ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଅଣ୍ଡଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ନିରଯସ୍ଯ ପ୍ରପଞ୍ଚତଃ ॥ ୨,୩.
ଉଦ୍ଭିଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ପ୍ରକାର ଓ ନରକର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅଥଯାମି କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁ ଵା ଵର୍ତତେ ସ୍ପୃହା ॥ ୨,୩.
ଏବେ ଯଦି ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ପରେ ପରେ ଯାହା ଆସିବ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଜ୍ଞାନତୋଽଜ୍ଞାନତୋ ଵାପିଯନ୍ନରୈଃ କଲୁଷଂ କୃତମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଧେଯା ନିଷ୍କୃତିର୍ନରୈଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ସେହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଭସ୍ମାଦିସ୍ନାନଦଶକମାଦୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ଷଡବ୍ଦାଦିପ୍ରତ୍ଯାମ୍ନାଯାଚ୍ଚରେଦପି
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ଭସ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଛଅ ବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରନ୍ତି।
ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧାର୍ଧମଥାପି ଵା । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦଶ ଦାନାନି ଵୈ ଶୃଣୁ
କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପରେ ଦଶଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ଶୁଣ।
ଗୋଭୂତିଲହିରଣ୍ଯାଜ୍ଯଵାସୋଧନ୍ଯଗୁଡାସ୍ତଥା । ରଜତଂ ଲଵଣଂ ଚୈଵ ଦାନାନି ଦଶ ଵୈ ଵିଦୁଃ
ଗାଈ, ଜମି, ତିଳ, ସୁନା, ଘିଅ, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ଗୁଡ଼, ଚାଁଦି ଓ ଲୁଣ—ଏହି ଦଶଟିକୁ ଦାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ତ୍ଵାଗତା ଯେ ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନରୋ ଦଶ । ତତୋ ଯମଦ୍ଵାରପଥେ ପୂଯଶୋଣିତସଂକୁଲେ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଦଶଟି ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ଯମର ଦ୍ୱାରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ, ପୁପ୍ପ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଥିବା
ନଦୀଂ ଵୈତରଣୀଂ ତର୍ତୁଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈତରଣୀଂ ଚ ଗାମ୍ । କୃଷ୍ଣସ୍ତନୀ ସକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗୀ ସା ଵୈ ଵୈତରଣୀ ସ୍ମୃତା
ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ, ବୈତରଣୀ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ—କଳା ଦୁଧ ଓ କଳା ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈକୁ ବୈତରଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତିଲା ଲୋହଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ କର୍ପାସଂ ଲଵଣଂ ତଥା । ସପ୍ତଧାନ୍ଯଂ କ୍ଷିତିର୍ଗାଵ ଏକୈକଂ ପାଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିଳ, ଲୋହା, ସୁନା, କପାସ, ଲୁଣ, ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ମାଟି ଓ ଗାଈ—ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପବିତ୍ରକର ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ।
ଏତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ମହାଦାନାନ୍ଯୁତ୍ତମାଯ ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ଆତୁରେଣ ତୁ ଦେଯାନି ପଦରୂପାଣି ମେ ଶୃଣୁ
ଏହି ଆଠଟି ମହାଦାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରୋଗୀ ଥିଲେ ପଦରୂପେ କ'ଣ ଦେବା ଉଚିତ, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଛତ୍ରୋ ପାନହଵସ୍ତ୍ରାଣି ମୁଦ୍ରିକା ଚ କମଣ୍ଡଲୁଃ । ଆସନଂ ଭାଜନଂ ପଦଂ ଚାଷ୍ଟଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଛତା, ପାନପାତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରିକା, କମଣ୍ଡଳୁ, ଆସନ, ପାତ୍ର ଓ ପଦ—ଏହି ଆଠଟି ଏପରି ଦାନ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ।
ତିଲାପାତ୍ରଂ ସର୍ପିଃ ପାତ୍ରଂ ଶଯ୍ଯା ସୋପସ୍କରା ତଥା । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯଦିଷ୍ଟଂ ଚାତ୍ମନୋଽପି ତତ୍
ତିଳର ପାତ୍ର, ଘିଅର ପାତ୍ର ଓ ଶଯ୍ୟା ସହ ସାମଗ୍ରୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ, ଯଦି ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ।
ଅଶ୍ଵୋ ରଥଶ୍ଚ ମହୀଷୀ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମପୂର୍ଵମପି ସ୍ଵଯମ୍
ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରାଣୀ, ଗହଣା ଏବଂ ପୋଷାକ ଆଦିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜେ ଏବଂ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନା ନ୍ଯନ୍ଯାନ୍ଯପି ଖଗ ତର୍ପଯେତ୍ସ୍ଵୀଯଶକ୍ତିତଃ । ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ କୃତଂ ଯେନ ଦଶ ଦାନାନ୍ଯପି କ୍ଷିତୌ
ଅନ୍ୟ ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ପାପମୁଚ୍ଛନ କରିଛି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଦଶଟି ଦାନ ଦେଇପାରିବ।
ଦାନଂ ଗୋର୍ଵୈତରଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ତଥାପି ଵା । ତିଲପାତ୍ରଂ ସର୍ପିଃ ପାତ୍ରଂ ଶଯ୍ଯାଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ
ଗାଈ, ବୈତରଣୀ ଗାଈ ଏବଂ ଅଠଟି ଅନ୍ୟ ଦାନ; ତିଳ ଭରା ପାତ୍ର, ଘିଅ ଭରା ପାତ୍ର ଏବଂ ଶଯ୍ୟା ଦାନ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପଦଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵନ୍ନାସୌ ନିରଯଗର୍ଭଗଃ । ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣାପି ଲଵଣଦାନମିଚ୍ଛନ୍ତି ସୂରଯଃ
ଯଥାବିଧିରେ ପଥ ଦାନ କଲେ ନରକର ଗର୍ଭକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଲୁଣ ଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଦେହସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯତୋଽଯଂ ଲଵଣୋ ରସଃ । ଆତୁରସ୍ଯ ଯଦା ପ୍ରାଣା ନ ଯାନ୍ତି ଵସୁଧାତଲେ
ଏହି ଲୁଣର ସ୍ୱାଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ, ଯେତେବେଳେ ରୋଗୀର ପ୍ରାଣ ପୃଥିବୀରେ ରହିନଥାଏ—
ଲଵଣଂ ଚ ତଦା ଦେଯଂ ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଦ୍ଵାଟନଂ ଦିଵଃ । ଯାନିକାନି ଚ ଦାନାନି ସ୍ଵଯଂ ଦତ୍ତାନି ମାନଵୈଃ
ସେତେବେଳେ ଲୁଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱାରର ଦଳିକୁ ମନ୍ଦାରିବା ଉଚିତ। ମଣିଷମାନେ ନିଜେ ଯେଉଁ ଦାନ କରନ୍ତି—
ତାନିତାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ କୃତଂ ଯେନ ସାଙ୍ଗଂ ଖଗ ସ ଵୈ ପୁମାନ୍
ସେସବୁ ଦାନ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପମୁଚ୍ଛନ କରିଛି, ହେ ପକ୍ଷୀ, ସେ ପୁରୁଷ—
ପାପାନି ଭସ୍ମସାତ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଅମୃତଂ ତୁ ଗଵାଂ କ୍ଷୀରଂ ଯତଃ ପତଗସତ୍ତମ୍
ପାପକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଭସ୍ମ କରିଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଗାଈର ଦୁଧ ତ ଅମୃତ ସମାନ, ହେ ପକ୍ଷୀଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦଦାତି ଯୋ ଧେନୁମମୃତତ୍ଵଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଦାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଗନ୍ଧର୍ଵନିଲଯେ ଵସେତ୍
ସେହିପାଇଁ ଯିଏ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଅଠଟି ଦାନ କରିଲେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ବାସ କରେ।
ଆଲଯସ୍ତତ୍ର ରୌଦ୍ରେ ହି ଦହ୍ଯତେ ଯେନ ମାନଵଃ । ଛତ୍ରଦାନେନ ସୁଚ୍ଛାଯା ଜାଯତେ ପଥି ତୁଷ୍ଟିଦା
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ନିବାସରେ ଯିଏ ପୋଡ଼ାଯାଏ, ଛତା ଦାନ କଲେ ମାର୍ଗରେ ଶିତଳ ଛାୟା ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଅସିପତ୍ରଵନଂ ଧାରମତିକ୍ରାମତି ଵୈ ସୁଖମ୍ । ଅଶ୍ଵାରୂଢଶ୍ଚ ଵ୍ରଜତି ଦଦତେ ଯଦ୍ଯୁପାନହୌ
ତିଖା ତଳବିଶିଷ୍ଟ ଅସିପତ୍ରବନକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଯଦି ଜୁତା ଦାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଯାଏ।
ଭୋଜନାସନଦାନେନ ସୁଖଂ ମାର୍ଗେ ଭୁନକ୍ତି ଵୈ । ପ୍ରଦେଶେ ନିର୍ଜଲେ ଦାତା ସୁଖୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ କମଣ୍ଡଲୋଃ
ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଆସନ ଦାନ କରିଲେ ଯାତ୍ରାରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ। ଜଳ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯିଏ କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।
ଯମଦୂତା ମହାରୌଦ୍ରାଃ କରାଲାଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲାଃ । ନ ପୀଡଯନ୍ତି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରାଭରଣଦାନତଃ
ଯମଦୂତମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଦାନର କ୍ଷମାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ତିଲପାତ୍ରଂ ତୁ ଵିପ୍ରାଯ ଦତ୍ତଂ ପତ୍ରରଥ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ନାଶଯେତ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ଷାପଂ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯସମ୍ଭଵମ୍
ତିଳ ଭରା ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ହେ ପତ୍ରରଥ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରରୁ ହୋଇଥିବା ତିନି ପ୍ରକାରର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଘୃତପାତ୍ରପ୍ରଦାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ଵସେନ୍ନରଃ । ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁକ୍ତାଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ଘିଅ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରର ଲୋକରେ ବାସ କରେ। ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଶଯ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ—
ନାନାପ୍ସରୋଭିରାକୀର୍ଣଂ ଵିମାନମଧିରୋହତି । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କ୍ରୀଡିତ୍ଵା ଶକ୍ରମନ୍ଦିରେ
ନାନା ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଥାଏ। ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଖେଳିଥାଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟ ଇହ ଲୋକେ ନୃପୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵୋପସ୍କରଣୋପେତଂ ଯୁଵାନଂ ଦୋଷଵର୍ଜିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ତଳି ପଡ଼ିଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେ ରାଜା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀରେ ଭରପୂର, ଯୁବକ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ।
ଯୋଽଶ୍ଵଂ ଦଦାତି ଵିପ୍ରାଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଚ ତିଷ୍ଠତି । ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ହଯେ ଭଵନ୍ତି ହି ଖଗେଶ୍ଵର
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରେ, ହେ ପକ୍ଷୀନାୟକ, ଘୋଡ଼ାର ଲୋମ ଯେତେ ଗଣନା, ସେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।