ଉତ୍ତରାଣି ମହାଯୋଗିଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଗତାଂହସଃ । ଅହଂ ପର୍ଯୁଷିତୋ ନାମ୍ନା ଏଷ ସୂଚୀମୁଖଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୭.
'ମହାଯୋଗୀ, ତୁମର ଦର୍ଶନରେ ଆମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଛି। ମୋ ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ, ଏହି ଜଣେ ସୂଚୀମୁଖ ଭାବେ ପରିଚିତ।'
ତୃତୀଯଃ ଶୀଘ୍ରଗସ୍ତୁର୍ଯୋ ରୋଧକୋ ଲେଖକଃ ପରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । ପ୍ରେତାନାଂ କର୍ମଜାତାନାଂ କୁତୋ ନାମ ନିରର୍ଥକମ୍ ॥ ୨,୭.
'ତୃତୀୟ ଶୀଘ୍ରଗ, ଚତୁର୍ଥ ରୋଧକ, ପଞ୍ଚମ ଲେଖକ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: 'ପ୍ରେତମାନେ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ନାମ କିପରି ଅର୍ଥହୀନ?'
ନିରୁକ୍ତିମେଷାଂ ନାମ୍ନାଂ ଵୈ ପ୍ରେତା ଵଦତ ମା ଚିରମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଵିପ୍ରେଣ ପୃଥଗୁତ୍ତରମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୨,୭.
'ନାମଗୁଡିକର ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, ଦେରି କରିନାହିଁ।' ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପର୍ଯୁଷିତ ଉଵାଚ । କଦାଚିଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵୈ ମଯା ଵିପ୍ରୋ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ॥ ୨,୭.
ପର୍ୟୁଷିତ କହିଲେ: 'ଏକଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି...'
ସ ଚ କୃତ୍ଵା ଵିଲମ୍ବେନ ଵୃଦ୍ଧୋ ମଦ୍ଗୃହମାଗତଃ । ଅକୃତଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାହଂ ତଂ ପାକଂ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ କ୍ଷୁଧା ॥ ୨,୭.
ସେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଦେରି କରି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲି, ତେବେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦେଖିଲି କି ଭୋକରେ ଖାଇ ନେଲି।
ଅଦଦାମନ୍ନମାକୃଷ୍ଯ ଵିପ୍ରେ ପର୍ଯୁଷିତଂ କିଯତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପାପାନ୍ମୃତଃ ପାପୋ ଯୋନିଂ ଵୈ କୁତ୍ସିତାଂ ଗତଃ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି; ଏହି ପାପ କାରଣରୁ, ମୁଁ ପାପୀ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲି ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଯତଃ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଦତ୍ତଂ ତତଃ ପର୍ଯୁଷିତଃ ସ୍ମୃତଃ । ସୂଚୀମୁଖ ଉଵାଚ । କଦାଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କାଚିତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରଵଟଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୭.
ଯେତେବେଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ 'ପରିଚ୍ଛନ୍ନ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସୂଚୀମୁଖ କହିଲେ: ଏକ ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭଦ୍ରବଟ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସୁତା ଵୃଦ୍ଧା ପୁତ୍ରମାତ୍ରୈକଜୀଵିତା । ଅହଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯା ରୋଧମକାରିଷମ୍ ॥ ୨,୭.
ସେ ବୃଦ୍ଧା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଥିଲି, ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲି।
ଵନେ ତୁ ଵିଜନେ ତତ୍ର ପାପାଧ୍ଵଗଗତିଂ ଗତଃ । ତସ୍ଯାଃ ସଵସ୍ତ୍ରଂ ପାଥେଯଂ ତତ୍ସୂନୋର୍ଵସନାନି ଚ ॥ ୨,୭.
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ପାପ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ତାଙ୍କର ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୁଅର ପୋଷାକ ନେଇଥିଲି।
ଗୃହୀତାନି ମଯା ଵିପ୍ର ଶିରସ୍ଯାପୀଡ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିନା । ତୃଷାର୍ତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ବାଲଃ ପାତ୍ରସଂସ୍ଥଂ ଜଲଂ ପିବନ୍ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କରିଥିଲି; ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ତିଆରି ପୁଅ ଏକ ପାତ୍ରରୁ ଜଳ ପିଇଥିଲା।
ତାଵନ୍ମାତ୍ରୋଦକେ ଦେଶେ ମଯା ହୁଙ୍କୃତ୍ଯ ଵାରିତଃ । ମଯାଥ ସକଲଂ ପୀତଂ ଜଲଂ ପାତ୍ରାତ୍ତୃଷାଵତା ॥ ୨,୭.
ଠିକ୍ ସେତେବେଳେ, ପୁଅ ଜଳ ପାଖରେ ଥିଲା, ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରି ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଲି; ପରେ, ମୋ ତିଆରିରେ, ମୁଁ ପାତ୍ରରୁ ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇ ନେଲି।
ବାଲୋଽପି ଭଯସନ୍ତ୍ରସ୍ତଃ ପିପାସୁର୍ଵ୍ଯସୁରାପତତ୍ । ପୁତ୍ରଶୋକାନ୍ମୃତା ମାତା କୂପେ ପ୍ରାସ୍ଯ ନିଜଂ ଵପୁଃ ॥ ୨,୭.
ପୁଅ ଭୟରେ ଏବଂ ତିଆରିରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଜଳାବେଶରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ପୁଅ ଶୋକରେ ମାଆ କୂଆରେ ନିଜ ଶରୀର ଫେଙ୍ଗି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍ପାତକାଦ୍ଵିପ୍ର ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନହମ୍ । ସୂଚ୍ଯଗ୍ରପ୍ରାଯଵିଵରମୁଖଃ ପର୍ଵତଦେହଵାନ୍ ॥ ୨,୭.
ଏହି ପାପ କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲି; ମୋ ଦେହ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ମୁଁହ ସୂଚୀର ମୁହାଁ ପରି ଛୋଟ।
ଯଦ୍ଯପି ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭକ୍ଷିତୁନ୍ତୁ ନ ଶକ୍ଯତେ । ମଯା କ୍ଷୁଧାନଲେନାପି ଜ୍ଵଲତାସ୍ଯଂ ନିକୋଚିତମ୍ ॥ ୨,୭.
ଯଦିଓ ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇପାରିଲି, ମୁଁ ତାହା ଖାଇପାରିନି; ମୋ ମୁଁହ ଭୋକର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା।
ଅତ ଆସ୍ଯେ ତୁ ଵିଵରଂ ସୂଚ୍ଯଗ୍ରେଣ ସମଂ ମମ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଵିପ୍ର ନାମ୍ନା ସୂଚୀମୁଖୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨,୭.
ଏହି କାରଣରୁ, ମୋ ମୁଁହ ସୂଚୀର ମୁହାଁ ପରି ଛୋଟ; ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ନାମ ସୂଚୀମୁଖ।
ଶୀଘ୍ରଗ ଉଵାଚ । ପୁରାହଂ ଵୈଶ୍ଯଜାତୀଯଃ ସାକଂ ସଖ୍ଯା ଚ କେନଚିତ୍ । ଵାଣିଜ୍ଯଂ କର୍ତୁମଗମଂ ଦେଶମନ୍ଯଂ ମହାଧନଃ ॥ ୨,୭.
ଶୀଘ୍ରଗ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବୈଶ୍ୟ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି; ଜଣେ ମିତ୍ର ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ବ୍ୟବସାୟ କରିବାକୁ ଗଲି, ମୁଁ ବହୁ ଧନୀ ଥିଲି।
ମିତ୍ରଂ ଚ ମେ ବହୁଧନଂ ତସ୍ଯ ଲୋଭୋ ମହାଂସ୍ତତଃ । ଜାତୋଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟଵୈମୁଖ୍ଯାନ୍ମେ ନଷ୍ଟଂ ମୂଲମପ୍ଯୁତ ॥ ୨,୭.
ମୋ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ବହୁ ଧନୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାପରେ ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ, ମୋ ମୂଳଧନ ମଧ୍ୟ ହାରାଇ ଦେଲି।
ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଵାଵାଂ ନାଵାଥ ନିମ୍ନଗାମ୍ । ମାର୍ଗଗାଂ ତର୍ତୁମାରବ୍ଧୌ ଲୋହିତାଯତି ଭାସ୍କରେ ॥ ୨,୭.
ତାପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଠାରୁ ବାହାରି ଏକ ନାଉରେ ନଦୀକୁ ଚଡିଲୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ହେବା ସମୟରେ, ଆମେ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲୁ।
ସଖା ସ ଚ ମଦୁତ୍ସଙ୍ଗେ ସୁଷ୍ଵାପାଧ୍ଵକ୍ଲମାକୁଲଃ । ଅଭୂତ୍ତଦାତି ପାପସ୍ଯ କ୍ରୂରା ମତିରତୀଵ ମେ ॥ ୨,୭.
ମୋ ମିତ୍ର ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ମୋ ଆଘା ଉପରେ ଘୁମିଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ପାପ କାରଣରୁ ମୋ ମନ ବହୁତ କ୍ରୂର ହୋଇଗଲା।
ତମୁତ୍ସଙ୍ଗଗତଂ ସୂରେ ନଷ୍ଟେ ପୂରେଽକ୍ଷିପଂ ତଦା । ତତ୍କୃତ୍ଯଂ କୁର୍ଵତୋ ନାଵି ଲୋକୈସ୍ତୁ ଜ୍ଞାତମେଵ ନ ॥ ୨,୭.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ଏବଂ ଅନ୍ଧାର ହେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଆଘା ଉପରେ ଘୁମୁଥିବା ମିତ୍ରକୁ ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲି; ଏହି କାମ କରିବା ସମୟରେ, ନାଉରେ କେହି ଦେଖିନଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଵସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମଣିମୁକ୍ତାଦିକାଞ୍ଚନମ୍ । ଆଦାଯ ଶୀଘ୍ରଗସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାତ୍ସ୍ଵଗୃହମାଗତଃ ॥ ୨,୭.
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି—ମଣି, ମୁକ୍ତା, ସୁନା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ମୁଁ, ଶୀଘ୍ରଗ, ନେଇ ତାଠାରୁ ମୋ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଗୃହେ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯମ୍ । ଦସ୍ଯୁଭିର୍ମେ ହତୋ ଭ୍ରାତା ଧନମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵୈ ପଥି ॥ ୨,୭.
ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଘରେ ରଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜାନେକୁ କହିଲି: 'ମୋ ଭାଇ ପଥରେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କର ଧନ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।'
ପ୍ରଜାଵତି ପ୍ରଦ୍ରୁତୋଽହଂ ମା ରୋଦୀତ୍ଯେଵମବ୍ରଵମ୍ । ଶୋକାର୍ତା ସାପି ତତ୍କାଲଂ ମମତ୍ଵଂ ଗୃହବନ୍ଧୁଷୁ ॥ ୨,୭.
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବା ସମୟରେ, ମୁଁ କହିଲି, 'କାନ୍ଦିବା ନାହିଁ।' ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି, ଏହି ସମୟରେ ଘର ଓ ପରିବାର ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାତି ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରାଣାଞ୍ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ଯଥାଵିଧି । ତତୋ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ତଦ୍ଧି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହୃଷ୍ଟୋ ଗତୋ ଗୃହମ୍ ॥ ୨,୭.
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ଛାଡି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଗନେ ଅପରିଚୟ କଲେ। ଏହା ପରେ, ସେଠି କୌଣସି ବାଧା ନଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହେଇ ଘରକୁ ଫେରିଲି।
ଅଭୁଞ୍ଜଂ ସର୍ଵମାଗତ୍ଯ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ତୁ ତଦ୍ଧନମ୍ । ମିତ୍ରଂ ପୂରେ ହି ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ଯଦହଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତଃ ॥ ୨,୭.
ଘରକୁ ଫେରି, ମୁଁ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧନ ଉପଭୋଗ କଲି; ଯେଉଁ ଧନ ମୋତେ ଥିଲା, ସେଉଁଟି ମୁଁ ସହରରେ ଏକ ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିଥିଲି, କାରଣ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଥିଲି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାତ୍ପ୍ରେତଃ ଶୀଘ୍ରଗୋଽହଂ ତୁ ନାମତଃ । ରୋଧକ ଉଵାଚ । ଅହନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରଜାତୀଯଃ ପୁରାଭୂଵଂ ମୁନୀଶ୍ଵର ॥ ୨,୭.
ଏହି କାରଣରୁ, ମୋ ନାମ 'ଶୀଘ୍ରଗତ ପ୍ରେତ' ହେଲା। ରୋଧକ କହିଲେ: ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୂଦ୍ର ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜପ୍ରସାଦାପ୍ତମହାଶତଗ୍ରାମାଧିକାରଵାନ୍ । ଵୃଦ୍ଧୌ ମେ ପିତରାଵାସ୍ତାଂ ଲଘୁରେକଃ ସହୋଦରଃ ॥ ୨,୭.
ରାଜାଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଶତ ଗ୍ରାମର ଅଧିକାରୀ ହେଇଥିଲି। ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ, ମୋ ପିତାମାତା ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲା।
ଶୀଘ୍ରଂ ସ ଚ ମଯା ଭ୍ରାତା ଲୁବ୍ଧେନୈକଃ ପୃଥକ୍କୃତଃ । ଆପ୍ତଵାନ୍ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ସୋନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ଲୋଭରେ ଭାଇକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲି, ତେଣୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲା, ଖାଇବା ଓ ପିନିବା ପୋଶାକ ନଥିଲା।
ଅଦତ୍ତାଂ ପିତରୌ ଚ୍ଛନ୍ନଂ କିଞ୍ଚିତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଚ । ତସ୍ମୈ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତମାପ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨,୭.
ମୋ ପିତାମାତା ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଇଲି, କି ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ କଣ ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତ୍ରୋ ରୋଧମକାରଯମ୍ । ଶୂନ୍ଯମନ୍ଦିର ଏକସ୍ମିନ୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ନିଗଡୈର୍ଦୃଢୈଃ ॥ ୨,୭.
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣି, ମୁଁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଏକ ଖାଲି ଘରରେ ଦୃଢ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଦେଲି।