ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ବହୁଵିଧମୁଵାଚାନୁଵସନ୍ନୃପଃ । ଯତଃ ସମାଗତୋ ଦେଵଃ ପୁନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନୀଯତାମ୍ ॥ ୨,୬.

ବହୁ ପ୍ରକାର ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ରାଜା ବସିବା ପରେ କହିଲେ: 'ଯେହেতୁ ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ସେଠାକୁ ନେଇଯିବା ଯାଉ ।'

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । କୋଽଯଂ ଦେଶ କୁତୋ ଲୋକା ଉତ୍ତମା ମଧ୍ଯମାଧମାଃ ॥ ୨,୬.

ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ସ୍ଥାନ କ'ଣ? ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ କେଉଁଠୁ—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ, ଓ ଅଧମ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି?'

କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୁ ଭଵାନ୍ପାରମେଷ୍ଟ୍ଯଵିଭୂଷିତଃ । କିମର୍ଥମହମାନୀତଃ ପୁନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନୀଯତେ ॥ ୨,୬.

'କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂଷାରେ ଅଳଙ୍କୃତ? ମୋତେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ପୁନି ସେଠାକୁ କାହିଁକି ନେଇଯିବାଯାଉଛି?'

ଅପୂର୍ଵମିଵ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ନଗତୋ ଯଥା । ରାଜୋଵାଚ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ଯସ୍ତୁ ହରିଭକ୍ତିରତଃ ସଦା ॥ ୨,୬.

'ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଦେଖୁଛି।' ରାଜା କହିଲେ: 'ଯିଏ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସଦା ହରିଭକ୍ତିରେ ଲିନ—'

ଵିରକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସ ମେ ପୂଜ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଵିଶେଷଵିତ୍ ॥ ୨,୬.

'ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପୂଜ୍ୟ; ସେ ସଦା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ଲାଗିଥାଏ, ବୃଷ ଦାନର ବିଶେଷ ନିୟମ ଜାଣିଥାଏ।'

ସତ୍ଯଦାନପରୋ ଯସ୍ତୁ ସ ନମସ୍ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍ । ଦର୍ଶନାର୍ଥମିହାନୀତଃ ପୂଜାର୍ହଶ୍ଚ ପରନ୍ତପ ॥ ୨,୬.

'ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଦାନରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ସେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।'

ଅନୁଗୃହାଣ ମାଂ ଦେଵ କ୍ଷମସ୍ଵ ମମ ସାହସମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ସଂଜ୍ଞଯା ଭ୍ରୁଵଃ ॥ ୨,୬.

'ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଦେବ, ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।' ଏପରି କହି, ସେ ଭୃକୁଟି ସଂକେତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁ ଇଂଗিত କଲେ।

ଵଦିଷ୍ଯତି ସମଗ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସାମନ୍ତଃ ସର୍ଵଵେଦଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହାର୍ଦଂ ନୃପସ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୬.

'ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବେ; ଏବେ ମୁଁ କହିବା ସମୟ ନୁହେଁ।' ସମସ୍ତ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ—

ଵିପଶ୍ଚିଦୁଵାଚ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈଶ୍ଯୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ଭର ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଵିରାଧନଗରେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵିଜଦେଵଵିଭୂଷିତେ ॥ ୨,୬.

ବୁଦ୍ଧିମାନ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହେଁ ଏକ ବଣିକ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଶ୍ୱମ୍ଭର, ବିରାଧନ ନଗରରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'

ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ସଦା ଜୀଵନ୍କୁଟୁମ୍ବପରିପାଲକଃ । ଗଵାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷକୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଞ୍ଚ ପୂଜକଃ ॥ ୨,୬.

ସେ ସଦା ବୈଶ୍ୟ ଜୀବିକା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ଗାଁ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।

ପାତ୍ରଦାନପରୋ ନିତ୍ଯମାତିଥେଯାଗ୍ନିସେଵକଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଵିଧିଵଚ୍ଚକ୍ରେ ଭାର୍ଯଯା ସତ୍ଯମେଧଯା ॥ ୨,୬.

ସେ ସଦା ଦାନ ଦେବାରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଅତିଥି ଓ ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିଥିଲେ, ନିଜ ସତ୍ୟବାନ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।

ସ୍ମାର୍ତେନ ଲୋକାନଜଯଚ୍ଛ୍ରୌତେନ ତ ହଵିର୍ଭୁଜଃ । କଦାଚିଦ୍ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାକଂ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ଭୂରିଶଃ ॥ ୨,୬.

ସେ ସ୍ମୃତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଲୋକଗୁଡିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରୌତ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ହବିର ଭାଗୀ ହୋଇଥିଲେ; କେବେ କେବେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ଯାଵଦାଯାତି ସଦନଂ ଦୃଷ୍ଟଵାଂଲ୍ଲୋମଶଂ ପଥି । ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଶୁ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ପଥରେ ଲୋମଶଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯୋପେତଂ କରୁଣାଵାରିଵାରିଧିଃ । ଋଷିରୁଵାଚ । କୁତ ଆଗମ୍ଯତେ ସାଧୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ବନ୍ଧୁଭିର୍ଯୁତଃ ॥ ୨,୬.

କରୁଣାର ଅପାର ସାଗର ଋଷି, ବିନୟ ଭରିତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସାଧୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସୁଛ?'

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମନିଲଯଂ ପ୍ରକ୍ଲିନ୍ନଂ ମାନସଂ ମମ । ଵିଶ୍ଵମ୍ଭର ଉଵାଚ । ଶୀର୍ଯମାଣଂ ଶରୀରଂ ହି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ତୁମକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମର ନିବାସ, ମୋର ମନ ଭାବାପ୍ଲୁତ ହୋଇଯାଇଛି। ବିଶ୍ୱମ୍ଭର କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିଛି ଯେ ମୋର ଶରୀର ଶୀଘ୍ର ଭଙ୍ଗୁଚ୍ଛି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି—'

ଭାର୍ଯଯା ଧର୍ମଚାରିଣ୍ଯା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଵିନିର୍ଗତଃ । କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ଵିଧିଵଦ୍ଵିଶ୍ରାଣ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଵସୁ ॥ ୨,୬.

'ମୋର ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଥିଲି; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ବହୁ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲି।'

ଯାଵଦ୍ଵ୍ରଜାମ୍ଯହଂ ଵେଶ୍ମ ଭଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ । ଲୋମଶ ଉଵାଚ । ତୀର୍ଥାନି ସନ୍ତି ଭୂରୀଣି ଵର୍ଷୈଽସ୍ମିନ୍ ଭାରତେ ଶୁଭେ ॥ ୨,୬.

'ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲି, ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଲା।' ଲୋମଶ କହିଲେ: 'ଏହି ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।'

ଯତ୍ତ୍ଵଯା ହ୍ଯୁପଚୀର୍ଣାନି ତାନି ସର୍ଵାଣି ମେ ଵଦ । ଵୈଶ୍ଯ ଉଵାଚ । ଗଙ୍ଗା ଚ ସୂର୍ଯ ତନଯା ମହାପୁଣ୍ଯା ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୨,୬.

'ତୁମେ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଦେଖିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୋତେ କହ।' ବୈଶ୍ୟ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗା, ମହାପୁଣ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କନ୍ୟା—'

ଦଶାଶ୍ଵମେଧୈରଯଜଦ୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ତୀର୍ଥରାଜସ୍ତତଃ କାଶୀ ମହାଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ତୀର୍ଥରାଜ କାଶୀ, ଦୟାର ସାଗର ମହାଦେବ।'

ମୃତାନାଂ ଯତ୍ର ଜନ୍ତୂନାଂ କର୍ଣେ ଜପତି ତାରକମ୍ । ପୁଲହସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଗଣ୍ଡକୀ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ କାନରେ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ; ପୁଣ୍ୟ ପୁଲହା ଆଶ୍ରମ, ଫଳ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଓ ଗଣ୍ଡକୀ।'

ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ ନୈମିଷଞ୍ଚ ଶିଵତୀର୍ଥମନନ୍ତକମ୍ । ଗୋପ୍ରତାରକନାଗେଶମଯୋଧ୍ଯାବିନ୍ଦୁସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨,୬.

'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ, ନୈମିଷ, ଅନନ୍ତ ଶିବତୀର୍ଥ, ଗୋପ୍ରତାର, ନାଗେଶ, ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ବିନ୍ଦୁ ନାମକ ସ୍ଥାନ।'

ଯତ୍ରାସ୍ତ ମୁକ୍ତିଦଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାଯୁକୌବେରଂ କୌମାରଂ ଭୂରୁହାଂ ପୁନଃ ॥ ୨,୬.

'ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତିଦାତା, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, କୁବେର, କୁମାର ଓ ଭୂରୁହାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।'

ସୌକରଂ ମଥୁରା ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହତୋ ହରିଃ । ପୁଷ୍କରଂ ସତ୍ଯତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଜ୍ଵାଲତୀର୍ଥଂ ଦିନେଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨,୬.

'ସୌକର, ଯେଉଁଠାରେ ମଥୁରାରେ ହରି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ପୁଷ୍କର, ସତ୍ୟତୀର୍ଥ, ଜ୍ୱାଳାତୀର୍ଥ ଓ ଦିନେଶ୍ୱର।'

ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯା ମଲଯଃ କୃଷ୍ଣଵେଣିକା ॥ ୨,୬.

'ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀ ବହିଥାଏ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ମଲୟ ଓ କୃଷ୍ଣବେଣିକା।'

ଗୋଦାଵରୀ ଦଣ୍ଡକଞ୍ଚ ତାମ୍ରଚୂଡଂ ସଦୋଦକମ୍ । ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀଶ୍ଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୀଶୈଲଃ ପର୍ଵତେଶ୍ଵରଃ ॥ ୨,୬.

'ଗୋଦାବରୀ, ଦଣ୍ଡକ, ସଦା ପ୍ରବାହିତ ତାମ୍ରଚୂଡ; ଦ୍ୟାଵାଭୂମୀଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀଶୈଳ ଓ ପର୍ବତେଶ୍ୱରକୁ ଦେଖିଛି।'

ଅସଂଖ୍ଯଲିଙ୍ଗତୀର୍ଥାନି ଯତ୍ର ସନ୍ତି ସଦା ମୁନେ । ଵେଙ୍କଟାଦ୍ରୌ ମହାତେଜାଃ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗାଖ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ॥ ୨,୬.

'ଏଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲିଙ୍ଗତୀର୍ଥ ସଦା ଅଛି, ମୁନି; ବେଙ୍କଟ ପାହାଡରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ନିଜେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ନାମକ ହରି।'

ଵେଙ୍କଟୀ ନାମ ତତ୍ରୈଵ ଦେଵୀ ମହିଷମର୍ଦିନୀ । ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରଵଟଃ କାଵେରୀକୁଟିଲାଚଲୌ ॥ ୨,୬.

'ଏଠି ବେଙ୍କଟୀ ନାମକ ଦେବୀ, ମହିଷ ନାଶିନୀ; ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରବଟ ଓ କାବେରୀ ଏବଂ ତାର ପାହାଡଗୁଡିକ।'

ଅଵଟୋଦା ତାମ୍ରପର୍ଣୋ ତ୍ରିକୃଟଃ କୋଲ୍ଲକୋ ଗିରିଃ । ଵାସିଷ୍ଠଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ମହୋଦଧିଃ ॥ ୨,୬.

ଅବଟୋଡା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ତ୍ରିକୃଟ, କୋଲ୍ଲକ ପାହାଡ଼, ବାସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥ ଏବଂ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର—

ହୃଷୀକେଶଂ ଵିରାଜଞ୍ଚ ଵିଶାଲଂ ନୀଲପର୍ଵତଃ । ଭୀମକୂଟଃ ଶ୍ଵେତଗିରୀ ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥମୁମାଵନମ୍ ॥ ୨,୬.

ହୃଷୀକେଶ, ବିରାଜ, ବିଶାଳ, ନୀଳପର୍ବତ, ଭୀମକୂଟ, ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼, ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉମାବନ—