ତାଵତୋ ରାଜିତାଂଲ୍ଲୋକାନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ହି ପୁଷ୍କଲାନ୍ । ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵୋପକରଣୈର୍ଯୁତମ୍
ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଭାମୟ ରଥ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ଅନେକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ରଥଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜସୂଯଫଲଂ ଲଭ୍ତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ରଥ ଦାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଦୁଗ୍ଧାଧିକାଂ ଚ ମହିଷୀଂ ନଵମେଘଵର୍ଣାଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟତର୍ଣକଵଲୀଂ ଜଘନାଭିରାମାମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣତିଲକାଂ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଯ ଲୋକୋଦଯଂ ସ ଜଯତୀତି କିମତ୍ର ଚିତ୍ରମ୍
ଏହିଥିରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଦି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବହୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ନୂଆ ମେଘ ଭଳି କଳା, ଚାରାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିତମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ସୁନାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ମହିଷୀ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ପାଏ।
ତାଲଵୃନ୍ତସ୍ଯ ଦାନେନ ଵାଯୁନା ଵୀଜ୍ଯତେ ପଥି । କାନ୍ତିଯୁକ୍ସୁଭଗଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଵତ୍ଯମ୍ବରଦାନତଃ
ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ଦାନ କରିଲେ ପଥରେ ବାତାସରେ ଝୁଲାଯାଏ; ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିଲେ ମଣିଷ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଧନୀ ହୁଏ।
ରସାନ୍ନୋପସ୍କରଯୁତଂ ଗୃହଂ ଵିପ୍ରାଯ ଯୋର୍ଽପଯେତ୍ । ନ ହୀଯତେ ତସ୍ଯ ଵଂଶଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଘର ଦାନ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବଂଶ କେବେ ଅବନତି ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଭଵତ୍ଯତ୍ର ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଲଗୌଖଲାଘଵମ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଭେଦେନ ଦାନଗୌରଵଲାଘଵାତ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଦାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଲେ କିମ୍ବା ନ ଥିଲେ, ଦାନର ମୂଲ୍ୟ ଭାରି କିମ୍ବା ହଳକା ହେବା ଉପରେ ଫଳ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ମିଳେ।
ତତୋ ଯେନାମ୍ବୁଦାନାନି କୃତାନ୍ଯତ୍ର ରସାସ୍ତଥା । ତଦା ଖଗ ତଥାହ୍ଲାଦମାପଦି ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜଳପାତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାନୀୟ ପଦାର୍ଥ ଦାନ କରେ, ସେ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମଧୁର ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅନ୍ନାନି ଯେନ ଦତ୍ତାନି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା । ସୋଽପି ତୃପ୍ତିମଵାପ୍ନୋତି ଵିନାପ୍ଯନ୍ନେନ ଵୈ ତଦା
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରିତ ମନରେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ନ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ।
ଆସନ୍ନେ ମରଣେ କୁର୍ଯାତ୍ସଂନ୍ଯାସଂ ଚେଦ୍ଵିଧାନତଃ । ଆଵର୍ତେତ ପୁନର୍ନାସୌ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ
ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟେ ଆସିଲେ ଯଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ; ନାହିଁ ହେଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆସନ୍ନମରଣୋ ମତ୍ଯଶ୍ଚେତ୍ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରତିନଯିତେ । ତୀର୍ଥପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିର୍ମ୍ରିଯତେ ଯଦି ମାର୍ଗଗଃ । ପଦେପଦେ କ୍ରତୁସମଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ଯଦି କାହାକୁ ତୀର୍ଥକୁ ନେଇଯିବାଯାଏ, ସେ ତୀର୍ଥ ପହଞ୍ଚିଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯଦି ରାସ୍ତାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏକ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗୃହ୍ଣୀଯାଚ୍ଚେଦନଶନଂ ଵ୍ରତଂ ଵିଧିଵଦାଗତେ । ମୃତ୍ଯୌ ନ ସୋଽପି ସଂସାରେ ଭୂଯଃ ପର୍ଯଟତି ଦ୍ଵିଜ
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ମୂଳକ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ।
କିଂ ଦାନମିତି ତୁର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଶ୍ନସ୍ଯୋତ୍ତରମୀରିତମ୍ । ଦାହମୃତ୍ଯୋରନ୍ତରେ କିମିତିପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଂ ଶୃଣୁ
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ 'କଣ ଦାନ?' ର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ 'ଦାହ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ କଣ?' ଏହାର ଉତ୍ତର ଶୁଣ।
ଗତପ୍ରାଣଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଦିରାଶୁ ତମ୍ । ଶଵଂ ଜଲେନ ଶୁଦ୍ଧେନ କ୍ଷାଲଯେଦଵିଚାରଯନ୍
ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜେ ଗସ୍ତ ସ୍ନାନ କରି, ଶବକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଦ୍ରୁତ କ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ, କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ନ ରଖି।
ପରିଧାପ୍ଯାହତେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଚନ୍ଦନୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ତନୁମ୍ । ତତୋ ମୃତସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ଵୈ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍
ଶବକୁ ପରିସ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଇ, ତା'ପରେ ମୃତ୍ୟୁସ୍ଥଳରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଯୋଗପୂର୍ଵଂ ଦାହସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯତାଦିର୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଆଂସନଂ ପ୍ରାକ୍ଷଣ ଚ ସ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ଯାଦେତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଦାହ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା ଅନୁସାରେ ଶବକୁ ଉଠାଇ ରଖିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଚାରିଟି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଆଵାହନାର୍ଚନ ଚୈଵ ପାନ୍ତ୍ରାଲମ୍ଭାଵଗାହନେ । ଭଵେଦ୍ଦାନାନ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଃ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ସଦା ଭଵେତ୍
ଆବାହନ ଓ ପୂଜା, ପାତ୍ର ଧରିବା ଓ ନିମଜ୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ନ ଦାନର ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।
ପଦାର୍ଥପଞ୍ଚକଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ରେଖା ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍ । ଦଦ୍ଯାଦକ୍ଷଯ୍ଯମୁଦକଂ ନ ସ୍ଯାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ପୁନଃ
ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରେଖା ଆଙ୍କିବା କିମ୍ବା ପୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅକ୍ଷୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହି ତିନିଟି କାମ ପୁନି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧାଵାଚନମାଶୀଶ୍ଚ ତିଲକଂ ଚ ଖଗୋତ୍ତମ । ଘଟଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାଷାନ୍ନଂ ଦଦ୍ଯାଲ୍ଲୋହସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱଧା ପାଠ କରିବା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଓ ଟିକିଆ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏକ ଘଡ଼ା, ପକା ଅନ୍ନ ଏବଂ ଲୋହାର ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ପିଣ୍ଡସ୍ଯ ଚାଲନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନୈଵ ପ୍ରୋକ୍ତମିଦଂ ତ୍ରିକମ୍ । ପ୍ରଚ୍ଛାଦନଵିସର୍ଗୌ ଚ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନକଂ ତଥା
ପିଣ୍ଡ ହଲାଇବାକୁ ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନିଟି—ଢାକିବା, ଛାଡ଼ିଦେବା ଓ ଶୁଭକଥା କହିବା—ଏହାର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ।
ଏଷୁ ଷଟ୍ସୁ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ମଲିନେଷୁ ତେ । ଷଡେଵ ମରଣସ୍ଥାନେ ଦ୍ଵାରି ଚାତ୍ଵରିକେ ତଥା
ଏହି ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଚି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନ, ଦ୍ୱାର ଓ ଚଉରାହାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ରାମେ କାଷ୍ଠଚଯନେ ତଥା ସଞ୍ଚଯନେ ଖଗ । ମୃତିସ୍ଥାନେ ଶଵୋ ନାମ ଭୂମିସ୍ତୁଷ୍ଯତି ଦେଵତା
ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ, କାଠର ଚଉକି ଓ ଏକଠା ହେବା ସ୍ଥାନରେ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିକୁ 'ଶବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ପାନ୍ଥୋ ଦ୍ଵାରି ଭଵେତ୍ତେନ ପ୍ରୀତା ସ୍ଯାଦ୍ଵାସ୍ତୁଦେଵତା । ଚତ୍ଵରେ ଖେଚରସ୍ତେନ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଭୃତାଦିଦେଵତା
ଦ୍ୱାରରେ ଯାତ୍ରୀ ଦଢ଼ି ହେଲେ ଘରର ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଚଉରାହାରେ ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଦେବତା ଓ ଭାରବାହକ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶ୍ରାମେ ଭୂତସଂଜ୍ଞୋଽଯଂ ତୁଷ୍ଟସ୍ତେନ ଦିଶୋ ଦଶ । ଚିତାଯାଂ ସାଧକ ଇତି ସଞ୍ଚିତୌ ପ୍ରେତ ଉଚ୍ଯତେ
ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ 'ଭୂତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଦଶ ଦିଗ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଚିତାରେ 'ସାଧକ', ଏବଂ ଏକଠା ସ୍ଥାନରେ 'ପ୍ରେତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତିଲଦର୍ଭଘୃତେଧାଂସି ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସୁତାଦଯଃ । ଗାଥାଂ ଯମସ୍ଯ ସୂକ୍ତଂ ଵାପ୍ଯଧୀଯାନା ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି
ତିଳ, କୁଶ ଘାସ, ଘିଅ ଓ ଦୀପ ନେଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୀତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଅହରହର୍ନୀଯମାନୋ ଗାମଶ୍ଵଂ ପୁରୁଷଂ ଵୃଷମ୍ । ଵୈଵସ୍ଵତୋ ନ ତୃପ୍ଯେତ ସୁରଯା ତ୍ଵିଵ ଦୁର୍ମତିଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ କିମ୍ବା ବୃଷ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବୈବସ୍ବତ ତୃପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୂର୍ଖ ମଦରେ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇମାଂ ଗାଥମପେତେତି ସୂକ୍ତଂ ଵା ପଥି ସଂପଠେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଦିଶ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଵ୍ରଜେଯୁଃ ସର୍ଵବାନ୍ଧଵାଃ
ଏହି ଗୀତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ପଥରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପଥି ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ଵଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵୋକ୍ତଵିଧିନା ଖଗ । ତତଃ ଶନୈର୍ଭୂତଲେ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଶିରସଂ ଶଵମ୍
ପଥରେ ପୂର୍ବକଥିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପକ୍ଷୀ; ତାପରେ ଶବକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରାଇ ଭୂମିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଚିତାଭୂମୌ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍ । ତୃଣକାଷ୍ଠତିଲାଜ୍ଯାଦି ସ୍ଵଯଂ ନିନ୍ଯୁଃ ସୁତାଦଯଃ
ଚିତା ଭୂମିରେ ରଖି ସେଇପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜେ ତିଳ, ଘାସ, କାଠ, ଘିଅ ଓ ଆଦି ନେଇଯିବେ।
ଶୂଦ୍ରାନୀତୈଃ କୃତଂ କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁକେନ ଚ
ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ଧାରଣ କରି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦୀ ତତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମଥାଣ୍ଡଜ । ପ୍ରତେଵସ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାର୍ଧେନ ତଂ ଛାଦଯେତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଅଣ୍ଡଜ; ଶବର ଚାଦରକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି ଏକଭାଗ ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ।