ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତ୍ରଯୋଦଶ ପ୍ରତୀହାରାଃ ଶ୍ରଵଣା ନାମ ତତ୍ର ଵୈ । ଶ୍ରଵଣାକର୍ମତସ୍ତୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଥା କ୍ରୋଧମାପ୍ନୁଯୁଃ ॥ ୨,୫.

ସେଠାରେ ତେରଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ରକ୍ଷକ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ‘ଶ୍ରବଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତାଙ୍କ କାମ ଶୁଣିଲେ ସେମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ନହେଲେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ତତସ୍ତତ୍ରାଶୁ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍ । ମୃତ୍ଯୁକାଲାନ୍ତକାଦୀନାଂ ମଧ୍ଯେ ପଶ୍ଯତି ଵୈ ଯମମ୍ ॥ ୨,୫.

ତା’ପରେ ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଦଳ ସମାନ ଦେହ ଥିବା ଯମଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖେ ।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନଂ ଭୃକୁଟୀଦାରୁଣାକୃତିମ୍ । ଵିରୂପୈର୍ଭୋଷଣୈର୍ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵୃତଂ ଵ୍ଯାଧିଶତୈଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୨,୫.

ଦାଢ଼ି ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଭୃକୁଟି ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଦେଖି ତୀବ୍ର ଆକୃତି, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଗହଣା ଓ ରୂପରେ ଶତଶଃ ରୋଗରେ ଘିରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେ ଦେଖେ ।

ଦଣ୍ଡାସକ୍ତମହାବାହୁଂ ପାଶହସ୍ତଂ ସୁଭୈରଵମ୍ । ତନ୍ନିର୍ଦିଷ୍ଟାଂ ତତୋ ଜନ୍ତୁର୍ଗତିଂ ଯାତି ଶୁଭାଶୁଭାମ୍ ॥ ୨,୫.

ବଡ଼ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧରିଥିବା, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯମଙ୍କୁ ସେ ଦେଖେ । ତା’ପରେ ଯେଉଁ ଗତି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେଠାକୁ ଜୀବ ଯାଏ ।

ପାପୀ ପାପାଂ ଗତିଂ ଯାତି ଯଥା ତେ କଥିତଂ ପୁରା । ଛତ୍ରୋପାନହଦାତାରୋ ଯେ ଚ ଵେଶ୍ମପ୍ରଦାଯକାଃ ॥ ୨,୫.

ପାପୀ ଲୋକ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ପରି ପାପ ଗତିକୁ ଯାଏ । ଛତା, ଜୁତା ଓ ଘର ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଫଳ ପାନ୍ତି ।

ଯେ ତୁ ପୁଣ୍ଯକୃତସ୍ତତ୍ର ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯମଂ ତଦା । ସୌମ୍ଯାକୃତିଂ କୁଣ୍ଡଲିନଂ ମୌଲିମନ୍ତଂ ଧୃତଶ୍ରିଯମ୍ ॥ ୨,୫.

ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏହି ସମୟରେ ଯମଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ରୂପରେ, କଣ୍ଠା ଲଗାଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି।

ଏକାଦଶେ ଦ୍ଵାଦଶେ ହି ଷଣ୍ମାସେ ଆବ୍ଦିକେ ତଥା । ଵିପ୍ରାନ୍ ବହୂନ୍ ଭୋଜଯେତ୍ତତ୍ର ଯନ୍ମହତୀ କ୍ଷୁଧା ॥ ୨,୫.

ଏକାଦଶୀ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, କିମ୍ବା ଛଅ ମାସ ପରେ, କିମ୍ବା ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ, ସେଠାରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଭୋକ ବହୁତ ଥାଏ।

ଜୀଵନ୍ ପୁତ୍ରକଲତ୍ରାଦିପ୍ରଦିଷ୍ଟମିତରୈଃ ଖଗ । ଯୋ ନ ସାଧଯତି ସ୍ଵାର୍ଥମେଵଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧିଖିଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୫.

ଓ ପକ୍ଷୀ, ଯିଏ ଜୀବନ କାଳରେ ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ପରିବାର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ କରେନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।

ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ସଂଯମିନ୍ଯାଂ ଯଥାଗତି । ପ୍ରୋକ୍ତମାଵର୍ଷକୃତ୍ଯଂ ତେ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ॥ ୨,୫.

ସଂୟମିନୀରେ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି, ବାର୍ଷିକ କର୍ମ କେମିତି କରିବା ମଧ୍ୟ କୁହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୬ ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଅପି ସାଧନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥଦାନରତସ୍ଯ ଚ । ଅକୃତେ ତୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେ ପରଲୋକଗତିର୍ନ ହି ॥ ୨,୬.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଦାନ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବୃଷ ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ପରଲୋକକୁ ଯିବାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାତ୍କୃଷ୍ଣ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଃ କର୍ତଵ୍ଯ ଇତି ମେ ଶ୍ରୁତମ୍ । କିଂ ଫଲଂ ଵୃଷଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁରା କେନ କୃତୋ ହରେ ॥ ୨,୬.

ତେଣୁ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ବୃଷ ଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବୃଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ କ'ଣ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ କିଏ ଏହା କରିଥିଲେ, ହରି, ଏହି ସବୁ ମତେ କୁହ।

ଅନଡ୍ଵାନ୍ କୀଦୃଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ । କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଂ ମେ କୃପଯା ଵଦ ॥ ୨,୬.

କେମିତି ବୃଷ ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି, କେଉଁ ସମୟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ବିଧି କ'ଣ? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଇତିହାସଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଗେଶ୍ଵର । ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରାଜାନଂ ଵୀରଵାହନମ୍ ॥ ୨,୬.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବୀରବାହନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

ଵିରାଧନଗରେ ରାଜା ଵୀରଵାହନନାମକଃ । ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵଦାନ୍ଯୋ ଵିପ୍ରତୁଷ୍ଟିକୃତ୍ ॥ ୨,୬.

ବିରାଧ ନଗରରେ ବୀରବାହନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।

ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଵୀରୋ ମହାତ୍ମାଖେଟକଂ ଗତଃ । କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମନାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୌ ॥ ୨,୬.

ସେ ଏକ ଦିନ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ । କିଛି ପଚାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ତାପସ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ ।

ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମୁନିଂ ତତ୍ର କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ପଶ୍ରଯାଵନତୋ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଋଷିସଂସଦି ॥ ୨,୬.

ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ନମ୍ର ହୋଇ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ରାଜୋଵାଚ । ମୁନେ ମଯା କୃତୋ ଧର୍ମୋ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଯମସ୍ଯ ଶାସନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବିଭେମି ନିତରାଂ ହୃଦି ॥ ୨,୬.

ରାଜା କହିଲେ: ମୁନି, ମୁଁ ମୋ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ କରିଛି । କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କର ନିୟମ ଶୁଣି, ମୋ ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଭୟ ଲାଗୁଛି ।

ଯମଞ୍ଚ ଯମଦୂତାଂଶ୍ଚ ନିରଯାନ୍ ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ନ ପଶ୍ଯାମି ମହାଭାଗ ତଥା ଵଦ ଦଯାନିଧେ ॥ ୨,୬.

ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଯମ, ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ନରକମାନେ କୁହିଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହା କେମିତି, ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ କହ।

ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ । ଧର୍ମା ବହୁଵିଧା ରାଜନ୍ ଵର୍ଣ୍ଯନ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି କର୍ମମାର୍ଗଵିମୋହିତାଃ ॥ ୨,୬.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ରାଜା, ଧର୍ମର ବହୁ ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ କାର୍ମିକ ମାର୍ଗରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକେ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଦାନଂ ତୀର୍ଥଂ ତପୋ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂନ୍ଯାସଃ ପୈତୃକୋ ମହଃ । ଧର୍ମେଷୁ ଗୃହ୍ଯମାଣେଷୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗୋ ଵିଶେଷିତଃ ॥ ୨,୬.

ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ପିତୃକର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ ଦାନକୁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଅନେକ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଏକ ମାତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ଏହା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନି ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନକୃତାନି ଚ । ନୀଲୋଦ୍ଵାହେନ ଶୁଧ୍ଯେତ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରପ୍ଲଵନେନ ଵା ॥ ୨,୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ଦେହ ଦେଇ ନିମଜ୍ଜିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।

ଏକାଦଶାହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ଯ ନୋତ୍ସୂଜ୍ଯତେ ଵୃଷଃ । ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ନିଶ୍ଚଲଂ ତସ୍ଯ କୃତୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈସ୍ତୁ କିଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୬.

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାଏ—ତେଣୁ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧର କ'ଣ ଉପକାର?

ଯଥାକଥଞ୍ଚିତ୍କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥେ ଵା ପତ୍ତନେଽଥ ଵା । ଵୃଷଯଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥା ସାଧନୈଃ ଖଗ ॥ ୨,୬.

ଯେଉଁଠି କିମ୍ବା ଯେଉଁପରି ଭଳି ହେଉ ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ସହରରେ କରାଯାଉଥିବା ବୃଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ, ଖଗ।

ଵୃଷଭଂ ପଞ୍ଚକଲ୍ଯାଣଂ ଯୁଵାନଂ କୃଷ୍ଣକଂବଲମ୍ । ଗୋଯୂଥମଧ୍ଯେ ନିତରାଂ ଵିଚରନ୍ତଂ ଵିଧାନତଃ ॥ ୨,୬.

ଯୁବା, ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, କଳା ଚମଡ଼ ଥିବା, ଗଂଗା ମଧ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭଳି ଚାଲୁଥିବା ବୃଷକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବାଛିବା ଉଚିତ।

ଚତସୃଭିର୍ଵତ୍ସକାଭିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵୈକଯା ଖଗ । ଵିଵାହ୍ଯ ମଙ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ତଂ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ॥ ୨,୬.

ଚାରିଟି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଏକଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଉଁ ଦେଇ, ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ବିବାହ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବୃଷକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଇହ ରତୀତି ଷଡୃଗ୍ଭିର୍ହେମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭାଵସୋଃ । କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ମାଘଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସଂକ୍ରମେ ପାତପର୍ଵସୁ ॥ ୨,୬.

‘ଏଠାରେ ରତି’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଷଡ୍ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ କିମ୍ବା ବୈଶାଖ ମାସରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ତୀର୍ଥେ ପିତ୍ର୍ଯେକ୍ଷଯାହେ ଚ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଲୋହିତୋ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଣେନ ମୁଖେ ପୁଚ୍ଛେ ଚ ପାଣ୍ଡୁରଃ ॥ ୨,୬.

ନଦୀଘାଟ କିମ୍ବା ପିତୃ ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ମୁହଁ ଓ ପୁଛ ପାଣ୍ଡୁ ଥିବା ବୃଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ପୀତଃ ଖୁରଵିଷାଣେଷୁ ସ ନୀଲୋ ଵୃଷ ଉଚ୍ଯତେ । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଲୋହିତଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୬.

ଖୁର ଓ ଶଙ୍ଖରେ ପୀତ ରଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟଠାରେ ନୀଳ ଥିବା ବୃଷକୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଏ; ଧଳା ବୃଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଲାଲ ବୃଷ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।