ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପାତ୍ରଦାନପରୋ ନିତ୍ଯମାତିଥେଯାଗ୍ନିସେଵକଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଵିଧିଵଚ୍ଚକ୍ରେ ଭାର୍ଯଯା ସତ୍ଯମେଧଯା ॥ ୨,୬.

ସେ ସଦା ଦାନ ଦେବାରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଅତିଥି ଓ ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିଥିଲେ, ନିଜ ସତ୍ୟବାନ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।

ସ୍ମାର୍ତେନ ଲୋକାନଜଯଚ୍ଛ୍ରୌତେନ ତ ହଵିର୍ଭୁଜଃ । କଦାଚିଦ୍ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାକଂ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ଭୂରିଶଃ ॥ ୨,୬.

ସେ ସ୍ମୃତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଲୋକଗୁଡିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରୌତ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ହବିର ଭାଗୀ ହୋଇଥିଲେ; କେବେ କେବେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ଯାଵଦାଯାତି ସଦନଂ ଦୃଷ୍ଟଵାଂଲ୍ଲୋମଶଂ ପଥି । ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଶୁ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ପଥରେ ଲୋମଶଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯୋପେତଂ କରୁଣାଵାରିଵାରିଧିଃ । ଋଷିରୁଵାଚ । କୁତ ଆଗମ୍ଯତେ ସାଧୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ବନ୍ଧୁଭିର୍ଯୁତଃ ॥ ୨,୬.

କରୁଣାର ଅପାର ସାଗର ଋଷି, ବିନୟ ଭରିତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସାଧୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସୁଛ?'

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମନିଲଯଂ ପ୍ରକ୍ଲିନ୍ନଂ ମାନସଂ ମମ । ଵିଶ୍ଵମ୍ଭର ଉଵାଚ । ଶୀର୍ଯମାଣଂ ଶରୀରଂ ହି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ତୁମକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମର ନିବାସ, ମୋର ମନ ଭାବାପ୍ଲୁତ ହୋଇଯାଇଛି। ବିଶ୍ୱମ୍ଭର କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିଛି ଯେ ମୋର ଶରୀର ଶୀଘ୍ର ଭଙ୍ଗୁଚ୍ଛି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି—'

ଭାର୍ଯଯା ଧର୍ମଚାରିଣ୍ଯା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଵିନିର୍ଗତଃ । କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ଵିଧିଵଦ୍ଵିଶ୍ରାଣ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଵସୁ ॥ ୨,୬.

'ମୋର ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଥିଲି; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ବହୁ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲି।'

ଯାଵଦ୍ଵ୍ରଜାମ୍ଯହଂ ଵେଶ୍ମ ଭଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ । ଲୋମଶ ଉଵାଚ । ତୀର୍ଥାନି ସନ୍ତି ଭୂରୀଣି ଵର୍ଷୈଽସ୍ମିନ୍ ଭାରତେ ଶୁଭେ ॥ ୨,୬.

'ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲି, ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଲା।' ଲୋମଶ କହିଲେ: 'ଏହି ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।'

ଯତ୍ତ୍ଵଯା ହ୍ଯୁପଚୀର୍ଣାନି ତାନି ସର୍ଵାଣି ମେ ଵଦ । ଵୈଶ୍ଯ ଉଵାଚ । ଗଙ୍ଗା ଚ ସୂର୍ଯ ତନଯା ମହାପୁଣ୍ଯା ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୨,୬.

'ତୁମେ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଦେଖିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୋତେ କହ।' ବୈଶ୍ୟ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗା, ମହାପୁଣ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କନ୍ୟା—'

ଦଶାଶ୍ଵମେଧୈରଯଜଦ୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ତୀର୍ଥରାଜସ୍ତତଃ କାଶୀ ମହାଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ତୀର୍ଥରାଜ କାଶୀ, ଦୟାର ସାଗର ମହାଦେବ।'

ମୃତାନାଂ ଯତ୍ର ଜନ୍ତୂନାଂ କର୍ଣେ ଜପତି ତାରକମ୍ । ପୁଲହସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଗଣ୍ଡକୀ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ କାନରେ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ; ପୁଣ୍ୟ ପୁଲହା ଆଶ୍ରମ, ଫଳ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଓ ଗଣ୍ଡକୀ।'

ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ ନୈମିଷଞ୍ଚ ଶିଵତୀର୍ଥମନନ୍ତକମ୍ । ଗୋପ୍ରତାରକନାଗେଶମଯୋଧ୍ଯାବିନ୍ଦୁସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨,୬.

'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ, ନୈମିଷ, ଅନନ୍ତ ଶିବତୀର୍ଥ, ଗୋପ୍ରତାର, ନାଗେଶ, ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ବିନ୍ଦୁ ନାମକ ସ୍ଥାନ।'

ଯତ୍ରାସ୍ତ ମୁକ୍ତିଦଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାଯୁକୌବେରଂ କୌମାରଂ ଭୂରୁହାଂ ପୁନଃ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତିଦାତା, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, କୁବେର, କୁମାର ଓ ଭୂରୁହାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।'

ସୌକରଂ ମଥୁରା ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହତୋ ହରିଃ । ପୁଷ୍କରଂ ସତ୍ଯତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଜ୍ଵାଲତୀର୍ଥଂ ଦିନେଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨,୬.

'ସୌକର, ଯେଉଁଠାରେ ମଥୁରାରେ ହରି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ପୁଷ୍କର, ସତ୍ୟତୀର୍ଥ, ଜ୍ୱାଳାତୀର୍ଥ ଓ ଦିନେଶ୍ୱର।'

ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯା ମଲଯଃ କୃଷ୍ଣଵେଣିକା ॥ ୨,୬.

'ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀ ବହିଥାଏ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ମଲୟ ଓ କୃଷ୍ଣବେଣିକା।'

ଗୋଦାଵରୀ ଦଣ୍ଡକଞ୍ଚ ତାମ୍ରଚୂଡଂ ସଦୋଦକମ୍ । ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀଶ୍ଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୀଶୈଲଃ ପର୍ଵତେଶ୍ଵରଃ ॥ ୨,୬.

'ଗୋଦାବରୀ, ଦଣ୍ଡକ, ସଦା ପ୍ରବାହିତ ତାମ୍ରଚୂଡ; ଦ୍ୟାଵାଭୂମୀଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀଶୈଳ ଓ ପର୍ବତେଶ୍ୱରକୁ ଦେଖିଛି।'

ଅସଂଖ୍ଯଲିଙ୍ଗତୀର୍ଥାନି ଯତ୍ର ସନ୍ତି ସଦା ମୁନେ । ଵେଙ୍କଟାଦ୍ରୌ ମହାତେଜାଃ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗାଖ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ॥ ୨,୬.

'ଏଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲିଙ୍ଗତୀର୍ଥ ସଦା ଅଛି, ମୁନି; ବେଙ୍କଟ ପାହାଡରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ନିଜେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ନାମକ ହରି।'

ଵେଙ୍କଟୀ ନାମ ତତ୍ରୈଵ ଦେଵୀ ମହିଷମର୍ଦିନୀ । ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରଵଟଃ କାଵେରୀକୁଟିଲାଚଲୌ ॥ ୨,୬.

'ଏଠି ବେଙ୍କଟୀ ନାମକ ଦେବୀ, ମହିଷ ନାଶିନୀ; ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରବଟ ଓ କାବେରୀ ଏବଂ ତାର ପାହାଡଗୁଡିକ।'

ଅଵଟୋଦା ତାମ୍ରପର୍ଣୋ ତ୍ରିକୃଟଃ କୋଲ୍ଲକୋ ଗିରିଃ । ଵାସିଷ୍ଠଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ମହୋଦଧିଃ ॥ ୨,୬.

ଅବଟୋଡା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ତ୍ରିକୃଟ, କୋଲ୍ଲକ ପାହାଡ଼, ବାସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥ ଏବଂ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର—

ହୃଷୀକେଶଂ ଵିରାଜଞ୍ଚ ଵିଶାଲଂ ନୀଲପର୍ଵତଃ । ଭୀମକୂଟଃ ଶ୍ଵେତଗିରୀ ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥମୁମାଵନମ୍ ॥ ୨,୬.

ହୃଷୀକେଶ, ବିରାଜ, ବିଶାଳ, ନୀଳପର୍ବତ, ଭୀମକୂଟ, ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼, ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉମାବନ—

ଅଵାପ ଗିରିଜା ଦେଵୀ ତପସା ଯତ୍ର ଶଙ୍କରମ୍ । ଵାରୁଣଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଞ୍ଚ ହଂସତୀର୍ଥଂ ମହୋଦଯମ୍ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠାରେ ଗିରିଜା ଦେବୀ ତପସ୍ୟା କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ବାରୁଣ, ସୂର୍ୟତୀର୍ଥ, ହଂସତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହୋଦୟ—

ନିମଜ୍ଜ୍ଯ ଯତ୍ର କାକୋଲା ରାଜହଂସତ୍ଵମାଯଯୁଃ । ଅସୁରୋ ଯତ୍ର ଦେଵତ୍ଵମଵାପ ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି କାକମାନେ ରାଜହଂସ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଏକ ଅସୁର ଦେବତା ହୋଇଥିଲେ—

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଵନ୍ଦିତୀର୍ଥଂ ରତ୍ନେଶଃ କୁହକାଚଲଃ । ନରନାରାଯଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପକୋଟିଭିଃ ॥ ୨,୬.

ବିଶ୍ୱରୂପ, ବନ୍ଦିତୀର୍ଥ, ରତ୍ନେଶ, କୁହକାଚଳ ଏବଂ ନରନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—

ସରସ୍ଵତୀଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯୌ ନର୍ମଦା ଶର୍ମଦା ନୃଣାମ୍ । ନୀଲକଣ୍ଠଂ ମହାକାଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାମରକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୨,୬.

ସରସ୍ୱତୀ, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ନର୍ମଦା—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ମହାକାଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଆମରକଣ୍ଠକ—

ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଵେତ୍ରଵତୀ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଗଣେଶ୍ଵରମ୍ । ଗୋକର୍ଣଂ ବିଲ୍ଵତୀର୍ଥଞ୍ଚ କର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ସତାରକମ୍ ॥ ୨,୬.

ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବେତ୍ରବତୀ, ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣେଶ୍ୱର, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ବିଲ୍ବତୀର୍ଥ, କର୍ମକୁଣ୍ଡ ଏବଂ ସତାରକ—

ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଯତ୍ରାଶୁ ମୁଚ୍ଯତେ କର୍ମବନ୍ଧନାତ୍ । ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୃତାନି କୃପଯା ତଵ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୀଘ୍ରେ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ତୁମ ଦୟାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଶୁଭା ବୁଦ୍ଧିଃ ସାଧୂନାଂ ଯଦନୁଗ୍ରହଃ । ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି କରୁଣାଃ ସାଧଵୋଽନ୍ଯତଃ ॥ ୨,୬.

ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସାଧୁମାନେ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଦୟାଳୁ ସାଧୁମାନେ।

ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଭୂତାନାଂ ଚରନ୍ତି ଚରିତଵ୍ରତାଃ । ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵର୍ଣାନାଂ ଵିଦ୍ଯଯା ଵଯସାଧିକଃ ॥ ୨,୬.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କିଞ୍ଚିଦାଧିଭୂତଂ ଚିରନ୍ତନମ୍ । କିଂ କୁର୍ଯାଂ କଂ ନୁ ପୃଚ୍ଛେଽହଂ ମନୋ ମେଽତିଚଲଂ ମୁନେ ॥ ୨,୬.

ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି; ମୁଁ କଣ କରିବି, କାହାକୁ ପଚାରିବି? ମୋ ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର, ମୁନି।

ନିଃସ୍ପୃହଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷଯେ ଵିଷଯେଷ୍ଵତିଲାଲସମ୍ । ମନାଗପି ନ ସହତେ ଵିରହଂ ତିମିରଂ ବ୍ରୁଵତ୍ ॥ ୨,୬.

ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ଅଲଗା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତ; ଏହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଥୋଡ଼ା ଦୂରେ ରହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି, ଓ ବକ୍ତା।