ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍କୃଷ୍ଣ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଃ କର୍ତଵ୍ଯ ଇତି ମେ ଶ୍ରୁତମ୍ । କିଂ ଫଲଂ ଵୃଷଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁରା କେନ କୃତୋ ହରେ ॥ ୨,୬.

ତେଣୁ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ବୃଷ ଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବୃଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ କ'ଣ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ କିଏ ଏହା କରିଥିଲେ, ହରି, ଏହି ସବୁ ମତେ କୁହ।

ଅନଡ୍ଵାନ୍ କୀଦୃଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ । କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଂ ମେ କୃପଯା ଵଦ ॥ ୨,୬.

କେମିତି ବୃଷ ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି, କେଉଁ ସମୟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ବିଧି କ'ଣ? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଇତିହାସଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଗେଶ୍ଵର । ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରାଜାନଂ ଵୀରଵାହନମ୍ ॥ ୨,୬.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବୀରବାହନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

ଵିରାଧନଗରେ ରାଜା ଵୀରଵାହନନାମକଃ । ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵଦାନ୍ଯୋ ଵିପ୍ରତୁଷ୍ଟିକୃତ୍ ॥ ୨,୬.

ବିରାଧ ନଗରରେ ବୀରବାହନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।

ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଵୀରୋ ମହାତ୍ମାଖେଟକଂ ଗତଃ । କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମନାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୬.

ସେ ଏକ ଦିନ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ । କିଛି ପଚାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ତାପସ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ ।

ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମୁନିଂ ତତ୍ର କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ପଶ୍ରଯାଵନତୋ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଋଷିସଂସଦି ॥ ୨,୬.

ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ନମ୍ର ହୋଇ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ରାଜୋଵାଚ । ମୁନେ ମଯା କୃତୋ ଧର୍ମୋ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଯମସ୍ଯ ଶାସନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବିଭେମି ନିତରାଂ ହୃଦି ॥ ୨,୬.

ରାଜା କହିଲେ: ମୁନି, ମୁଁ ମୋ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ କରିଛି । କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କର ନିୟମ ଶୁଣି, ମୋ ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଭୟ ଲାଗୁଛି ।

ଯମଞ୍ଚ ଯମଦୂତାଂଶ୍ଚ ନିରଯାନ୍ ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ନ ପଶ୍ଯାମି ମହାଭାଗ ତଥା ଵଦ ଦଯାନିଧେ ॥ ୨,୬.

ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଯମ, ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ନରକମାନେ କୁହିଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହା କେମିତି, ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ କହ।

ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ । ଧର୍ମା ବହୁଵିଧା ରାଜନ୍ ଵର୍ଣ୍ଯନ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି କର୍ମମାର୍ଗଵିମୋହିତାଃ ॥ ୨,୬.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ରାଜା, ଧର୍ମର ବହୁ ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ କାର୍ମିକ ମାର୍ଗରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକେ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଦାନଂ ତୀର୍ଥଂ ତପୋ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂନ୍ଯାସଃ ପୈତୃକୋ ମହଃ । ଧର୍ମେଷୁ ଗୃହ୍ଯମାଣେଷୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗୋ ଵିଶେଷିତଃ ॥ ୨,୬.

ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ପିତୃକର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ ଦାନକୁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଅନେକ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଏକ ମାତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ଏହା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନି ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନକୃତାନି ଚ । ନୀଲୋଦ୍ଵାହେନ ଶୁଧ୍ଯେତ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରପ୍ଲଵନେନ ଵା ॥ ୨,୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ଦେହ ଦେଇ ନିମଜ୍ଜିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।

ଏକାଦଶାହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ଯ ନୋତ୍ସୂଜ୍ଯତେ ଵୃଷଃ । ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ନିଶ୍ଚଲଂ ତସ୍ଯ କୃତୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈସ୍ତୁ କିଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୬.

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାଏ—ତେଣୁ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧର କ'ଣ ଉପକାର?

ଯଥାକଥଞ୍ଚିତ୍କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥେ ଵା ପତ୍ତନେଽଥ ଵା । ଵୃଷଯଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥା ସାଧନୈଃ ଖଗ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠି କିମ୍ବା ଯେଉଁପରି ଭଳି ହେଉ ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ସହରରେ କରାଯାଉଥିବା ବୃଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ, ଖଗ।

ଵୃଷଭଂ ପଞ୍ଚକଲ୍ଯାଣଂ ଯୁଵାନଂ କୃଷ୍ଣକଂବଲମ୍ । ଗୋଯୂଥମଧ୍ଯେ ନିତରାଂ ଵିଚରନ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ ॥ ୨,୬.

ଯୁବା, ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, କଳା ଚମଡ଼ ଥିବା, ଗଂଗା ମଧ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭଳି ଚାଲୁଥିବା ବୃଷକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବାଛିବା ଉଚିତ।

ଚତସୃଭିର୍ଵତ୍ସକାଭିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵୈକଯା ଖଗ । ଵିଵାହ୍ଯ ମଙ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ତଂ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଚାରିଟି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଏକଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଉଁ ଦେଇ, ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ବିବାହ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବୃଷକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଇହ ରତୀତି ଷଡୃଗ୍ଭିର୍ହେମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭାଵସୋଃ । କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ମାଘଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସଂକ୍ରମେ ପାତପର୍ଵସୁ ॥ ୨,୬.

‘ଏଠାରେ ରତି’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଷଡ୍ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ କିମ୍ବା ବୈଶାଖ ମାସରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ତୀର୍ଥେ ପିତ୍ର୍ଯେକ୍ଷଯାହେ ଚ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଲୋହିତୋ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଣେନ ମୁଖେ ପୁଚ୍ଛେ ଚ ପାଣ୍ଡୁରଃ ॥ ୨,୬.

ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ପିତୃ ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ମୁହଁ ଓ ପୁଛ ପାଣ୍ଡୁ ଥିବା ବୃଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ପୀତଃ ଖୁରଵିଷାଣେଷୁ ସ ନୀଲୋ ଵୃଷ ଉଚ୍ଯତେ । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଲୋହିତଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୬.

ଖୁର ଓ ଶଙ୍ଖରେ ପୀତ ରଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟଠାରେ ନୀଳ ଥିବା ବୃଷକୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଏ; ଧଳା ବୃଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଲାଲ ବୃଷ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।

ପୀତଵର୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ କୃଷ୍ଣଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଯଥାଵର୍ଣଂ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵର୍ଣେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ ॥ ୨,୬.

ପୀତ ରଙ୍ଗ ବୃଷ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ, କଳା ବୃଷ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଚାରି ଜାତିରେ ରଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ବୃଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଅଥ ଵା ରକ୍ତଵର୍ଣସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶସ୍ଯତେ । ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ ॥ ୨,୬.

ଅଥବା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବୃଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ; ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ ସମାନ।

ଆଶାସତେ ସୁତଂ ଜାତଂ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ କରିଷ୍ଯତି । ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦଦାଯକଃ ॥ ୨,୬.

ସେମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ ଏବଂ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତୁମେ ବୃଷ ରୂପରେ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେରଧିଷ୍ଠାନମତଃ ଶାନ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋଃ ପେଯମନ୍ତର୍ଵେଦି ତୃଣଂ ଚର ॥ ୨,୬.

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏହିପରି ଶାନ୍ତି ଦିଅ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ଜଳ ପିଉ, ଅନ୍ତର୍ବେଦୀରେ ତିରଣ ଚାର।

ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପୁରତୋ ଵାଚ୍ଯଂ ମେ ସୁକୃତଂ ଵୃଷ । ଦକ୍ଷିଣାଂସେ ତ୍ରିଶୂଲାଙ୍କଂ ଵାମୋରୌ ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତମ୍ ॥ ୨,୬.

ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବୃଷ, ମୋର ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହ; ତୁମର ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନ ଓ ବାମ ଉରୁରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି।

ଇତି ସଂପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ଵୃଷଭଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିଭିଃ । ଵୃଷଂ ତତ୍ସତରୀଯୁକ୍ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଏଭଳି ବୃଷକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଗାଁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବୃଷକୁ ପୂଜା କରି ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ଵିଧାନେନ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ସମାଚର । ବହୁସାଧନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା ସଦ୍ଗତିସ୍ତଵ ॥ ୨,୬.

ଏହିପରି, ରାଜା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବୃଷ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ବହୁ ସାଧନ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ଆସୀତ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଦେହନଗରେ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧର୍ମଵତ୍ସେତି ସ୍ଵକର୍ମନିରତଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୨,୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ, ବିଦେହ ନଗରରେ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଧର୍ମବତ୍ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।

ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋଽତିତେଜସ୍ଵୀ ଯଥାଲାଭେନ ତୁଷ୍ଟିକୃତ୍ । ପିତୃପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କୁଶାର୍ଯୋ କାନନଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୬.

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଇଥିଲେ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପିତୃ ପର୍ବ ଆସିବା ସମୟରେ, କୁଶ ଆଣିବାକୁ କାନନକୁ ଗଲେ।

ଅଟନ୍ନିତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଚିନ୍ଵନ୍ କୁଶପଲାଶକମ୍ । ସହସୋପେତ୍ଯ ପୁରୁଷାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନାଃ ॥ ୨,୬.

ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚି, କୁଶ ଓ ପଳାଶ ଚାଉଁ ଚିନ୍ତିବା ସମୟରେ, ହଠାତ୍ ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଲୋକ ଆସିଗଲେ।