ଗୃହ୍ଣୀଯାଚ୍ଚେଦନଶନଂ ଵ୍ରତଂ ଵିଧିଵଦାଗତେ । ମୃତ୍ଯୌ ନ ସୋଽପି ସଂସାରେ ଭୂଯଃ ପର୍ଯଟତି ଦ୍ଵିଜ
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ମୂଳକ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ।
କିଂ ଦାନମିତି ତୁର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଶ୍ନସ୍ଯୋତ୍ତରମୀରିତମ୍ । ଦାହମୃତ୍ଯୋରନ୍ତରେ କିମିତିପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଂ ଶୃଣୁ
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ 'କଣ ଦାନ?' ର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ 'ଦାହ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ କଣ?' ଏହାର ଉତ୍ତର ଶୁଣ।
ଗତପ୍ରାଣଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଦିରାଶୁ ତମ୍ । ଶଵଂ ଜଲେନ ଶୁଦ୍ଧେନ କ୍ଷାଲଯେଦଵିଚାରଯନ୍
ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜେ ଗସ୍ତ ସ୍ନାନ କରି, ଶବକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଦ୍ରୁତ କ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ, କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ନ ରଖି।
ପରିଧାପ୍ଯାହତେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଚନ୍ଦନୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ତନୁମ୍ । ତତୋ ମୃତସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ଵୈ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍
ଶବକୁ ପରିସ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଇ, ତା'ପରେ ମୃତ୍ୟୁସ୍ଥଳରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଯୋଗପୂର୍ଵଂ ଦାହସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯତାଦିର୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଆଂସନଂ ପ୍ରାକ୍ଷଣ ଚ ସ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ଯାଦେତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଦାହ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା ଅନୁସାରେ ଶବକୁ ଉଠାଇ ରଖିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଚାରିଟି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଆଵାହନାର୍ଚନ ଚୈଵ ପାନ୍ତ୍ରାଲମ୍ଭାଵଗାହନେ । ଭଵେଦ୍ଦାନାନ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଃ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ସଦା ଭଵେତ୍
ଆବାହନ ଓ ପୂଜା, ପାତ୍ର ଧରିବା ଓ ନିମଜ୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ନ ଦାନର ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।
ପଦାର୍ଥପଞ୍ଚକଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ରେଖା ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍ । ଦଦ୍ଯାଦକ୍ଷଯ୍ଯମୁଦକଂ ନ ସ୍ଯାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ପୁନଃ
ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରେଖା ଆଙ୍କିବା କିମ୍ବା ପୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅକ୍ଷୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହି ତିନିଟି କାମ ପୁନି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧାଵାଚନମାଶୀଶ୍ଚ ତିଲକଂ ଚ ଖଗୋତ୍ତମ । ଘଟଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାଷାନ୍ନଂ ଦଦ୍ଯାଲ୍ଲୋହସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱଧା ପାଠ କରିବା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଓ ଟିକିଆ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏକ ଘଡ଼ା, ପକା ଅନ୍ନ ଏବଂ ଲୋହାର ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ପିଣ୍ଡସ୍ଯ ଚାଲନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନୈଵ ପ୍ରୋକ୍ତମିଦଂ ତ୍ରିକମ୍ । ପ୍ରଚ୍ଛାଦନଵିସର୍ଗୌ ଚ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନକଂ ତଥା
ପିଣ୍ଡ ହଲାଇବାକୁ ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନିଟି—ଢାକିବା, ଛାଡ଼ିଦେବା ଓ ଶୁଭକଥା କହିବା—ଏହାର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ।
ଏଷୁ ଷଟ୍ସୁ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ମଲିନେଷୁ ତେ । ଷଡେଵ ମରଣସ୍ଥାନେ ଦ୍ଵାରି ଚାତ୍ଵରିକେ ତଥା
ଏହି ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଚି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନ, ଦ୍ୱାର ଓ ଚଉରାହାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ରାମେ କାଷ୍ଠଚଯନେ ତଥା ସଞ୍ଚଯନେ ଖଗ । ମୃତିସ୍ଥାନେ ଶଵୋ ନାମ ଭୂମିସ୍ତୁଷ୍ଯତି ଦେଵତା
ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ, କାଠର ଚଉକି ଓ ଏକଠା ହେବା ସ୍ଥାନରେ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିକୁ 'ଶବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ପାନ୍ଥୋ ଦ୍ଵାରି ଭଵେତ୍ତେନ ପ୍ରୀତା ସ୍ଯାଦ୍ଵାସ୍ତୁଦେଵତା । ଚତ୍ଵରେ ଖେଚରସ୍ତେନ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଭୃତାଦିଦେଵତା
ଦ୍ୱାରରେ ଯାତ୍ରୀ ଦଢ଼ି ହେଲେ ଘରର ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଚଉରାହାରେ ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଦେବତା ଓ ଭାରବାହକ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶ୍ରାମେ ଭୂତସଂଜ୍ଞୋଽଯଂ ତୁଷ୍ଟସ୍ତେନ ଦିଶୋ ଦଶ । ଚିତାଯାଂ ସାଧକ ଇତି ସଞ୍ଚିତୌ ପ୍ରେତ ଉଚ୍ଯତେ
ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ 'ଭୂତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଦଶ ଦିଗ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଚିତାରେ 'ସାଧକ', ଏବଂ ଏକଠା ସ୍ଥାନରେ 'ପ୍ରେତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତିଲଦର୍ଭଘୃତେଧାଂସି ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସୁତାଦଯଃ । ଗାଥାଂ ଯମସ୍ଯ ସୂକ୍ତଂ ଵାପ୍ଯଧୀଯାନା ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି
ତିଳ, କୁଶ ଘାସ, ଘିଅ ଓ ଦୀପ ନେଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୀତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଅହରହର୍ନୀଯମାନୋ ଗାମଶ୍ଵଂ ପୁରୁଷଂ ଵୃଷମ୍ । ଵୈଵସ୍ଵତୋ ନ ତୃପ୍ଯେତ ସୁରଯା ତ୍ଵିଵ ଦୁର୍ମତିଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ କିମ୍ବା ବୃଷ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବୈବସ୍ବତ ତୃପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୂର୍ଖ ମଦରେ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇମାଂ ଗାଥମପେତେତି ସୂକ୍ତଂ ଵା ପଥି ସଂପଠେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଦିଶ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଵ୍ରଜେଯୁଃ ସର୍ଵବାନ୍ଧଵାଃ
ଏହି ଗୀତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ପଥରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପଥି ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ଵଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵୋକ୍ତଵିଧିନା ଖଗ । ତତଃ ଶନୈର୍ଭୂତଲେ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଶିରସଂ ଶଵମ୍
ପଥରେ ପୂର୍ବକଥିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପକ୍ଷୀ; ତାପରେ ଶବକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରାଇ ଭୂମିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଚିତାଭୂମୌ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍ । ତୃଣକାଷ୍ଠତିଲାଜ୍ଯାଦି ସ୍ଵଯଂ ନିନ୍ଯୁଃ ସୁତାଦଯଃ
ଚିତା ଭୂମିରେ ରଖି ସେଇପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜେ ତିଳ, ଘାସ, କାଠ, ଘିଅ ଓ ଆଦି ନେଇଯିବେ।
ଶୂଦ୍ରାନୀତୈଃ କୃତଂ କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁକେନ ଚ
ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ଧାରଣ କରି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦୀ ତତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମଥାଣ୍ଡଜ । ପ୍ରତେଵସ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାର୍ଧେନ ତଂ ଛାଦଯେତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଅଣ୍ଡଜ; ଶବର ଚାଦରକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି ଏକଭାଗ ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଧଂ ଶ୍ମଶାନଵାସାର୍ଥଂ ଭୂମାଵେଵ ଵିନିଃ କ୍ଷିପେତ୍ । ତତଃ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଵିଧିନା ପିଣ୍ଡଂ ପ୍ରେତକରେ ନ୍ଯସେତ୍
ଅର୍ଧ ଚାଦର ଶ୍ମଶାନରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ପରେ ପୂର୍ବକଥିତ ନିୟମରେ ପିଣ୍ଡ ମୃତଦେହର ହାତରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଆଜ୍ଯେନାଭ୍ଯଞ୍ଜନଂ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ଶଵସ୍ଯ ଚ । ଦାହମୃତ୍ଯୋରନ୍ତରାଲେ ଵିଧିଃ ପିଣ୍ଡସ୍ଯ ତଂ ଶୃଣୁ
ଶବର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଘିଅ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଦାହ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ବିଧିକୁ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ପିଣ୍ଡୈଃ ଶଵସ୍ଯାହୁତିଯୋଗ୍ଯତା । ଅନ୍ଯଥା ଚୋପଘାତାଚ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଦ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ହି
ପୂର୍ବକଥିତ ପାଞ୍ଚଟି ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶବ ହବନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ନହେଲେ ଭୁଲ ହେଲେ ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ସଂମୃଜ୍ଯ ଚୋପଲିପ୍ଯାଥ ଉଲ୍ଲିଖ୍ଯୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵେଦିକାମ୍ । ଅଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯୋପସମାଧାଯ ଵହ୍ନିଂ ତତ୍ର ଵିଧାନତଃ
ବେଦିକାକୁ ସଫା କରି, ଲେପି, ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଉଠାଇ, ପରେ ଜଳ ଛିଟି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଶ୍ରୌତେନ ତୁ ଵିଧାନେନ ହ୍ଯାହିତାଗ୍ନିଂ ଦହେଦ୍ଵୁଧଃ
ଫୁଲ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଦେଇ 'ମାଂସ ଭୋଜୀ' ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ପରେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିରେ ଶବକୁ ଦାହ କର।
ଚଣ୍ଡାଲାଗ୍ନିଂ ଚିତାଗ୍ନିଂ ଚ ପତିତାଗ୍ନିଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ତ୍ଵଂ ଭୂତକୃଜ୍ଜଗଦ୍ଯୋନିସ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକପରିପାଲକଃ
ଚଣ୍ଡାଳ ଅଗ୍ନି, ଚିତା ଅଗ୍ନି ଓ ପତିତ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଓ ଲୋକର ରକ୍ଷକ।
ଉପସଂହର ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମେନଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯାମୃତମ୍ । ଇତି କ୍ରଵ୍ଯାଦମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶରୀରାହୁତିମାଚରେତ୍
ତେଣୁ, ଏହି ମଣିଷକୁ ନେଇଯାଅ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଓ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଅ। ଏପରି ମାଂସ ଭକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶରୀରକୁ ହବିସ୍ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଧଦଗ୍ଧେ ତଥା ଦେହେ ଦଦ୍ଯାଦାଜ୍ଯାହୁତିଂ ତତଃ । ଅସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଧିଜାତୋଽସି ତ୍ଵଦଯଂ ଜାଯତାଂ ପୁନଃ
ଶରୀର ଅର୍ଧଉଁଜା ହେବାବେଳେ, ତାପରେ ଘିଅର ଆହୁତି ଦେଇ, 'ତୁମେ ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛ, ଏଠାରୁ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଅସୌ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ନାମତଃ । ଏଵମାଜ୍ଯାହୁତିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତିଲମିଶ୍ରାଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
'ଏହି ଜଣେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଇଁ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିଳ ମିଶିତ ଘିଅ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
ରୋଦିତଵ୍ଯଂ ତତୋ ଗାଢମେଵଂ ତସ୍ଯ ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ । ଦାହସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ସଞ୍ଚଯନିକ୍ରିଯାମ୍
ତାପରେ ଗଭୀର ଭାବରେ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ; ଏପରି କଲେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ଦାହ ପରେ ସେଠାରେ ଅସ୍ଥି ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।