେବତାମନ୍ଦର। ମନୁଷ୍ୟମାନେ କିପରି ଯମଲୋକ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପରସ୍ଯ ଯୋଷିତଂ ହୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵମପହୃତ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୧୧.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଚୋରି କରିବା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ନେଇବା—
ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ । ହୀନଜାତୌ ପ୍ରଜାଯେତ ରତ୍ନାନାମପହାରକଃ ॥ ୨,୧୧.
ସେ ଜଣେ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ରତ୍ନ ଚୋରି କରିଥିବା ଜଣେ ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଜନ୍ମିଥାଏ।
ଯଂଯଂ କାମମଭିଧ୍ଯାଯେତ୍ସ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୋଽଭିଜାଯତେ । ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାଵକଃ ॥ ୨,୧୧.
ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାକୁ ଜଣେ ମନରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ତାହାର ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନ୍ମିଥାଏ; ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ।
ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ । ଵାକ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନାସିକା କର୍ଣୌ ଗୁଦଂ ମୂତ୍ରସ୍ଯ ସଞ୍ଚରଃ ॥ ୨,୧୧.
ପାଣି ତାକୁ ଭିଜାଇପାରେ ନାହିଁ, ପବନ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ। ମୁଁହ, ଆଖି, ନାକ, କାନ, ଗୁଦ, ମୁତ୍ର ପଥ—
ଅଣ୍ଡଜାଦିକଜନ୍ତୂନାଂ ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ଆନାଭେର୍ମୂର୍ଧପର୍ଯନ୍ତମୂର୍ଧ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚାଷ୍ଟ ଵୈ ॥ ୨,୧୧.
ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଏହି ସବୁ ଚିଦ୍ର ଅଛି; ନାଭିଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପରକୁ ଏଠି ଅଠଟି ଚିଦ୍ର ଅଛି।
ସନ୍ତଃ ସୁକୃତିନୋ ମର୍ତ୍ଯା ଊର୍ଧ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ଯାନ୍ତି ଵୈ । ମୃତାହେ ଵାର୍ଷିକଂ ଯାଵଦ୍ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ଖଗ ॥ ୨,୧୧.
ସଦ୍ଗୁଣୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପର ଚିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯାନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ଦିନ କିମ୍ବା ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ପକ୍ଷୀ—
କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି ନିର୍ଧନୋଽପି ହି ମାନଵଃ । ଦେହେ ଯତ୍ର ଵସେଜ୍ଜନ୍ତୁସ୍ତତ୍ର ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ ୨,୧୧.
ଏକ ନିର୍ଧନ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଦେହରେ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବସିଥାଏ, ସେଠି ସେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ମନୋଵାକ୍କାଯଜାନ୍ଦୋଷାଂସ୍ତଥାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଖଗେଶ୍ଵର । ମୃତଃ ସ ସୁଖମାପ୍ନୋତି ମାଯାପାଶୈର୍ନ ବଧ୍ଯତେ । ପାଶବଦ୍ଧୋ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଵିକର୍ମନିରତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୧୧.
ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ମନ, କଥା ଓ ଦେହର ଦୋଷ ଏଭଳି ଭୋଗ କରାଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସୁଖ ପାଏ ଓ ମାୟାର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧାଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାୟାର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧା ଅନ୍ୟାୟ କର୍ମରେ ଲଗି ରହେ—
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ତେ କଥିତସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵିନର୍ଣଯଃ । ମାନୁଷାଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ପ୍ରେତତ୍ଵଵିନିଵୃତ୍ତଯେ ॥ ୨,୧୨.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏଭଳି, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଜୀବନର ଫଳ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ପ୍ରେତ ହେବା ରୋକିବା ପାଇଁ।
ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣି ଚତୁର୍ଭେଦାଶ୍ଚ ଜନ୍ତଵଃ । ଅଣ୍ଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜାରାଯୁଜାଃ ॥ ୨,୧୨.
ଏଠି ଚଉଉଠି ଲକ୍ଷ ଏକାଠି ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି: ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ମାଟି ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।
ଏକଵିଂଶତିଲକ୍ଷାଣି ଅଣ୍ଡଜାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ କ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୨,୧୨.
ଏକୋଣେଶ ଲକ୍ଷ ଜୀବ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହିପରି ପସିନା ଓ ଦାନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜୀବମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଜରାଯୁଜାସ୍ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ପରେ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ହି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୨,୧୨.
ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଦାୟିତ୍ୱ।
ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଧାନତ୍ଵଂ ମହାପୁଣ୍ଯୈରଵାପ୍ଯତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତତ୍ପରଜାତଯଃ ॥ ୨,୧୨.
ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଦେହ ମିଳିବା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପଜାତିମାନେ ଏହିଭଳି ଚିହ୍ନଟ।
ରଜକଶ୍ଚର୍ମକାରଶ୍ଚ ନଟୋ ବୁରୁଡ ଏଵ ଚ । କୈଵର୍ତମେଦଭିଲ୍ଲାଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ ହ୍ଯନ୍ତ୍ଯଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୧୨.
ଧୋବି, ଚରମକାର, ନଟ, ବୁରୁଡ଼, ନୌକାଚାଳକ, ମେଦ ଏବଂ ଭିଲ୍ଲ—ଏହି ସାତଜଣ ଅତି ନିମ୍ନ ଜାତି ଭାବେ ପରିଚିତ।
ମ୍ଲେଚ୍ଛତୁମ୍ବଵିଭେଦେନ ଜାତିଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ । ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଜାତିଭେଦାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨,୧୨.
ବିଦେଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାତି ଭେଦ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଧରଣର ଜନ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।
ଜନ୍ତୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ । ଆହାରୋ ମୈଥୁନଂ ନିଦ୍ରା ଭଯଂ କ୍ରୋଧସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୨,୧୨.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ଧରଣର ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଖାଦ୍ୟ, ମିଳନ, ଶୟନ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହି ସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଧାରଣ।
ସର୍ଵେଷା ମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ଵିଵେକୋ ଦୁର୍ଲଭଃ ପରଃ । ଏକପାଦାଦିରୂପେଣ ଦେହଭେଦାସ୍ତ୍ଵନେକଶଃ ॥ ୨,୧୨.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ବିବେକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଦେହର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି—କେହି ଏକ ପାଦ ଥିବା, କେହି ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର।
କୃଷ୍ଣସାରୋ ମୃଗୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମଦଶଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨,୧୨.
ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣସାର ହରିଣ ରହେ, ସେଠି ଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଓ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସନ୍ତି।