ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରନାସତ୍ଯସୂର୍ଯାଗ୍ନିଵସୁମାରୁତାନ୍ । ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନ୍ପିତୃ ଗଣାନ୍ଵଯାଂସି ମନୁଜାନ୍ପଶୂନ୍ ॥ ୨,୮.

ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବସୁ, ମାରୁତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃଗଣ, ବଂଶ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ—

ସରୀସୃପାନ୍ମାତୃଗଣାନ୍ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଭୂତସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ଵିତଃ କୁର୍ଵନ୍ପ୍ରୀଣଯତ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨,୮.

ସର୍ପ, ମାତୃଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ନାମକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାଏ।

ତେ ତୃପ୍ତାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଯେନଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନୈସ୍ତଥା । ଅଧିକାରଃ କ୍ରିଯାଭେଦଃ ସମାସାତ୍ତେ ନିରୂପିତଃ ॥ ୨,୮.

ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ପୁନି ସେ ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ ଓ ଧନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅଧିକାର, କ୍ରିୟାର ଭେଦ ଓ ସାର ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଉକ୍ତେଷ୍ଵେକୋଽପି ଚେନ୍ନ ସ୍ଯାଦଧିକାରୀ ସୁରୋତ୍ତମ । କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋ ପୁରୁଷେଣ ଵିଜାନତା ॥ ୨,୮.

ଗରୁଡ଼ ପଚ୍ଛା: ଯଦି ଉଲ୍ଲେଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅଧିକାରୀ ନାହାନ୍ତି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ?

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଧିକାରୋ ଯଦା ନାସ୍ତି ଯଦି ନାସ୍ତି ଚ ନିଶ୍ଚଯଃ । ଜୀଵିତେ ସତି ଜୀଵାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂସ୍ଵଯଂ ନରଃ ॥ ୨,୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅଧିକାରୀ ନାହାନ୍ତି ଓ ନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଜୀବନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରେ ନିଜେ ଜୀବା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

କୃତୋପଵାସଃ ସୁସ୍ନାତଃ କୃଷ୍ଣାସଙ୍ଗଃ ସମାହିତଃ । କର୍ତାରମଥ ଭୋକ୍ତାରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଯଜେତ୍ ॥ ୨,୮.

ଉପବାସ କରି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଓ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, କର୍ତ୍ତା ଓ ଭୋକ୍ତା ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ସତିଲାସ୍ତିସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଜଲଧେନଵଃ । ନିଵେଦଯେତ୍ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଧେତି ସୁସମାହିତଃ ॥ ୨,୮.

ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା, ତିଳ ଓ ତିନି ଜଳଧେନୁ ସହିତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା' କୁହି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନଯେ କଵ୍ଯଵାହନାଯ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ । ସୋମାଯତ୍ଵା ପିତୃମତେ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ॥ ୨,୮.

'ଅଗ୍ନି କବ୍ୟବାହନାକୁ ସ୍ୱଧା ନମ:' ଓ 'ସୋମ ପିତୃମତେ ସ୍ୱଧା ନମ:' ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ତୃତୀଯାଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୁତାମ୍ । ଯମାଯାଙ୍ଗିରସେ ଚାଥ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ॥ ୨,୮.

ତୃତୀୟ ଜଳଧେନୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଯମ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ୍ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା ନମ:' କୁହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ନିଃ କ୍ଷିପ୍ଯ ଵିପ୍ରାନ୍ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭୋ ଜଯେତ୍ । ପ୍ରଥମାମୁତ୍ତରେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଦକ୍ଷିଣେ ନ୍ଯସେତ୍ ॥ ୨,୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଖାଇବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମଧ୍ଯେ ତୃତୀଯାଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦାଵାହନାଦିକମ୍ । ଆଵାହନାଦିନା ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନ୍ପ୍ରପୂଜ୍ଯଚ ॥ ୨,୮.

ମଧ୍ୟରେ ତୃତୀୟ ରଖି, ପରେ ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵସୁଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵାମହଂ ଵିପ୍ର ରୁଦ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵାମହଂ ତତଃ । ସୂର୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵାମହଂ ଵିପ୍ର ଭୋଜଯାମୀତି ତାନ୍ଵଦେତ୍ ॥ ୨,୮.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ: 'ବସୁମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି, ମହାବିଦ୍ୟା; ରୁଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ଏବେ ତୁମେ ଭୋଜନ କର।'

ଆଵାହନାଦିକଂ ଶେଷଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ପିତୃଶେଷଵତ୍ । ସାମ୍ଯାଂ ଧେନୁଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସୂଦ୍ଦେଶଂ ଦ୍ଵିଜାଯ ତୁ ॥ ୨,୮.

ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି କରାଯାଏ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସାଧାରଣ ଧେନୁ ଦେବା ଓ ବସୁମାନେ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଆଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ଚାଥ ରୌଦ୍ରାଯ ଯାମ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯଦ୍ଵିଜାଯ ତୁ । ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚାଥ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତିଲପାତ୍ରଂ ନିଵେଦଯେତ୍ ॥ ୨,୮.

ଅଗ୍ନିୟ, ରୌଦ୍ର, ଯାମ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ଭରା ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵସ୍ତୀତ୍ଯେଵ ତଥାକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଜଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ଵିସର୍ଜଯେତ୍ସ୍ମରନ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵମଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ଵିଭୁମ୍ ॥ ୨,୮.

'ସ୍ୱସ୍ତି' କୁହି ଅକ୍ଷୟ ଜଳ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ କାମଂ କୁଲେଶାନୀଂ ଶିଵଂ ନାରାଯଣଂ ସ୍ମରେତ୍ । ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାଂ ସରିଦ୍ଵରାମ୍ ॥ ୨,୮.

ତାପରେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଗୃହର ମହିଳା, ଶିବ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ, ଯେଉଁ ନଦୀ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।

ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଲୋହଖଣ୍ଡାନି ଜିତଂ ତ ଇତି ସଂଜପନ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଵହ୍ନିଂ ଜ୍ଵାଲଯେତ୍ତତ୍ର ଚ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨,୮.

ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲୋହା ଖଣ୍ଡକୁ 'ଏଗୁଡିକୁ ଜୟ କରିଛି' ବୋଲି ପାଠ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିଜେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ପଞ୍ଚାଶତା କୁଶୈର୍ବ୍ରାହ୍ମୀଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିକୃତିଂ ଦହେତ୍ । ହୁତ୍ଵା ଶ୍ମାଶାନିକଂ ହୋମଂ ପୂର୍ଣାହୁତ୍ଯନ୍ତମେଵ ହି ॥ ୨,୮.

ପଞ୍ଚାଶଟି କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମୀ ରୂପ ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ଦହିବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ମଶାନ ହୋମ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ନିରଗ୍ରିମଥ ଵା ଭୂମିଂ ଯମଂ ରୁଦ୍ରଞ୍ଚ ସଂସ୍ମରେତ୍ । ହୁତ୍ଵା ପ୍ରାଧାନିକେ ସ୍ଥାନେ ପଶ୍ଚାଦାଵାହଯେଚ୍ଚ ତମ୍ ॥ ୨,୮.

ଅଗ୍ନି ନ ଥିଲେ, ଭୂମିରେ ବସି, ଯମ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଧାନ ସ୍ଥାନରେ ହୋମ କରି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଶ୍ରପଯେଚ୍ଚାପରଂ ଵହ୍ନୌ ମୁଦ୍ଗମିଶ୍ରଂ ଚରୁଂ ତତଃ । ତିଲତଣ୍ଡୁଲମିଶ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସପଵିତ୍ରକମ୍ ॥ ୨,୮.

ଅଗ୍ନିରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ହୋମ ମୁଙ୍ଗ ଦାଳ ମିଶାଇ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱିତୀୟ ହୋମ ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ଏକ ପବିତ୍ର କୁଶ ସହିତ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍।

ଓଂ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମିତି ଚୈକଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଓଂ ଯମାଯ ନମଶ୍ଚେତି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତଦନନ୍ତରମ୍ ॥ ୨,୮.

‘ଓଁ ପୃଥିବୀକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ପ୍ରଥମ ହୋମ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ‘ଓଁ ଯମକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ଦ୍ୱିତୀୟ ହୋମ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଓଂ ନମଶ୍ଚାଥ ରୁଦ୍ରାଯ ଶ୍ମାଶାନପତଯେ ନମଃ । ତତୋ ଦୀପ୍ତେ ସମିଦ୍ଧେଽଗ୍ନୌ ଭୂମୌ ପ୍ରକୃତିଦାରୁଣେ ॥ ୨,୮.

‘ଓଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ମଶାନର ପତିକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ, ପ୍ରକୃତି ଭୂମିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍।

ସପ୍ତଭ୍ଯୋ ଯମସଂଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସପ୍ତ ଜଲାଞ୍ଜଲୀନ୍ । ଯମାଯ ଧର୍ମରାଜାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ଚାନ୍ତକାଯ ଚ ॥ ୨,୮.

ଯମ ନାମରେ ସପ୍ତ ଜଣଙ୍କୁ, ସପ୍ତ ମୁଠି ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ତକକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଵୈଵସ୍ଵତାଯ କାଲାଯ ସର୍ଵପ୍ରାଣହରାଯ ଚ । ସ୍ଵଧାକାରନମସ୍କାରପ୍ରଣଵୈଃ ସହ ସପ୍ତଧା ॥ ୨,୮.

ବୈବସ୍ବତ, କାଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ, ସ୍ୱଧା, ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ସପ୍ତ ଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅମୁକାମୁକଗୌତ୍ରୈତତ୍ତୁଭ୍ଯମସ୍ତୁ ତିଲୋଦକମ୍ । ପ୍ରଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଶ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତୁ ଅର୍ଘପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତାନ୍ ॥ ୨,୮.

‘ଅମୁକ ଓ ଅମୁକ ଗୋତ୍ରରେ ଏହି ତିଳ ଜଳ ହେଉ’ ବୋଲି ପାଠ କରି, ଦଶଟି ପିଣ୍ଡ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଧୂପୋ ଦୀପୋ ବଲିର୍ଗନ୍ଧଃ ସର୍ଵେଷାମସ୍ତୁ ଚାକ୍ଷଯଃ । ଦଶ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତୁ ଦାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୌମ୍ଯଂ ମୁଖଂ ସ୍ମରେତ୍ ॥ ୨,୮.

ଧୂପ, ଦୀପ, ବଳି ଓ ଗନ୍ଧ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ। ଦଶଟି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାନ୍ତ ମୁହଁକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ମାସିକଂ ମାସି ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ତତଃ । ଆଶୌଚାନ୍ତେ ତତଃ କୁର୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ଵା ମରସ୍ଯ ତୁ ॥ ୨,୮.

ପ୍ରତି ମାସରେ ମାସିକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆଶୌଚ ଶେଷରେ, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୃତ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍।

କୁର୍ଯାଦସ୍ଥିରତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ତ୍ଯାରୋଗ୍ଯଧନାଯୁଷମ୍ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଜୀଵଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ମଯା ଖଗ ॥ ୨,୮.

ଅସ୍ଥିରତା ଜାଣି, ଶକ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଖଗ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୯ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଉକ୍ତମାଦ୍ଯାଂ କ୍ରିଯାଂ ଯାଵନ୍ନୃପୋଽପୀତିତ୍ଵଯାନଘ । କସ୍ଯଚିତ୍କେନଚିଦ୍ରାଜ୍ଞା କିମାଦ୍ଯା ସା କୃତା ପୁରା ॥ ୨,୯.

ଗରୁଡ କହିଲେ: ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ରାଜା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। କେଉଁ ଆଜ୍ଞାରେ ଓ କେଉଁ କାରଣରେ ପ୍ରଥମ କ୍ରିୟା ପୁରାତନ କାଳରେ କରାଯାଇଥିଲା?