ମହାଵକ୍ତ୍ରା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଇଵ ମହାବଲାଃ । ତତଶ୍ଚ ଵନମାଲୋକ୍ଯ ଶିଶିରଚ୍ଛାଯମଗ୍ରତଃ ॥ ୨,୩.
ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ମୁଁହ ଓ ଦାଁତ, ବଘ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେମାନେ ଆଗରେ ଥିବା ଶୀତଳ ଛାୟା ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁତ୍ତାପପରିପୀଡିତାଃ । ମାତର୍ଭ୍ରାତସ୍ତାତ ଇତି କ୍ରନ୍ଦମାନାଃ ସୁଦୁଃ ଖିତାଃ ॥ ୨,୩.
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେଠିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, 'ମାଆ! ଭାଇ! ବାପା!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଦହ୍ଯମାନାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲା ଧରଣିସ୍ଥେନ ଵହ୍ନିନା । ତେଷାଂ ଗତାନାଂ ତତ୍ରାପି ଅତି ଶୀତିଃ ସମୀରଣଃ ॥ ୨,୩.
ସେମାନଙ୍କର ପାଉଁ ତଳେ ଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଛି। ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ବହୁତ ଶୀତଳ ପବନ ବହିଯାଏ।
ପ୍ରଵାତି ତେନ ପାତ୍ଯନ୍ତେ ତେଷାଂ ଖଡ୍ଗାସ୍ତଥୋପରି । ଛିନ୍ନାଃ ପତନ୍ତି ତେ ଭୂମୌ ଜ୍ଵଲତ୍ପାଵକସଂଚଯେ ॥ ୨,୩.
ସେଇ ପବନରେ ଉପରୁ ତଳୱାର ଝରିପଡ଼େ, ତାଙ୍କୁ କାଟି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଉପରେ ପକାଯାଏ।
ଲେଲିହ୍ଯମାନେ ଚାନ୍ଯତ୍ର ତପ୍ତାଶେଷମହୀତଲେ । ସାରମେଯାଶ୍ଚ ତେ ଶୀଘ୍ରଂ ଶାତଯନ୍ତି ଶରୀରତଃ ॥ ୨,୩.
ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଜମିନିକୁ ଅଗ୍ନି ଚାଟୁଛି, ଶୀଘ୍ର ଶୁଆମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଚିରି ଖାଉଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଖଣ୍ଡାନ୍ଯନେକାନି ରୁଦତାମତିଭୀଷଣେ । ଅସିପତ୍ରଵନଂ ତାତ ମଯୈତତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୨,୩.
ତାଙ୍କର ଅନେକ ଦେହଅଂଶ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଛିଟିଯାଏ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ତଳୱାରପତ୍ର ଅଟା ନରକର ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ କଲି।
ଅତଃ ପରଂ ଭୀମତରଂ ତପ୍ତକୁଂଭଂ ନିବୋଧ ମେ । ସମନ୍ତତସ୍ତପ୍ତକୁମ୍ଭା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମନ୍ଵିତାଃ ॥ ୨,୩.
ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଆଉ ଭୟଙ୍କର ତପ୍ତ କୁମ୍ଭ ନରକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେଠି ଚାରିପାଖରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭରା ବଡ଼ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ରହିଛି।
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଚଯାସ୍ତପ୍ତତୈଲାଯଶ୍ଚୂର୍ଣପୂରିତାଃ । ଏଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣୋ ଯାମ୍ଯୈଃ କ୍ଷିପ୍ତା ହ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ॥ ୨,୩.
ଏହି କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଜଳୁଥିବା ତେଲ ଓ ଧାତୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯମର ସେବକମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେକୁ ଏଠିରେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
କ୍ଵାଥ୍ଯନ୍ତେ ଵିସ୍ଫୁଟଦ୍ଗାତ୍ରା ଗଲନ୍ମଜ୍ଜାଜଲାନ୍ଵିତାଃ । ସ୍ଫୁଟତ୍କପାଲେନତ୍ରାସ୍ଥିଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନା ଵିଭୀଷଣୈଃ ॥ ୨,୩.
ସେଠି ତାଙ୍କର ଦେହ ଫାଟିଯାଏ, ମଜ୍ଜା ଓ ରସ ଗଳିଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଗୃଧ୍ରୈରୁତ୍ପାଟ୍ଯ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ପୁନସ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଵେଗିତୈଃ । ପୁନଶ୍ଚିମଚିମାଯନ୍ତେ ତୈଲନୈକ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ ॥ ୨,୩.
ଗୃଧ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିରି ବାହାର କରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ସେମାନେ ତେଜରେ ଆସି ଏହି କୁମ୍ଭରେ ପକାଯାନ୍ତି, ଏଭଳି ତେଲ ସହିତ ମିଶିଯାନ୍ତି।
ଦ୍ରଵୀଭୂତୈଃ ଶିରୋଗାତ୍ରୈଃ ସ୍ନାଯୁମାଂସତ୍ଵଗାସ୍ଥିଭିଃ । ତତୋ ଯାମ୍ଯୈର୍ନରୈରାଶୁ ଦର୍ଵ୍ଯାଘଟ୍ଟନଘଟ୍ଟିତାଃ ॥ ୨,୩.
ମଣିଷମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ, ସହିତ ସନ୍ଧି, ମାଂସ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ଗଳିଯାଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ବଡ଼ ଚମଚ ଦ୍ୱାରା ତେଜରେ ମାରି, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
କୃତାଵର୍ତେ ମହାତୈଲେ କ୍ଵାଥ୍ଯନ୍ତେ ପାପକର୍ମିଣଃ । ଏଷ ତେ ଵିସ୍ତରେଣୋକ୍ତସ୍ତପ୍ତକୁମ୍ଭୋ ମଯା ଖଗ ॥ ୨,୩.
ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ତେଲର ଡେଗରେ ଗରମ କରାଯାନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଉଲଟାଯାନ୍ତି; ଏହି ତପ୍ତ କୁମ୍ଭ ନରକ ବିସ୍ତାରରେ ତୁମକୁ କହିଲି, ଓ ପକ୍ଷୀ।
ଆଦିମୋ ରୌରଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାରୌରଵକୋଽପରଃ । ଅତିଶୀତସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋ ହି ନିକୃନ୍ତନଃ ॥ ୨,୩.
ପ୍ରଥମ ନରକକୁ ରୌରବ ବୋଲାଯାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମହାରୌରବ, ତୃତୀୟଟି ଅତିଶୀତ, ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ନିକୃନ୍ତନ।
ଅପ୍ରତିଷ୍ଠଃ ପଞ୍ଚମଃ ସ୍ଯାଦସିପତ୍ରଵନୋଽପରଃ । ସପ୍ତମସ୍ତପ୍ତକୁମ୍ଭସ୍ତୁ ସପ୍ତୈତେ ନରକା ମତାଃ ॥ ୨,୩.
ପଞ୍ଚମଟି ଅପ୍ରତିଷ୍ଠ, ଷଷ୍ଠଟି ଅସିପତ୍ରବନ, ସପ୍ତମଟି ତପ୍ତକୁମ୍ଭ; ଏହି ସାତଟିକୁ ନରକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଶ୍ରୂଯନ୍ତେନ୍ଯାନ୍ଯପି ତଥା ନରକାଣି ନରାଧମାଃ । କର୍ମଣାଂ ତାରତମ୍ଯେନ ତେଷୁତେଷୁ ପତନ୍ତି ହି ॥ ୨,୩.
ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତଥା ହି ନରକୋ ରୋଧଃ ଶୂକରସ୍ତାଲ ଏଵ ଚ । ତପ୍ତକୁମ୍ଭୋ ମହାଜ୍ଵାଲଃ ଶବଲୋଽଥ ଵିମୋହନଃ ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି ନରକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ରୋଧ, ଶୂକର, ତାଳ, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ମହାଜ୍ୱାଳା, ଶବଳ ଓ ବିମୋହନ।
କ୍ରିମିଶ୍ଚ କ୍ରିମଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଲାଲାଭକ୍ଷୋ ଵିଷଞ୍ଜନଃ । ଅଧଃ ଶିରାଃ ପୂଯଵହୋ ରୁଧିରାନ୍ଧଶ୍ଚ ଵିଡ୍ରଭୁଜଃ ॥ ୨,୩.
ଏହା ସହିତ କ୍ରିମି, କ୍ରିମିଭକ୍ଷ, ଲାଳାଭକ୍ଷ, ବିଷଞ୍ଜନ, ଅଧଃଶିରା, ପୂୟବହ, ରୁଧିରାନ୍ଧ ଓ ବିଡ଼ଭୁଜ ନରକମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତଥା ଵୈତରଣୀ ସୂ (ମୂ) ମସିପତ୍ରଵନଂ ତଥା । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲୋ ମହାଘୋରଃ ସନ୍ଦଂଶୋ ଵାପ୍ଯଭୋଜନଃ ॥ ୨,୩.
ଏହିପରି ଭାବରେ ବୈତରଣୀ, ସୁମୂ (କିମ୍ବା ମୂମସିପତ୍ରବନ), ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା, ମହାଘୋର, ସନ୍ଦଂଶ ଓ ବାପ୍ୟଭୋଜନ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତମଶ୍ଚ କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ଲୋହଶ୍ଚାପ୍ଯଭିଦସ୍ତଥା । ଅପ୍ରତିଷ୍ଠୋଽପ୍ଯଵୀଚିଶ୍ଚ ନରକା ଏଵମାଦଯଃ ॥ ୨,୩.
ତମ, କାଳସୂତ୍ର, ଲୋହ, ଅଭିଦ, ଅପ୍ରତିଷ୍ଠ ଓ ଅବୀଚି ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ନରକ ଅଟେ।
ତାମସା ନରକାଃ ସର୍ଵେ ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ଯେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣଃ ପତନ୍ତି ହି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ ୨,୩.
ଏହି ସମସ୍ତ ନରକ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯମଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅଛି; ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଭୂମେରଧସ୍ତାତ୍ତେ ସର୍ଵେ ରୌରଵାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ରୋଘୋ ଗୋଘ୍ନୋ ଭ୍ରୂଣହା ଚ ଅଗ୍ନିଦାତା ନରଃ ପତେତ୍ ॥ ୨,୩.
ଏହି ସମସ୍ତ ନରକ, ରୌରବ ଆଦି, ପୃଥିବୀର ତଳେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଗୋହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ରୋଗ ଦେଇଥିବା, ଗର୍ଭହତ୍ୟା କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ସୂକରେ ବ୍ରହ୍ମହା ମଜ୍ଜେତ୍ସୁରାପଃ ସ୍ଵର୍ଣତସ୍କରଃ । ତାଲେ ପତେତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରହନ୍ତା ହତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯଂ ଚ ଦୁର୍ଗତିଃ ॥ ୨,୩.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ଶୂକର ନରକରେ ଡୁବିଯାଏ; ମଦପାନକାରୀ, ସୁନା ଚୋର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ହତ୍ୟାକାରୀ ତାଳ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି; ବୈଶ୍ୟ ହତ୍ୟାକାରୀ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ସ୍ଵସୃଗାମୀ ତପ୍ତକୁମ୍ଭୀ ତଥା ରାଜଭଟୋଽନୃତୀ ॥ ୨,୩.
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ସହ ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ନିଜ ଭଉଣୀ ସହ ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, ସେ ତପ୍ତକୁମ୍ଭ ନରକକୁ ଯାଏ; ରାଜାଙ୍କ ସେବକ ଯଦି ମିଥ୍ୟା କହେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତପ୍ତଲୋହୈଶ୍ଚ ଵିକ୍ରେତା ତଥା ବନ୍ଧନରକ୍ଷିତା । ମାଧ୍ଵୀ ଵିକ୍ରଯକର୍ତାଂ ଚ ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୨,୩.
ତପ୍ତ ଲୋହ ବିକ୍ରେତା, କାରାଗାର ରକ୍ଷକ, ମଧୁ ବିକ୍ରେତା ଓ ଯିଏ ଭକ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ମହାଜ୍ଵାଲୀ ଦୁହିତରଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଗଚ୍ଛତି ଯସ୍ତୁ ଵୈ । ଵେଦୋ ଵିକ୍ରୀଯତେ ଯୈଶ୍ଚ ଵେଦଂ ଦୂଷଯତେ ତୁ ଯଃ ॥ ୨,୩.
ଯିଏ ନିଜ ଝିଅ କିମ୍ବା ବୁହାର ସହ ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, ବେଦ ବିକ୍ରି କରେ, କିମ୍ବା ବେଦକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ ମହାଜ୍ୱାଳା ନରକକୁ ଯାଏ।
ଗୁରୁଂ ଚୈଵାଵମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାକ୍ଶରୈସ୍ତାଡଯନ୍ତି ଚ । ଅଗମ୍ଯାଗାମୀ ଚ ନରୋ ନରକଂ ଶବଲଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୨,୩.
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଗମନ କରେ, ସେ ଶବଳ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵିମୋହେ ପତତେ ଶୂରେ ମର୍ଯାଦାଂ ଯୋ ଭିନତ୍ତି ଵୈ । ଦୁରିଷ୍ଟଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ କୃମିଭକ୍ଷଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୨,୩.
ଯିଏ ବିମୋହନ ନରକକୁ ପଡ଼େ, ସେ ଯୋଦ୍ଧା ଯିଏ ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ କ୍ରିମିଭକ୍ଷ ନରକକୁ ପଡ଼େ।
ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଵିଦ୍ଵେଷ୍ଟା ଲାଲାଭକ୍ଷେ ପତତ୍ଯପି । କୁଣ୍ଡକର୍ତା କୁଲାଲଶ୍ଚ ନ୍ଯାସହର୍ତା ଚିକିତ୍ସକଃ ॥ ୨,୩.
ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଲୋକ ଲାଳାଭକ୍ଷ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି; ଗଡ଼ଖୋଦା କରୁଥିବା, କୁମ୍ଭକାର, ଜମା ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ଚିକିତ୍ସକ—
ଆରାମେଷ୍ଵଗ୍ନିଦାତା ଚ ଏତେ ଯାନ୍ତି ଵିଷଞ୍ଜନେ । ଅସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀ ଯସ୍ତୁ ତଥୈଵାଯାଜ୍ଯଯାଜକଃ ॥ ୨,୩.
ଯେମାନେ ବଗିଚାରେ ଅଗ୍ନି ଦାନ କରନ୍ତି, ବିଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସବୁ ବିଷର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନ କ୍ଷତ୍ତ୍ରୈର୍ଜୋଵତେ ଯସ୍ତୁ ନରୋ ଗଚ୍ଛେଦଧୋମୁଖମ୍ । କ୍ଷୀରଂ ସୁରାଂ ଚ ମାସଂ ଲାକ୍ଷାଂ ଗନ୍ଧଂ ରସଂ ତିଲାନ୍ ॥ ୨,୩.
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହ ବ୍ୟବସାୟ କରେ, କିମ୍ବା ଦୁଧ, ମଦ, ମାଂସ, ଲାକ, ସୁଗନ୍ଧ, ରସ, କିମ୍ବା ତିଳ ବିକ୍ରି କରେ, ସେ ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ କରି ନରକକୁ ଯାଏ।