ତତଶ୍ଚାରୋହିଣୀଂ ଯୋନିଂ ଶୂଦ୍ରଵୈଶ୍ଯନୃପାଦିକମ୍ । ଵିପ୍ରଦେଵେନ୍ଦ୍ରତାଂ ଚାପି କଦାଚିଦଧିରୋହତି ॥ ୨,୩.
ତାପରେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ, ରାଜା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵଂ ତୁ ପାପକର୍ମାଣୋ ନିରଯେଷୁ ପତନ୍ତ୍ଯଧଃ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଯାନ୍ତି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି, ଯେମାନେ ପାପ କାମ କରନ୍ତି ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏବେ ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି ସେମାନେ କିପରି ଯାଆନ୍ତି, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ତେ ଯମେନ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଂ ଯୋନିଂ ପୁଣ୍ଯଗତିଂ ନରାଃ । ପ୍ରଗୀତଗନ୍ଧର୍ଵଗଣା ନୃତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାକୁଲାଃ ॥ ୨,୩.
ଯମ ଯେଉଁ ମଣିଷଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ଘିରି ରହନ୍ତି।
ହାରନୂପୁରମାଧୁର୍ଯୈଃ ଶୋଭିତାନ୍ଯମଲାନି ତୁ । ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯାଶୁ ଵିମାନାନି ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସ୍ରଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ ॥ ୨,୩.
ହାର ଓ ନୂପୁରର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ପ୍ରଚ୍ଯୁତା ରାଜ୍ଞାମନ୍ଯେଷାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଜାଯନ୍ତେ ନୀରୁଜାଂ ଗେହେ ସ ଦ୍ଵୃତ୍ତିପୀରପାଲକାଃ ॥ ୨,୩.
ସେଠାରୁ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ସେମାନେ ନିରୋଗ ଘରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜୀବିକା ଓ ପାଳନକାରୀ ଭାବେ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୋଗାନ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରାଂସ୍ତତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵମନ୍ଯଥା । ଅଵରୋହିଣୀଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ॥ ୨,୩.
ସେମାନେ ଭୋଗର ଉତ୍କଟ ସୁଖ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଅବରୋହିଣୀ ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଜାତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଵୈ ପ୍ରାଣିନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପାପିଷ୍ଠାନାମଦୋମାର୍ଗାଜ୍ଜୀଵୋ ନିଷ୍କ୍ରମତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨,୩.
ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଅତି ପାପୀମାନଙ୍କ ପଥରୁ ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବାହାରିଯାଏ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଲୀଯତେ ପୃଥ୍ଵୀ ଆପଶ୍ଚୈଵ ତଥାପ୍ସୁ ଚ । ତେଜସ୍ତେଜସି ଲୀଯତେ ସମୀରେ ଚ ସମୀରଣଃ ॥ ୨,୩.
ମାଟି ମାଟିରେ ଲୟ ହୁଏ, ପାଣି ପାଣିରେ ଲୟ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରେ ଏବଂ ବାୟୁ ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଆକାଶେ ଚ ତଥାକାଶଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପି ନିଶାକରେ । ତତ୍ର କାମସ୍ତଥା କ୍ରୋଧଃ କାଯେ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି ଆକାଶ ଆକାଶରେ, ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ତାହାରେ ଲୟ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଏତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ସମାଖ୍ଯାତା ଦେହେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତସ୍କରାଃ । କାମଃ କ୍ରୋଧୋ ହ୍ଯହଙ୍କାରୋ ମନସ୍ତତ୍ରୈଵ ନାଯକଃ ॥ ୨,୩.
ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଏହାମାନେ ଶରୀରରେ ଥିବା ଚୋର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର, ଏବଂ ମନ ସେମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରେ।
ସଂହାରଶ୍ଚୈଵ କାଲୋଽସୌ ପୁଣ୍ଯପାପେନ ସଂଯୁତଃ । ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମାଯୁକ୍ତଃ ସକଲୈର୍ଵିବୁଧୈଃ ସହ ॥ ୨,୩.
ବିନାଶ ହେଉଛି ସେଇ କାଳ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହା ଅଛି।
ପ୍ରଵିଶେତ୍ସ ନଵେ ଦେହେ ପୃହେ ଦରଧେ ଗୁହୀ ଯଥା । ଶରୀରେ ଯେ ସମାସୀନାଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ସପ୍ତ ଧାତଵଃ ॥ ୨,୩.
ଏହା ଏକ ନୂତନ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରିକି ଘର, ଗୁହା ବା ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ। ଶରୀରରେ ସପ୍ତ ଧାତୁ ଥାଏ।
ଷାଟ୍କୌଶିକୋ ହ୍ଯଯଂ କାଯଃ ସର୍ଵେ ଵାତାଶ୍ଚ ଦେହିନାମ୍ । ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ତଦ୍ଯୋଗାଦ୍ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତଥା ॥ ୨,୩.
ଏହି ଶରୀର ଛଅଟି କୋଶରେ ଗଠିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବାୟୁ ଏହାରେ ଅଛି। ମୁତ୍ର, ମଳ ଏବଂ ଏହାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ପିତ୍ତଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ତଥା ମଜ୍ଜା ମାଂସଂ ଵୈ ମେଦ ଏଵ ଚ । ଅସ୍ଥି ଶୁକ୍ରଂ ତଥା ସ୍ନାଯୁର୍ଦେହେନ ସହ ଦହ୍ଯତି ॥ ୨,୩.
ପିତ୍ତ, କଫ, ମଜ୍ଜା, ମାଂସ, ଚର୍ବି, ହାଡ଼, ବୀର୍ୟ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ—ଏସବୁ ଶରୀର ସହିତ ଏକାଠି ଦହିଯାଏ।
ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଵିନାସଃ ସର୍ଵଦେହିନମ୍ । କଥଯାମି ପୁନସ୍ତେଷାଂ ଶରୀରଂ ଚ ଯଥା ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୩.
ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ପୁନି ଏହି ଦେହ କିପରି ହୁଏ, ତାହା କହିବି।
ଏକସ୍ତମ୍ବଂସ୍ନାଯୁବଦ୍ଧଂ ସ୍ଥୂଣାତ୍ରଯଵିଭୂଷଣମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚ ସମାଯୁକ୍ତଂ ନଵଦ୍ଵାରଂ ଶରୀରକମ୍ ॥ ୨,୩.
ଏହି ଦେହଟି ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡରେ ଭିତି ହୋଇଛି, ସନ୍ଧିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ତିନିଟି ମୁଢ଼ିରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଏକ ଦେହ।
ଵିଷଯୈଶ୍ଚ ସମାକ୍ରାନ୍ତଂ କାମକ୍ରୋଧସମାକୁଲମ୍ । ରାଗଦ୍ଵେଷସମାକୀର୍ଣଂ ତୃଷ୍ଣାଦୁର୍ଗମତସ୍କରମ୍ ॥ ୨,୩.
ଏହି ଦେହଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆବୃତ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୃଷ୍ଣାର ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଲୋଭଜାଲପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମୋହଵସ୍ତ୍ରେଣ ଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ସୁବଦ୍ଧଂ ମାଯଯା ଚୈତଲ୍ଲୋଭେନାଧିଷ୍ଠିତଂ ପୁରମ୍ ॥ ୨,୩.
ଲୋଭର ଜାଲରେ ଘେରା, ମୋହର ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା, ମାୟାରେ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧା, ଏବଂ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ—ଏହି ଦେହଟି ଏକ ନଗର ସମାନ।
ଏତଦ୍ଗୁଣସମାକୀର୍ଣଂ ଶରୀରଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ଯେ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ନରାଃ ପଶଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୨,୩.
ଏପରି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦେହ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପଶୁ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଏଵମେଵ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଶରୀରଂ ତେ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣି ନିର୍ମିତା ଯୋନଯଃ ପୁରା ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେହକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ପୁରାତନ କାଳରେ ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ଯୋନି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଅଣ୍ଡଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ନିରଯସ୍ଯ ପ୍ରପଞ୍ଚତଃ ॥ ୨,୩.
ଉଦ୍ଭିଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ପ୍ରକାର ଓ ନରକର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅଥଯାମି କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁ ଵା ଵର୍ତତେ ସ୍ପୃହା ॥ ୨,୩.
ଏବେ ଯଦି ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ପରେ ପରେ ଯାହା ଆସିବ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଜ୍ଞାନତୋଽଜ୍ଞାନତୋ ଵାପିଯନ୍ନରୈଃ କଲୁଷଂ କୃତମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଧେଯା ନିଷ୍କୃତିର୍ନରୈଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ସେହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଭସ୍ମାଦିସ୍ନାନଦଶକମାଦୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ଷଡବ୍ଦାଦିପ୍ରତ୍ଯାମ୍ନାଯାଚ୍ଚରେଦପି
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ଭସ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଛଅ ବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରନ୍ତି।
ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧାର୍ଧମଥାପି ଵା । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦଶ ଦାନାନି ଵୈ ଶୃଣୁ
କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପରେ ଦଶଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ଶୁଣ।
ଗୋଭୂତିଲହିରଣ୍ଯାଜ୍ଯଵାସୋଧନ୍ଯଗୁଡାସ୍ତଥା । ରଜତଂ ଲଵଣଂ ଚୈଵ ଦାନାନି ଦଶ ଵୈ ଵିଦୁଃ
ଗାଈ, ଜମି, ତିଳ, ସୁନା, ଘିଅ, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ଗୁଡ଼, ଚାଁଦି ଓ ଲୁଣ—ଏହି ଦଶଟିକୁ ଦାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ତ୍ଵାଗତା ଯେ ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନରୋ ଦଶ । ତତୋ ଯମଦ୍ଵାରପଥେ ପୂଯଶୋଣିତସଂକୁଲେ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଦଶଟି ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ଯମର ଦ୍ୱାରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ, ପୁପ୍ପ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଥିବା
ନଦୀଂ ଵୈତରଣୀଂ ତର୍ତୁଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈତରଣୀଂ ଚ ଗାମ୍ । କୃଷ୍ଣସ୍ତନୀ ସକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗୀ ସା ଵୈ ଵୈତରଣୀ ସ୍ମୃତା
ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ, ବୈତରଣୀ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ—କଳା ଦୁଧ ଓ କଳା ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈକୁ ବୈତରଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତିଲା ଲୋହଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ କର୍ପାସଂ ଲଵଣଂ ତଥା । ସପ୍ତଧାନ୍ଯଂ କ୍ଷିତିର୍ଗାଵ ଏକୈକଂ ପାଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିଳ, ଲୋହା, ସୁନା, କପାସ, ଲୁଣ, ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ମାଟି ଓ ଗାଈ—ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପବିତ୍ରକର ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ।
ଏତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ମହାଦାନାନ୍ଯୁତ୍ତମାଯ ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ଆତୁରେଣ ତୁ ଦେଯାନି ପଦରୂପାଣି ମେ ଶୃଣୁ
ଏହି ଆଠଟି ମହାଦାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରୋଗୀ ଥିଲେ ପଦରୂପେ କ'ଣ ଦେବା ଉଚିତ, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।