ରୁଦ୍ଧାଞ୍ଶୁଦ୍ଧାନ୍ ଭୂପତୀନ୍ମାଗଧେନ ଭୀମେନୈନଂ ଘାତଯିତ୍ଵା ମୁରାରିଃ । ନିର୍ବଦ୍ଧାନ୍ଯୋ ଭର୍ଗଯଜ୍ଞାଯ ମୁକ୍ତଶ୍ଚକ୍ରୋ ମେଽସୌ କର୍ମପାଶଂ ଲୁନାତୁ ॥ ୨,୭.
ମୁରାରି, ମାଗଧ ଭୀମକୁ ହତ କରି ରାଜାମାନେ ନିର୍ବାନ୍ଧ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ଭର୍ଗର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ—ସେ ଚକ୍ର ମୋ କର୍ମପାଶକୁ କାଟି ଦେଉ।
ମନସୈଵୈହ ମାମସ୍ତୌତ୍ସ୍ତୂଯମାନୋଽହମୁତ୍ଥିତଃ । ଅଗଚ୍ଛଂ ସହସା ତତ୍ର ଯତ୍ର ପ୍ରେତୈଃ ସ ନୀଯତେ ॥ ୨,୭.
ସେ ମନରେ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ମୁଁ ସ୍ତୁତି ହେବା ସମୟରେ ଉଠି, ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଗଲିଁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେତମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଅଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୈର୍ନୀଯମାନନ୍ତୁ କୌତୁକଂ ମେଽଭଵତ୍ଖଗ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ନ କିଯନ୍ତଂ ଵୈ କାଲଂ ତାନ୍ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାମ୍ ॥ ୨,୭.
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଅଉଥିବା ଦେଖି, ମୋର ମନରେ କୌତୁକ ହେଲା, ଖଗ, ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲି, ସେମାନେ କେତେ ଦିନ ତାଙ୍କୁ ନିଅଉବେ ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି।
ମମ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜାତିଂ ତଞ୍ଚ ସର୍ପହନ୍ । ତତ୍କାଲଂ ଶିଵିକାସୁପ୍ତଭୂପାଲସୁଖମାଵିଶତ୍ ॥ ୨,୭.
ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ସର୍ପହନ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତୁରନ୍ତ ଶିବିକାରେ ଶୁଅଥିବା ରାଜାର ସୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଣିଭଦ୍ରସ୍ତତୋ ମେରୁଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ପଥି । ନିକୋଚ୍ଯାକ୍ଷି ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵଂ ସ ନୀତୋ ଵୈ ଯକ୍ଷରାଣ୍ମଯା ॥ ୨,୭.
ପରେ, ମୁଁ ମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମଣିଭଦ୍ରକୁ ମେରୁକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲି; ଡାକି ନିଜ ପାଖରେ ଆଣିଲି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ମହାରାଜ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଲେ।
ତମଵୋଚଂ ମହାଯକ୍ଷଂ ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରତିଭଟୋ ଭଵ । ପ୍ରେତାନ୍ନାଶଯ ତଦ୍ଭୂଯଃ ଶଵଞ୍ଚ ହର ତଦ୍ଗତମ୍ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ସେ ମହାଯକ୍ଷକୁ କହିଲି, 'ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରହ; ପ୍ରେତମାନେ ଦୂର କର, ଶବକୁ ଉଠାଇ ଦିଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ମହାଘୋରଂ କୃତ୍ଵା ରୋଷଂ ସୁଦୁଃସହମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ପ୍ରେତରୂପଂ ତତ୍ପ୍ରେତାନାମପି ଦୁଃଖଦମ୍ ॥ ୨,୭.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ଏକ ପ୍ରେତ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲା, ଯାହା ଅନ୍ୟ ପ୍ରେତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ସ ଵିଵୃତ୍ଯ ସ୍ଵକୌ ବାହୂ ସୃକ୍କିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍ । ଭେଦଯନ୍ନୁରୁଵାତେନ ପ୍ରେତାଂସ୍ତାନ୍ସଂମୁଖୋ ଯଯୌ ॥ ୨,୭.
ସେ ନିଜର ଦୁଇଟି ହାତ ଫିଳାଇ, ଓଠ ଚାଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ, ସିଧା ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇଗଲା।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧ୍ନୈକଂ ଚ ସମାହରତ୍ । ପ୍ରେତାନଥାପି ସହସା ଜଘାନ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିନା ॥ ୨,୭.
ସେ ନିଜ ହାତରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ପ୍ରେତ, ପାଉରେ ଦୁଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ପ୍ରେତକୁ ଧରିଲା; ଏବଂ ହଠାତ୍ ନିଜ ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତମାନଙ୍କୁ ଭଳି ଘାତ କଲା।
ତେ ଵିଵର୍ଣମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ତଂ ଦ୍ଵିଜଞ୍ଚ ଶଵଂ ତଥା । ଏକୈକଂ ହସ୍ତପାଦୈଶ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମାରଭନ୍ ॥ ୨,୭.
ସମସ୍ତ ପ୍ରେତ, ଶବ ଓ ଦ୍ୱିଜ ମିଶି, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ, ଏକ ଏକ ହାତ ଓ ପାଉରେ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେ ନଖୈସ୍ତଲଘାତୈଶ୍ଚ ପାଦଘାତୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଘାତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତମେକଂ ପ୍ରେତଂ ଵ୍ଯଦାରଯନ୍ ॥ ୨,୭.
ସମସ୍ତ ପ୍ରେତମାନେ ନଖ, ଥପ୍ପଡ଼, ପାଉ ଦ୍ୱାରା ଘାତ, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ି, ସେ ଏକ ପ୍ରେତକୁ ଚିରି ଫାଟି ଦେଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରହାରାନ୍ଵିଫଲାନ୍କୃତ୍ଵା ସଂପ୍ରତି ତାନଥ । ଜୀଵଂ ନ ତୁ ଶଵଂ ତେଷାଂ ଜହ୍ରେ ପ୍ରାଣମିଵାନ୍ତକଃ ॥ ୨,୭.
ସେମାନଙ୍କର ଘାତ କିଛି କାମ କଲାନି, ତେବେ ସେ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି, ଏକ ପ୍ରେତର ଜୀବନକୁ ଧରି ନେଲା, ଶବକୁ ନୁହେଁ।
ହୃତମାତ୍ରେ ଶଵେ ତେ ତୁ ପାରିଯାତ୍ରେ ଗିରୌ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ମୁକ୍ତ୍ଵାଧାଵନ୍ ପ୍ରମୁଦିତା ଏକଂ ପ୍ରେତଂ ସୁଦାରୁଣାଃ ॥ ୨,୭.
ଶବକୁ ନେଇ ଯିବା ସହିତ, ସେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରେତମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ପ୍ରେତ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଵାଯୁଗମନଃ ପ୍ରେତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୈଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରତଃ । ଅଦୃଶ୍ଯତାଂ ଯଯୌ ତେଽଥ ହତାଶା ଵିପ୍ରମାଗମନ୍ ॥ ୨,୭.
ସେ ପ୍ରେତ, ପବନ ଭଳି ତୁରନ୍ତ ଚାଲି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧରାପଡ଼ିଲା; ପରେ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧମାତ୍ରେ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପାଟନେ ତତ୍ର ପର୍ଵତେ । ମମ ସ୍ଥାନସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମହିମ୍ନେଵ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ ॥ ୨,୭.
ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଦ୍ୱିଜ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସହିତ, ଏହି ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମହିମାରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—
ସଦ୍ଯଃ ସ୍ମୃତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତେଷାଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଜନ୍ମନଃ । ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୨,୭.
ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଉପଜିଗଲା; ଦ୍ୱିଜକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜର୍ଷଭଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ନଃ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହୋଽସୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସୁରଦାମ୍ଭିକାଃ । ଗିରେରିଵ ପରାଵର୍ତଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଶୋଷଣମ୍ ॥ ୨,୭.
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆଜି ଆମକୁ ମାନ୍ୟ କରିବା ଦୟା କର,' ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ପରି ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିବା, ସମୁଦ୍ରର ପରି ଶୁଖିଯିବା—
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପୃଚ୍ଛତ୍କେ ଯୂଯମିତ୍ଯଥ । କିଂ ମାଯା କିମୁ ଵା ସ୍ଵପ୍ନ ଉତାହୋ ଚିତ୍ତଵିଭ୍ରମଃ ॥ ୨,୭.
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? ଏହା କି ମାୟା, କି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ, କି ମନର ଭ୍ରମ?'
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ । ଅଵେହି ତତ୍ତ୍ଵମେଵୈତତ୍ପ୍ରେତା ଵୈ କର୍ମଜା ଵଯମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । କିଂନାମାନଃ କିମାଚାରାଃ କଥଞ୍ଚେମାଂ ଦଶାଂ ଗତାଃ ॥ ୨,୭.
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: 'ସତ୍ୟ ଜାଣ, ଆମେ ପ୍ରେତ, କର୍ମର ଫଳରୁ ଜନ୍ମିଛୁ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: 'ତୁମର ନାମ କଣ, କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲ, କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ?'
ଅଵିନୀତାଃ କଥଂ ପୂର୍ଵଂ ଵିନୀତାଃ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କଥମ୍ । ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ । ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରଶ୍ନାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୨,୭.
'ପୂର୍ବରୁ କିପରି ଅଶିଷ୍ଟ ଥିଲ, ଏବେ କିପରି ଶିଷ୍ଟ ହେଲ?' ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: 'ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକୁ କ୍ରମରେ ଉତ୍ତର ଦେବା।'
ଉତ୍ତରାଣି ମହାଯୋଗିଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଗତାଂହସଃ । ଅହଂ ପର୍ଯୁଷିତୋ ନାମ୍ନା ଏଷ ସୂଚୀମୁଖଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨,୭.
'ମହାଯୋଗୀ, ତୁମର ଦର୍ଶନରେ ଆମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଛି। ମୋ ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ, ଏହି ଜଣେ ସୂଚୀମୁଖ ଭାବେ ପରିଚିତ।'
ତୃତୀଯଃ ଶୀଘ୍ରଗସ୍ତୁର୍ଯୋ ରୋଧକୋ ଲେଖକଃ ପରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । ପ୍ରେତାନାଂ କର୍ମଜାତାନାଂ କୁତୋ ନାମ ନିରର୍ଥକମ୍ ॥ ୨,୭.
'ତୃତୀୟ ଶୀଘ୍ରଗ, ଚତୁର୍ଥ ରୋଧକ, ପଞ୍ଚମ ଲେଖକ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: 'ପ୍ରେତମାନେ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ନାମ କିପରି ଅର୍ଥହୀନ?'
ନିରୁକ୍ତିମେଷାଂ ନାମ୍ନାଂ ଵୈ ପ୍ରେତା ଵଦତ ମା ଚିରମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଵିପ୍ରେଣ ପୃଥଗୁତ୍ତରମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୨,୭.
'ନାମଗୁଡିକର ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, ଦେରି କରିନାହିଁ।' ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପର୍ଯୁଷିତ ଉଵାଚ । କଦାଚିଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵୈ ମଯା ଵିପ୍ରୋ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ॥ ୨,୭.
ପର୍ୟୁଷିତ କହିଲେ: 'ଏକଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି...'
ସ ଚ କୃତ୍ଵା ଵିଲମ୍ବେନ ଵୃଦ୍ଧୋ ମଦ୍ଗୃହମାଗତଃ । ଅକୃତଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାହଂ ତଂ ପାକଂ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ କ୍ଷୁଧା ॥ ୨,୭.
ସେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଦେରି କରି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲି, ତେବେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦେଖିଲି କି ଭୋକରେ ଖାଇ ନେଲି।
ଅଦଦାମନ୍ନମାକୃଷ୍ଯ ଵିପ୍ରେ ପର୍ଯୁଷିତଂ କିଯତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପାପାନ୍ମୃତଃ ପାପୋ ଯୋନିଂ ଵୈ କୁତ୍ସିତାଂ ଗତଃ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି; ଏହି ପାପ କାରଣରୁ, ମୁଁ ପାପୀ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲି ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଯତଃ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଦତ୍ତଂ ତତଃ ପର୍ଯୁଷିତଃ ସ୍ମୃତଃ । ସୂଚୀମୁଖ ଉଵାଚ । କଦାଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କାଚିତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରଵଟଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୭.
ଯେତେବେଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ 'ପରିଚ୍ଛନ୍ନ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସୂଚୀମୁଖ କହିଲେ: ଏକ ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭଦ୍ରବଟ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସୁତା ଵୃଦ୍ଧା ପୁତ୍ରମାତ୍ରୈକଜୀଵିତା । ଅହଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଦାଯାଦସ୍ତସ୍ଯା ରୋଧମକାରିଷମ୍ ॥ ୨,୭.
ସେ ବୃଦ୍ଧା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଥିଲି, ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲି।
ଵନେ ତୁ ଵିଜନେ ତତ୍ର ପାପାଧ୍ଵଗଗତିଂ ଗତଃ । ତସ୍ଯାଃ ସଵସ୍ତ୍ରଂ ପାଥେଯଂ ତତ୍ସୂନୋର୍ଵସନାନି ଚ ॥ ୨,୭.
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ପାପ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ତାଙ୍କର ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୁଅର ପୋଷାକ ନେଇଥିଲି।
ଗୃହୀତାନି ମଯା ଵିପ୍ର ଶିରସ୍ଯାପୀଡ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିନା । ତୃଷାର୍ତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ବାଲଃ ପାତ୍ରସଂସ୍ଥଂ ଜଲଂ ପିବନ୍ ॥ ୨,୭.
ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କରିଥିଲି; ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ତିଆରି ପୁଅ ଏକ ପାତ୍ରରୁ ଜଳ ପିଇଥିଲା।