ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଥ ଵା ରକ୍ତଵର୍ଣସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶସ୍ଯତେ । ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ ॥ ୨,୬.

ଅଥବା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବୃଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ; ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ ସମାନ।

ଆଶାସତେ ସୁତଂ ଜାତଂ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ କରିଷ୍ଯତି । ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦଦାଯକଃ ॥ ୨,୬.

ସେମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ ଏବଂ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତୁମେ ବୃଷ ରୂପରେ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେରଧିଷ୍ଠାନମତଃ ଶାନ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋଃ ପେଯମନ୍ତର୍ଵେଦି ତୃଣଂ ଚର ॥ ୨,୬.

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏହିପରି ଶାନ୍ତି ଦିଅ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ଜଳ ପିଉ, ଅନ୍ତର୍ବେଦୀରେ ତିରଣ ଚାର।

ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପୁରତୋ ଵାଚ୍ଯଂ ମେ ସୁକୃତଂ ଵୃଷ । ଦକ୍ଷିଣାଂସେ ତ୍ରିଶୂଲାଙ୍କଂ ଵାମୋରୌ ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବୃଷ, ମୋର ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହ; ତୁମର ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନ ଓ ବାମ ଉରୁରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି।

ଇତି ସଂପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ଵୃଷଭଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିଭିଃ । ଵୃଷଂ ତତ୍ସତରୀଯୁକ୍ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଏଭଳି ବୃଷକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଗାଁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବୃଷକୁ ପୂଜା କରି ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ଵିଧାନେନ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ସମାଚର । ବହୁସାଧନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା ସଦ୍ଗତିସ୍ତଵ ॥ ୨,୬.

ଏହିପରି, ରାଜା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ବହୁ ସାଧନ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ଆସୀତ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଦେହନଗରେ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧର୍ମଵତ୍ସେତି ସ୍ଵକର୍ମନିରତଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୨,୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ, ବିଦେହ ନଗରରେ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଧର୍ମବତ୍ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।

ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋଽତିତେଜସ୍ଵୀ ଯଥାଲାଭେନ ତୁଷ୍ଟିକୃତ୍ । ପିତୃପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କୁଶାର୍ଯୋ କାନନଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୬.

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଇଥିଲେ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପିତୃ ପର୍ବ ଆସିବା ସମୟରେ, କୁଶ ଆଣିବାକୁ କାନନକୁ ଗଲେ।

ଅଟନ୍ନିତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଚିନ୍ଵନ୍ କୁଶପଲାଶକମ୍ । ସହସୋପେତ୍ଯ ପୁରୁଷାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନାଃ ॥ ୨,୬.

ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚି, କୁଶ ଓ ପଳାଶ ଚାଉଁ ଚିନ୍ତିବା ସମୟରେ, ହଠାତ୍ ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଲୋକ ଆସିଗଲେ।

ଵିଭ୍ରାନ୍ତମନସଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଜଗ୍ମୁର୍ଵିହାଯସା । ବହୁଵୃକ୍ଷସମାକୀର୍ଣଂ ଗିରିଦୁର୍ଗଭଯାନକମ୍ ॥ ୨,୬.

ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେକୁ ଧରି, ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ନେଇଗଲେ, ଅନେକ ଗଛ ଥିବା, ପାହାଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ।

ଵନାଦ୍ଵନାନ୍ତରଂ ନିନ୍ଯୁର୍ନଦୀନଦସମାକୁଲମ୍ । ସ ତତ୍ର ନଗରଂ ରାଜନ୍ ଦଦର୍ଶ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ॥ ୨,୬.

ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ନଦୀ ଓ ନାଳାରେ ଭରିଥିବା ଦେଶ ଦେଇ, ସେଠାରେ, ରାଜା, ସେ ଏକ ବିଶାଳ ନଗର ଦେଖିଲେ।

ଗୋପୁରଦ୍ଵାରରଚିତଂ ସୌଧପ୍ରାସାଦମଣ୍ଡିତମ୍ । ଚତ୍ଵରାପଣପଣ୍ଯାଦିନରନାରୀସମାକୁଲମ୍ ॥ ୨,୬.

ଗୋପୁର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରେ ଉଚ୍ଚ ମିନାର ଶୋଭା, ଭବନ ଓ ରାଜମହଳ ରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚତ୍ୱର, ବଜାର, ବ୍ୟବସାୟୀ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ ।

ତୂର୍ଯଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାଭିନିର୍ଘୋଷଵୀଣାପଟହନାଦିତମ୍ । କାଂଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାନ୍ଦୀନାନ୍ମଲିନାନ୍ଵିଗତୌଜସଃ ॥ ୨,୬.

ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଓ ବୀଣା, ଢୋଲ ଆଦିର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ସେଠାରେ, କିଛି ଲୋକ ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ମେଳା ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।

ତତୋଽତିତୁଷ୍ଟାନ୍ମଲିନାନ୍ଵସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡସମାଵୃତାନ୍ । ଅଗ୍ରତୋ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣଵସ୍ତ୍ରୋପଶୋଭିତାନ୍ ॥ ୨,୬.

ତା'ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ପୋଷାକ ଫାଟିଥିଲା, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ କିଛି ଲୋକ ଖୁସି, ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁନା ଗହନା ଓ ଭଲ ଜିନିଷ ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ।

ତତୋଽପି ସୁରସଂକାଶାନ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋଽଭଵତ୍ । କିଂ ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ ମାଯା ଵୈ ମଦୀଯୋ ମାନସୋ ଭ୍ରମଃ ॥ ୨,୬.

ତା'ପରେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ଲୋକ ଦେବତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—'ଏହା କଣ ସ୍ୱପ୍ନ, କିମ୍ବା ମାୟା, କିମ୍ବା ମୋ ମନର ଭ୍ରମ?'

ସନ୍ଦିହାନଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନିନ୍ଯୁଃ ପୁରୁଷା ରାଜସନ୍ନିଧିମ୍ । ସତଦ୍ଦଦର୍ଶ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରାସାଦମନ୍ଦିରେ ॥ ୨,୬.

ଏପରି ସନ୍ଦେହରେ ଥିବା ବେଳେ, କିଛି ଲୋକ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ସୁନା ଭବନ ଦେଖିଲେ ।

ସିଂହାସନଂମହାଦିଵ୍ଯଂ ଛତ୍ରଚାମରଵୀଜିତମ୍ । ତତ୍ରୋପ ଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ କିରୀଟକନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ॥ ୨,୬.

ସେଠାରେ ଏକ ମହା ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପଙ୍କା କରାଯାଉଥିଲା; ଏହି ସିଂହାସନ ଉପରେ ଏକ ରାଜା ସୁନା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ବସିଥିଲେ ।

ମହତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ତୂଯମାନଂ ସୁଵନ୍ଦିଭିଃ । ରାଜାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୨,୬.

ବଡ଼ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ; ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ କଲେ ।

ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵନ୍ମଧୁପର୍କାସ ନାଦିଭିଃ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନସଂ ଦେଵମସ୍ତୌଷୀତ୍ପରଯା ମୁଦା ॥ ୨,୬.

ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁପର୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ; ମନ ଖୁସିରେ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ।

ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ପାଵିତଞ୍ଚ କୁଲଂ ପ୍ରଭୋ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଯତ୍ତେ ଦୃଗ୍ଗୋଚରଂ ଗତଃ ॥ ୨,୬.

'ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏବଂ ମୋ ପରିବାର ପବିତ୍ର ହେଲା, ପ୍ରଭୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଆସିଛନ୍ତି ।'

ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ବହୁଵିଧମୁଵାଚାନୁଵସନ୍ନୃପଃ । ଯତଃ ସମାଗତୋ ଦେଵଃ ପୁନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନୀଯତାମ୍ ॥ ୨,୬.

ବହୁ ପ୍ରକାର ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ରାଜା ବସିବା ପରେ କହିଲେ: 'ଯେହেতୁ ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ସେଠାକୁ ନେଇଯିବା ଯାଉ ।'

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ । କୋଽଯଂ ଦେଶ କୁତୋ ଲୋକା ଉତ୍ତମା ମଧ୍ଯମାଧମାଃ ॥ ୨,୬.

ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ସ୍ଥାନ କ'ଣ? ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ କେଉଁଠୁ—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ, ଓ ଅଧମ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି?'

କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୁ ଭଵାନ୍ପାରମେଷ୍ଟ୍ଯଵିଭୂଷିତଃ । କିମର୍ଥମହମାନୀତଃ ପୁନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନୀଯତେ ॥ ୨,୬.

'କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂଷାରେ ଅଳଙ୍କୃତ? ମୋତେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ପୁନି ସେଠାକୁ କାହିଁକି ନେଇଯିବାଯାଉଛି?'

ଅପୂର୍ଵମିଵ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ନଗତୋ ଯଥା । ରାଜୋଵାଚ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ଯସ୍ତୁ ହରିଭକ୍ତିରତଃ ସଦା ॥ ୨,୬.

'ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଦେଖୁଛି।' ରାଜା କହିଲେ: 'ଯିଏ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସଦା ହରିଭକ୍ତିରେ ଲିନ—'

ଵିରକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସ ମେ ପୂଜ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଵିଶେଷଵିତ୍ ॥ ୨,୬.

'ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପୂଜ୍ୟ; ସେ ସଦା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ଲାଗିଥାଏ, ବୃଷ ଦାନର ବିଶେଷ ନିୟମ ଜାଣିଥାଏ।'

ସତ୍ଯଦାନପରୋ ଯସ୍ତୁ ସ ନମସ୍ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍ । ଦର୍ଶନାର୍ଥମିହାନୀତଃ ପୂଜାର୍ହଶ୍ଚ ପରନ୍ତପ ॥ ୨,୬.

'ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଦାନରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ସେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।'

ଅନୁଗୃହାଣ ମାଂ ଦେଵ କ୍ଷମସ୍ଵ ମମ ସାହସମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ସଂଜ୍ଞଯା ଭ୍ରୁଵଃ ॥ ୨,୬.

'ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଦେବ, ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।' ଏପରି କହି, ସେ ଭୃକୁଟି ସଂକେତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁ ଇଂଗিত କଲେ।

ଵଦିଷ୍ଯତି ସମଗ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସାମନ୍ତଃ ସର୍ଵଵେଦଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହାର୍ଦଂ ନୃପସ୍ଯ ଚ ॥ ୨,୬.

'ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବେ; ଏବେ ମୁଁ କହିବା ସମୟ ନୁହେଁ।' ସମସ୍ତ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ—

ଵିପଶ୍ଚିଦୁଵାଚ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈଶ୍ଯୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ଭର ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଵିରାଧନଗରେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵିଜଦେଵଵିଭୂଷିତେ ॥ ୨,୬.

ବୁଦ୍ଧିମାନ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହେଁ ଏକ ବଣିକ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଶ୍ୱମ୍ଭର, ବିରାଧନ ନଗରରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'