ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଅନେକ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଏକ ମାତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ଏହା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନି ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନକୃତାନି ଚ । ନୀଲୋଦ୍ଵାହେନ ଶୁଧ୍ଯେତ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରପ୍ଲଵନେନ ଵା ॥ ୨,୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ଦେହ ଦେଇ ନିମଜ୍ଜିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।

ଏକାଦଶାହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ଯ ନୋତ୍ସୂଜ୍ଯତେ ଵୃଷଃ । ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ନିଶ୍ଚଲଂ ତସ୍ଯ କୃତୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈସ୍ତୁ କିଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୬.

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାଏ—ତେଣୁ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧର କ'ଣ ଉପକାର?

ଯଥାକଥଞ୍ଚିତ୍କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥେ ଵା ପତ୍ତନେଽଥ ଵା । ଵୃଷଯଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥା ସାଧନୈଃ ଖଗ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠି କିମ୍ବା ଯେଉଁପରି ଭଳି ହେଉ ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ସହରରେ କରାଯାଉଥିବା ବୃଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ, ଖଗ।

ଵୃଷଭଂ ପଞ୍ଚକଲ୍ଯାଣଂ ଯୁଵାନଂ କୃଷ୍ଣକଂବଲମ୍ । ଗୋଯୂଥମଧ୍ଯେ ନିତରାଂ ଵିଚରନ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ ॥ ୨,୬.

ଯୁବା, ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, କଳା ଚମଡ଼ ଥିବା, ଗଂଗା ମଧ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭଳି ଚାଲୁଥିବା ବୃଷକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବାଛିବା ଉଚିତ।

ଚତସୃଭିର୍ଵତ୍ସକାଭିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵୈକଯା ଖଗ । ଵିଵାହ୍ଯ ମଙ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ତଂ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଚାରିଟି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଏକଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଉଁ ଦେଇ, ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ବିବାହ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବୃଷକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଇହ ରତୀତି ଷଡୃଗ୍ଭିର୍ହେମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭାଵସୋଃ । କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ମାଘଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସଂକ୍ରମେ ପାତପର୍ଵସୁ ॥ ୨,୬.

‘ଏଠାରେ ରତି’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଷଡ୍ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ କିମ୍ବା ବୈଶାଖ ମାସରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ତୀର୍ଥେ ପିତ୍ର୍ଯେକ୍ଷଯାହେ ଚ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଲୋହିତୋ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଣେନ ମୁଖେ ପୁଚ୍ଛେ ଚ ପାଣ୍ଡୁରଃ ॥ ୨,୬.

ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ପିତୃ ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ମୁହଁ ଓ ପୁଛ ପାଣ୍ଡୁ ଥିବା ବୃଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ପୀତଃ ଖୁରଵିଷାଣେଷୁ ସ ନୀଲୋ ଵୃଷ ଉଚ୍ଯତେ । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଲୋହିତଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୬.

ଖୁର ଓ ଶଙ୍ଖରେ ପୀତ ରଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟଠାରେ ନୀଳ ଥିବା ବୃଷକୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଏ; ଧଳା ବୃଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଲାଲ ବୃଷ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।

ପୀତଵର୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ କୃଷ୍ଣଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଯଥାଵର୍ଣଂ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵର୍ଣେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ ॥ ୨,୬.

ପୀତ ରଙ୍ଗ ବୃଷ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ, କଳା ବୃଷ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଚାରି ଜାତିରେ ରଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ବୃଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଅଥ ଵା ରକ୍ତଵର୍ଣସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶସ୍ଯତେ । ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ ॥ ୨,୬.

ଅଥବା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବୃଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ; ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ ସମାନ।

ଆଶାସତେ ସୁତଂ ଜାତଂ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ କରିଷ୍ଯତି । ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦଦାଯକଃ ॥ ୨,୬.

ସେମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ ଏବଂ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତୁମେ ବୃଷ ରୂପରେ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେରଧିଷ୍ଠାନମତଃ ଶାନ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋଃ ପେଯମନ୍ତର୍ଵେଦି ତୃଣଂ ଚର ॥ ୨,୬.

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏହିପରି ଶାନ୍ତି ଦିଅ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ଜଳ ପିଉ, ଅନ୍ତର୍ବେଦୀରେ ତିରଣ ଚାର।

ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପୁରତୋ ଵାଚ୍ଯଂ ମେ ସୁକୃତଂ ଵୃଷ । ଦକ୍ଷିଣାଂସେ ତ୍ରିଶୂଲାଙ୍କଂ ଵାମୋରୌ ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବୃଷ, ମୋର ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହ; ତୁମର ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନ ଓ ବାମ ଉରୁରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି।

ଇତି ସଂପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ଵୃଷଭଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିଭିଃ । ଵୃଷଂ ତତ୍ସତରୀଯୁକ୍ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଏଭଳି ବୃଷକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଗାଁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବୃଷକୁ ପୂଜା କରି ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ଵିଧାନେନ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ସମାଚର । ବହୁସାଧନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା ସଦ୍ଗତିସ୍ତଵ ॥ ୨,୬.

