ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ମହାତାରଣ୍ଯେ ନଖଟଙ୍କୈର୍ଵିଟଙ୍କିତଃ । ଲେଖନାତ୍ପ୍ରତିମାଯା ଯନ୍ମଯା ଲୋହେନ କର୍ତିତମ୍ ॥ ୨,୭.
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘର ନଖରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲି, ମୁଁ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଏକ ପ୍ରତିମା ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରିଥିଲି।
ଏତସ୍ମାତ୍ପାତକାତ୍ପ୍ରେତୋ ଲେଖକୋ ନାମତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଆସୀନ୍ନରକଭୋଗାନ୍ତେ ନଃ ପ୍ରେତତ୍ଵମିଦଂ ଦ୍ଵିଜ ॥ ୨,୭.
ଏହି ପାପର ଫଳରେ, ମୁଁ ପରଲୋକରେ 'ଲେଖକ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ନରକର ଭୋଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏହି ପ୍ରେତତ୍ୱ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଦ୍ୱିଜ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । ସଂଜ୍ଞାସ୍ତାଦୃଶ୍ଯ ଆଖ୍ଯାତା ଯଥୈତା ଭଵତା ଦଶାଃ । ଵଦନ୍ତ୍ଵାଚାରମାତ୍ରଂ ମେ ପ୍ରେତା ଆହାରମପ୍ଯୁତ ॥ ୨,୭.
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ତୁମେ ଯେଉଁପରି ନାମ ଓ ଅବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ମୋତେ ତୁମେ ମାତ୍ର ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହ, ପ୍ରେତମାନେ, ଏବଂ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ । ଵେଦମାର୍ଗାନୁସରଣଂ ଲଜ୍ଜା ଧର୍ମୋ ଦମଃ କ୍ଷମା । ଧୃତିର୍ଜ୍ଞାନଂ ନୈଵ ଯତ୍ର ଵଯଂ ତତ୍ର ଵସାମହେ ॥ ୨,୭.
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ବେଦର ଆଚରଣ, ଲଜ୍ଜା, ଧର୍ମ, ନିୟମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦୃଢତା ଓ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେଠି ଆମେ ବସୁ।
ତସ୍ଯ ପୀଡାଂ ଵପଂ କୁର୍ମୋ ନୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ ତର୍ପଣମ୍ । ଯସ୍ଯ ଗେହେ ତଦଙ୍ଗାତ୍ତୁ ମାଂସଞ୍ଚ ରୁଧିରଂ କ୍ରମାତ୍ ॥ ୨,୭.
ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଆମେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଉ, ନା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୁଏ, ନା ତର୍ପଣ। ତାଙ୍କ ଘରର ଅଙ୍ଗଠୁ ଦେଖିଲେ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ମିଳିଥାଏ।
ଜକ୍ଷାମଶ୍ଚ ପିବାମଶ୍ଚ ଉକ୍ତ ଆଚାର ଏଷ ନଃ । ଶୃଣୁ ଚାହାରମସ୍ମାକଂ ସର୍ଵଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ ୨,୭.
ଆମେ ଏଭଳି ଖାଉ ଓ ପିଉ; ଏହି ଆମର ଆଚରଣ। ଏବେ ଆମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵୈ ବ୍ରୂମୋଜ୍ଞାତଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଵମନଂ ଵିଡୂ ଦୂଷିକା ଚ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ମୂତ୍ରାଶ୍ରୁଣୀ ତଥା ॥ ୨,୭.
ତୁମେ କିଛି ଦେଖିଛ, ଆମେ କହୁଛୁ ଯାହା ତୁମେ ଜାଣିଛ, ନିର୍ମଳ: ମୁଣ୍ଡ, ପଖାନ, ଅପବିତ୍ରତା, କଫ, ପେଶାବ ଓ ଅଶ୍ରୁ ମଧ୍ୟ।
ଏତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଞ୍ଚ ପାନଞ୍ଚ ମା ପୃଚ୍ଛାତଃ ପରଂ ଦ୍ଵିଜ । ଲଜ୍ଜା ନୋ ଜାଯତେ ସ୍ଵାମିନ୍ନାହାରଂ ଵଦତାଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥ ୨,୭.
ଏହି ଆମର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ; ତୁମେ ଆଉ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ପଚାର, ଦ୍ୱିଜ। ଆମେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଲଜ୍ଜା ପାଉ।
ଅଜ୍ଞାନାସ୍ତାମସା ମନ୍ଦା କାନ୍ଦିଶୀକା ଵଯଂ ଵିଭୋ । ଅକସ୍ମାଜ୍ଜନ୍ମନାଂ ଵିପ୍ର ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରାପ୍ତା ତୁ ପୌର୍ଵିକୀ ॥ ୨,୭.
ଆମେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଲସ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଭାବର। ଦୟାକରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଂଯୋଗରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଆସିଛି।
ଵିନୀତତ୍ଵାଵିନୀତତ୍ଵେ ଜାନୀମୋ ନୈଵ ନଃ ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ଵଦତ୍ସୁ ପ୍ରେତେଷୁ ତଥା ଶ୍ରୁତଵତି ଦ୍ଵିଜେ ॥ ୨,୭.
ବିନୟ ଓ ଅବିନୟର ତଫାତ୍ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରେତମାନେ ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଣୁଥିଲେ,
ଅଦର୍ଶଯମହଂ ରୂପଂ ତଦା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେଦମେଵ ଵୈ । ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହୃଦ୍ଗତଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରଃ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେ ରୂପ ଦେଖାଇଲି; ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖି, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ତୋତ୍ରୈସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ପକ୍ଷୀଶ ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ମାମ୍ । ତେଽପି ତେପୁସ୍ତତଃ ପ୍ରେତା ଆଶ୍ଚର୍ଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୨,୭.
ପକ୍ଷୀର ମହାପ୍ରଭୁ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିର ନମାଇଲେ; ପ୍ରେତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣଯେନ ସ୍ଖଲଦ୍ଵାଚଃ ଖଗ ନୋଚୁଃ କିମପ୍ଯୁତ । ରଜସା ଗୋରଚିତ୍ତାନାଂ ତମସା ମୂଢଚେତସାମ୍ । କୃପଯା ଯଃ ସମୁଦ୍ଧାରଂ କୁରୁଷେ ଵୈ ନମୋଽସ୍ତ ତେ ॥ ୨,୭.
ସ୍ନେହ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ କିଛି କହିଲେନାହିଁ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ରଜସ ଓ ତମସରେ ଆବୃତ, ତୁମେ କୃପାରେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ; ନମସ୍କାର ତୁମକୁ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵିଜାତୌ ବ୍ରୁଵତି ପ୍ରଭୂ ତପ୍ରଭୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯାଂବରଚାରିଯୁକ୍ତୈଃ । ତଦା ମଦିଚ୍ଛାପ୍ରଭଵୈର୍ଵିମାନୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ ସମନ୍ତାଦ୍ରୁରୁଚେ ଗିରିଃ ସଃ ॥ ୨,୭.
ଦ୍ୱିଜ କହୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଦୂତମାନେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚାଲୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତମାନେ ସହିତ, ମୋ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଛଅଟି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଚମକି ଉଠିଲା।
ଇତ୍ଥଂ ଵିମାନେନ ମଦୀଯଲୋକଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜରସୋଽପ୍ଯଥ ପଞ୍ଚମିସ୍ତୈଃ । ପ୍ରେତା ଯଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗମଗଣ୍ଯପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ସଙ୍ଗସଂସର୍ଗଵଶାତ୍ସୁପର୍ଣମ୍ ॥ ୨,୭.
ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ଦ୍ୱିଜ ମୋ ଲୋକକୁ ପାଞ୍ଚଜନ ସହିତ ଗଲେ; ପ୍ରେତମାନେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବା ଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ପାଇଲେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରେତାଃ ସଂଗଵଶେନ ନାକମଵନ୍ସନ୍ତପ୍ତକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଵକ୍ସନ ଇତି ପ୍ରସିଦ୍ଧଵିଭଵୋ ନାମ୍ନା ଗଣେ ମେଽଭଵତ୍ । ଏତତ୍ତେ ସକଲଂ ମଯା ନିଗାଦିତଂ ଯଶ୍ଚୈତଦୁତ୍କୀର୍ତଯେଦ୍ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନ ସୋଽପି ପୁରୁଷଃ ପ୍ରେତତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ହି ॥ ୨,୭.
ସଂଗର ଶକ୍ତିରେ, ପ୍ରେତମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ 'ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଧନୀ, ମୋ ଦଳର ଏକ ଅଂଶ ହେଲେ। ଏହା ସବୁ ମୁଁ କହିଛି; ଯିଏ ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ସେ ପ୍ରେତତ୍ୱ ପାଇବେନାହିଁ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୮ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ସ୍ଵାମିନ୍କସ୍ଯାଧିକାରୋଽତ୍ର ସର୍ଵ ଏଵୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକେ । କ୍ରିଯାଃ କତିଵିଧାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵଦୈତତ୍ସର୍ଵମେଵ ମେ ॥ ୨,୮.
ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣ ୮। ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଉର୍ଧ୍ୱଦେହୀ ବିଷୟରେ କିଏ ଅଧିକାରୀ? କେତେ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା ଉଲ୍ଲେଖିତ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପୁତ୍ରଃ ପୌତ୍ରଃ ପ୍ରପୌତ୍ରୋ ଵା ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୃସନ୍ତତିଃ । ସପିଣ୍ଡସନ୍ତତିର୍ଵାପି କ୍ରିଯାର୍ହାଃ ଖଗ ଜ୍ଞାତଯଃ ॥ ୨,୮.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୁଅ, ପଉତ, ପ୍ରପଉତ, ଭାଇ, ଭାଇର ସନ୍ତାନ, କିମ୍ବା ସମାନ ଗୋତ୍ରୀୟ, ଖଗ, ଏମାନେ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତେଷାମଭାଵେ ସର୍ଵେଷାଂ ସମାନୋଦକସନ୍ତତିଃ । କୁଲଦ୍ଵଯେଽପି ଚୋଚ୍ଛିନ୍ନେ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କାର୍ଯାଃ କ୍ରିଯାଃ ଖଗ ॥ ୨,୮.
ଯଦି ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଜଳଅର୍ପଣ ପରମ୍ପରା ଲାଗୁ ହୁଏ। ଦୁଇ କୁଳ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ମହାପକ୍ଷୀ, ମହିଳାମାନେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଇଚ୍ଛଯୋଚ୍ଛିନ୍ନବନ୍ଧଶ୍ଚ କାରଯେଦଵନୀପତିଃ । ପୂର୍ଵାଃ କ୍ରିଯା ମଧ୍ଯମାଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵୋତ୍ତରାଃ କ୍ରିଯାଃ ॥ ୨,୮.
ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ରାଜା ଆଗରୁ, ମଧ୍ୟରୁ ଓ ପରେ ହେବା ଯଥାଯଥ କ୍ରିୟାମାନେ କରାଇବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ପକ୍ଷିନ୍ନେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଵିଧାନତଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ ॥ ୨,୮.
ପ୍ରତି ବର୍ଷ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ଏହାର ଫଳ କଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରନାସତ୍ଯସୂର୍ଯାଗ୍ନିଵସୁମାରୁତାନ୍ । ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନ୍ପିତୃ ଗଣାନ୍ଵଯାଂସି ମନୁଜାନ୍ପଶୂନ୍ ॥ ୨,୮.
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବସୁ, ମାରୁତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃଗଣ, ବଂଶ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ—
ସରୀସୃପାନ୍ମାତୃଗଣାନ୍ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଭୂତସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ଵିତଃ କୁର୍ଵନ୍ପ୍ରୀଣଯତ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨,୮.
ସର୍ପ, ମାତୃଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ନାମକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାଏ।
ତେ ତୃପ୍ତାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଯେନଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନୈସ୍ତଥା । ଅଧିକାରଃ କ୍ରିଯାଭେଦଃ ସମାସାତ୍ତେ ନିରୂପିତଃ ॥ ୨,୮.
ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ପୁନି ସେ ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ ଓ ଧନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅଧିକାର, କ୍ରିୟାର ଭେଦ ଓ ସାର ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଉକ୍ତେଷ୍ଵେକୋଽପି ଚେନ୍ନ ସ୍ଯାଦଧିକାରୀ ସୁରୋତ୍ତମ । କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋ ପୁରୁଷେଣ ଵିଜାନତା ॥ ୨,୮.
ଗରୁଡ଼ ପଚ୍ଛା: ଯଦି ଉଲ୍ଲେଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅଧିକାରୀ ନାହାନ୍ତି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଧିକାରୋ ଯଦା ନାସ୍ତି ଯଦି ନାସ୍ତି ଚ ନିଶ୍ଚଯଃ । ଜୀଵିତେ ସତି ଜୀଵାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂସ୍ଵଯଂ ନରଃ ॥ ୨,୮.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅଧିକାରୀ ନାହାନ୍ତି ଓ ନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଜୀବନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରେ ନିଜେ ଜୀବା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତୋପଵାସଃ ସୁସ୍ନାତଃ କୃଷ୍ଣାସଙ୍ଗଃ ସମାହିତଃ । କର୍ତାରମଥ ଭୋକ୍ତାରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଯଜେତ୍ ॥ ୨,୮.
ଉପବାସ କରି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଓ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, କର୍ତ୍ତା ଓ ଭୋକ୍ତା ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ସତିଲାସ୍ତିସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଜଲଧେନଵଃ । ନିଵେଦଯେତ୍ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଧେତି ସୁସମାହିତଃ ॥ ୨,୮.
ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା, ତିଳ ଓ ତିନି ଜଳଧେନୁ ସହିତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା' କୁହି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନଯେ କଵ୍ଯଵାହନାଯ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ । ସୋମାଯତ୍ଵା ପିତୃମତେ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ॥ ୨,୮.
'ଅଗ୍ନି କବ୍ୟବାହନାକୁ ସ୍ୱଧା ନମ:' ଓ 'ସୋମ ପିତୃମତେ ସ୍ୱଧା ନମ:' ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ତୃତୀଯାଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୁତାମ୍ । ଯମାଯାଙ୍ଗିରସେ ଚାଥ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ॥ ୨,୮.
ତୃତୀୟ ଜଳଧେନୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଯମ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ୍ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା ନମ:' କୁହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।