ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନିମଜ୍ଜ୍ଯ ଯତ୍ର କାକୋଲା ରାଜହଂସତ୍ଵମାଯଯୁଃ । ଅସୁରୋ ଯତ୍ର ଦେଵତ୍ଵମଵାପ ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି କାକମାନେ ରାଜହଂସ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଏକ ଅସୁର ଦେବତା ହୋଇଥିଲେ—

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଵନ୍ଦିତୀର୍ଥଂ ରତ୍ନେଶଃ କୁହକାଚଲଃ । ନରନାରାଯଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପକୋଟିଭିଃ ॥ ୨,୬.

ବିଶ୍ୱରୂପ, ବନ୍ଦିତୀର୍ଥ, ରତ୍ନେଶ, କୁହକାଚଳ ଏବଂ ନରନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—

ସରସ୍ଵତୀଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯୌ ନର୍ମଦା ଶର୍ମଦା ନୃଣାମ୍ । ନୀଲକଣ୍ଠଂ ମହାକାଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାମରକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୨,୬.

ସରସ୍ୱତୀ, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ନର୍ମଦା—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ମହାକାଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଆମରକଣ୍ଠକ—

ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଵେତ୍ରଵତୀ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଗଣେଶ୍ଵରମ୍ । ଗୋକର୍ଣଂ ବିଲ୍ଵତୀର୍ଥଞ୍ଚ କର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ସତାରକମ୍ ॥ ୨,୬.

ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବେତ୍ରବତୀ, ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣେଶ୍ୱର, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ବିଲ୍ବତୀର୍ଥ, କର୍ମକୁଣ୍ଡ ଏବଂ ସତାରକ—

ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଯତ୍ରାଶୁ ମୁଚ୍ଯତେ କର୍ମବନ୍ଧନାତ୍ । ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୃତାନି କୃପଯା ତଵ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୀଘ୍ରେ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ତୁମ ଦୟାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଶୁଭା ବୁଦ୍ଧିଃ ସାଧୂନାଂ ଯଦନୁଗ୍ରହଃ । ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି କରୁଣାଃ ସାଧଵୋଽନ୍ଯତଃ ॥ ୨,୬.

ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସାଧୁମାନେ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଦୟାଳୁ ସାଧୁମାନେ।

ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଭୂତାନାଂ ଚରନ୍ତି ଚରିତଵ୍ରତାଃ । ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵର୍ଣାନାଂ ଵିଦ୍ଯଯା ଵଯସାଧିକଃ ॥ ୨,୬.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କିଞ୍ଚିଦାଧିଭୂତଂ ଚିରନ୍ତନମ୍ । କିଂ କୁର୍ଯାଂ କଂ ନୁ ପୃଚ୍ଛେଽହଂ ମନୋ ମେଽତିଚଲଂ ମୁନେ ॥ ୨,୬.

ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି; ମୁଁ କଣ କରିବି, କାହାକୁ ପଚାରିବି? ମୋ ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର, ମୁନି।

ନିଃସ୍ପୃହଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷଯେ ଵିଷଯେଷ୍ଵତିଲାଲସମ୍ । ମନାଗପି ନ ସହତେ ଵିରହଂ ତିମିରଂ ବ୍ରୁଵତ୍ ॥ ୨,୬.

ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ଅଲଗା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତ; ଏହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଥୋଡ଼ା ଦୂରେ ରହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି, ଓ ବକ୍ତା।

ମୋହିତଂ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈଃ କର୍ମଣାଂ କ୍ଷେତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ଶାନ୍ତିଂ ଯଥା ସମାଯାତି ସମ୍ପନ୍ନମିଵ ଭୂସୁର ॥ ୨,୬.

ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ମନ କର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର; ଏହା କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ତୃପ୍ତି ପାଇଥାଏ?

ଵିଵେକପ୍ରଵଣଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍କୃପଯା ଵଦ । ଋଷିରୁଵାଚ । ମନସ୍ତୁ ପ୍ରବଲଂ ନିତ୍ଯଂ ସଵିକାରଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ॥ ୨,୬.

ଏହା କିପରି ବିବେକପ୍ରବଣ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ? ଦୟାକରି କହ। ଋଷି କହିଲେ: ମନ ସବୁବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଚଞ୍ଚଳ।

ଵଶଂ ନଯନ୍ତି କରିଣଂ ପ୍ରମତ୍ତମପି ହସ୍ତିପାଃ । ତଥାପି ସାଧୁସଙ୍ଗତ୍ଯା ସାଧନୈରପ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୨,୬.

ମଦମସ୍ତ ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ହାତୀପାଳକମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଏଭଳି, ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଏବଂ ଅବିରତ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ।

ତୀଵ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଵିଚାରେଣ ଵଶଂ ନଯେତ୍ । ଇତିହାସଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରତ୍ଯଯକାରକମ୍ ॥ ୨,୬.

ତୀବ୍ର ଭକ୍ତି, ଯୋଗ ଏବଂ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ତୁମେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବ।

ନାରଦୋଽକଥଯନ୍ମହ୍ଯଂ ସ୍ଵଵୃତ୍ତଗତଜନ୍ମନଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ । କସ୍ଯଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦାସୀପୁତ୍ତ୍ରଃ ପୁରା ମୁନେ ॥ ୨,୬.

ନାରଦ ମୋତେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦାସୀର ପୁଅ ଥିଲି।

ଶିକ୍ଷିତୋ ବାଲଭାଵେଽପି ପାଠିତୋ ନିତରାମହମ୍ । ତତ୍ରାପି ସଙ୍ଗତିର୍ଜାତା ମହତାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୨,୬.

ମୁଁ ଛୋଟବେଳେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଓ ପାଠ ପାଇଥିଲି; ସେଠାରେ ମୋର ସଙ୍ଗ ହେଲା ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ।

ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ମମ ଗୃହେ ସ୍ଥିତାନାଂ ଭାଗ୍ଯଯୋଗତଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷଣାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ ॥ ୨,୬.

ବର୍ଷାକାଳରେ ମୋ ଘରେ ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେବା, ଆଜ୍ଞାପାଳନ, ନମ୍ରତା ଓ ନିୟମିତ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।

ସନ୍ତୋଷଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୃପଯା ତ୍ଵିଦମବ୍ରୁଵନ୍ । ମନୀଷା ନିର୍ମଲା ଯେନ ଜାତା ମମ ଶୁଭାର୍ଥିନୀ ॥ ୨,୬.

ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ଦୟାରେ ଏହା କହିଥିଲେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଯଯା ଵିଷ୍ଣୁମଯଂ ସର୍ଵମ୍ତ୍ମନ୍ଯେଵ ଦଦୃଶିଵାନ୍ । ମୁନଯ ଊଚୁଃ । ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯା ମୋ ହିତାଯ ତଵ ବାଲକ ॥ ୨,୬.

ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ସମସ୍ତକୁ ବିଷ୍ଣୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲି। ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ତୋର ଉପକାର ପାଇଁ ଆମେ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ।'

ଯେନ ଵୈ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂସାରେ ଵିଵିଧା ଜନାଃ ॥ ୨,୬.

ଯାହାକୁ ଧରି ରଖିଲେ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ମିଳେ; ଦେବତା, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ—ସଂସାରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ନିବଦ୍ଧାଃ କର୍ମପଶୈସ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ ଭୋଗାନ୍ ପୃଥଗ୍ଵିଧାନ୍ । ଦେଵତ୍ଵଂ ଯାତି ସତ୍ତ୍ଵେନ ରଜସା ଚ ମନୁଷ୍ଯତାମ୍ ॥ ୨,୬.

କର୍ମର ଜାଳରେ ବାନ୍ଧି ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ହୁଅନ୍ତି, ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ତମସା ଜନ୍ତୁର୍ଵାସନାନୁଗତୋଽବୁଧଃ । ମାତୁର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ମ୍ରିଯତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୨,୬.

ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା, ଇଚ୍ଛା ପଛରେ ଚାଲିଥିବା ଅବୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀ ପଶୁ ହୁଏ; ମାଆଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନଃପୁନଃ ମରିଯାଏ।

ଏଵଂ ଗତ୍ଵା ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାତା ଯୋନୀସ୍ତାଃ କର୍ମଭୂରପି । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗତଃ ॥ ୨,୬.

ଏଭଳି, ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ଭୂମି ମାନେ ଦେଇ, ଦୁର୍ଲଭ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ କେବେ କେବେ ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳେ।

ଅନୁଗ୍ରହେଣ ମହତାଂ ହରିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ରୋଗଗ୍ରାହଂ ମୋହଜାଲମପାରଂ ଭଵସାଗରମ୍ ॥ ୨,୬.

ବଡ଼ମାନଙ୍କର କୃପାରେ ହରିଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ଦୁଃଖର ରୋଗ, ମୋହର ଜାଳ ଓ ସଂସାରର ଅସୀମ ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ନ ପଶ୍ଯାମି ତିତୀର୍ଷୋରନ୍ଯଦ୍ରାମସ୍ମରଣଂ ଵିନା । ନଵନୀଯଂ ଯଥା ଦଧ୍ନୋ ଜ୍ଯୋତିଃ କାଷ୍ଠାଦପି କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୬.

ପାର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖୁନି; ଯେପରି ଦହିରୁ ନବନୀତ ଓ କାଠରୁ ଅଗ୍ନି କେବେ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମନ୍ଥନୈଃ ସାଧନୈରେଵଂ ପରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ଆତ୍ମା ନିତ୍ଯୋଽଵ୍ଯଯଃ ସତ୍ଯଃ ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଭୃନ୍ମହାନ୍ ॥ ୨,୬.

ଏଭଳି ଉପାୟରେ ମନକୁ ମଥି, ପରମକୁ ଜାଣିଲେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି; ଆତ୍ମା ଚିରଅବିନାଶୀ, ସତ୍ୟ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାନ।

ଅପ୍ରମେଯଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଗ୍ରାହ୍ଯୋ ମନସାପି ଯଃ । ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପୋଽସୌ ସର୍ଵପ୍ରାଣିହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୬.

ସେ ଅପରିମାପ୍ୟ, ନିଜରେ ଆଲୋକମୟ, ମନରେ ଧରାଯାଏନାହିଁ; ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦର ରୂପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଵିନଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵପି ଭାଵେଷୁ ନ ଵିନଶ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍ । ଆକାଶଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସ୍ଥିତସ୍ତେଜୋଜଲେ ତଥା ॥ ୨,୬.

ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଆକାଶ ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଆତ୍ମା ସର୍ଵତ୍ର ନିର୍ଲେପଃ ପାର୍ଥିଵେଷୁ ଯଥାନିଲଃ । ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗଵାନ୍ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଚ ॥ ୨,୬.

ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ପର୍ଶ, ପୃଥିବୀରେ ବାୟୁ ପରି; ଭଗବାନ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସାଧୁମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଆଵିର୍ଭଵତି ଲୋକେଷୁଗୁଣୀଵାଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରତୀଯତେ । ଏଵଂଵିଵେକତ୍ଵଯା ଯୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଶୀଲଯେଦ୍ଧୃଦି ॥ ୨,୬.

ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆବିର୍ଭାବ ନେଇ, ଗୁଣ ଓ ଆଜ୍ଞାରେ ପରିଚିତ; ଏଭଳି ବିବେକୀ ମନରେ ସେଉଁଠି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।