ଏହିପରି, ରାଜା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ବହୁ ସାଧନ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ଆସୀତ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଦେହନଗରେ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧର୍ମଵତ୍ସେତି ସ୍ଵକର୍ମନିରତଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୨,୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ, ବିଦେହ ନଗରରେ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଧର୍ମବତ୍ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।

ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋଽତିତେଜସ୍ଵୀ ଯଥାଲାଭେନ ତୁଷ୍ଟିକୃତ୍ । ପିତୃପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କୁଶାର୍ଯୋ କାନନଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୬.

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଇଥିଲେ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପିତୃ ପର୍ବ ଆସିବା ସମୟରେ, କୁଶ ଆଣିବାକୁ କାନନକୁ ଗଲେ।

ଅଟନ୍ନିତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଚିନ୍ଵନ୍ କୁଶପଲାଶକମ୍ । ସହସୋପେତ୍ଯ ପୁରୁଷାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନାଃ ॥ ୨,୬.

ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚି, କୁଶ ଓ ପଳାଶ ଚାଉଁ ଚିନ୍ତିବା ସମୟରେ, ହଠାତ୍ ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଲୋକ ଆସିଗଲେ।

ଵିଭ୍ରାନ୍ତମନସଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଜଗ୍ମୁର୍ଵିହାଯସା । ବହୁଵୃକ୍ଷସମାକୀର୍ଣଂ ଗିରିଦୁର୍ଗଭଯାନକମ୍ ॥ ୨,୬.

ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେକୁ ଧରି, ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ନେଇଗଲେ, ଅନେକ ଗଛ ଥିବା, ପାହାଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ।

ଵନାଦ୍ଵନାନ୍ତରଂ ନିନ୍ଯୁର୍ନଦୀନଦସମାକୁଲମ୍ । ସ ତତ୍ର ନଗରଂ ରାଜନ୍ ଦଦର୍ଶ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ॥ ୨,୬.

ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ନଦୀ ଓ ନାଳାରେ ଭରିଥିବା ଦେଶ ଦେଇ, ସେଠାରେ, ରାଜା, ସେ ଏକ ବିଶାଳ ନଗର ଦେଖିଲେ।

ଗୋପୁରଦ୍ଵାରରଚିତଂ ସୌଧପ୍ରାସାଦମଣ୍ଡିତମ୍ । ଚତ୍ଵରାପଣପଣ୍ଯାଦିନରନାରୀସମାକୁଲମ୍ ॥ ୨,୬.

ଗୋପୁର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରେ ଉଚ୍ଚ ମିନାର ଶୋଭା, ଭବନ ଓ ରାଜମହଳ ରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚତ୍ୱର, ବଜାର, ବ୍ୟବସାୟୀ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ ।

ତୂର୍ଯଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାଭିନିର୍ଘୋଷଵୀଣାପଟହନାଦିତମ୍ । କାଂଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାନ୍ଦୀନାନ୍ମଲିନାନ୍ଵିଗତୌଜସଃ ॥ ୨,୬.

ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଓ ବୀଣା, ଢୋଲ ଆଦିର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ସେଠାରେ, କିଛି ଲୋକ ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ମେଳା ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।

ତତୋଽତିତୁଷ୍ଟାନ୍ମଲିନାନ୍ଵସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡସମାଵୃତାନ୍ । ଅଗ୍ରତୋ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣଵସ୍ତ୍ରୋପଶୋଭିତାନ୍ ॥ ୨,୬.

ତା'ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ପୋଷାକ ଫାଟିଥିଲା, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ କିଛି ଲୋକ ଖୁସି, ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁନା ଗହନା ଓ ଭଲ ଜିନିଷ ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ।

ତତୋଽପି ସୁରସଂକାଶାନ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋଽଭଵତ୍ । କିଂ ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ ମାଯା ଵୈ ମଦୀଯୋ ମାନସୋ ଭ୍ରମଃ ॥ ୨,୬.

ତା'ପରେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ଲୋକ ଦେବତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—'ଏହା କଣ ସ୍ୱପ୍ନ, କିମ୍ବା ମାୟା, କିମ୍ବା ମୋ ମନର ଭ୍ରମ?'

ସନ୍ଦିହାନଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନିନ୍ଯୁଃ ପୁରୁଷା ରାଜସନ୍ନିଧିମ୍ । ସତଦ୍ଦଦର୍ଶ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରାସାଦମନ୍ଦିରେ ॥ ୨,୬.

ଏପରି ସନ୍ଦେହରେ ଥିବା ବେଳେ, କିଛି ଲୋକ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ସୁନା ଭବନ ଦେଖିଲେ ।

ସିଂହାସନଂମହାଦିଵ୍ଯଂ ଛତ୍ରଚାମରଵୀଜିତମ୍ । ତତ୍ରୋପ ଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ କିରୀଟକନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ॥ ୨,୬.

ସେଠାରେ ଏକ ମହା ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପଙ୍କା କରାଯାଉଥିଲା; ଏହି ସିଂହାସନ ଉପରେ ଏକ ରାଜା ସୁନା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ବସିଥିଲେ ।

ମହତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ତୂଯମାନଂ ସୁଵନ୍ଦିଭିଃ । ରାଜାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୨,୬.

ବଡ଼ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ; ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ କଲେ ।

ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵନ୍ମଧୁପର୍କାସ ନାଦିଭିଃ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନସଂ ଦେଵମସ୍ତୌଷୀତ୍ପରଯା ମୁଦା ॥ ୨,୬.

ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁପର୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ; ମନ ଖୁସିରେ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ।