ଦେଵୋପକରଣାନ୍ଯେନଂ ଗଣ୍ଡମାଲିନମୀହତେ । ଦମ୍ଭେନାଚରତେ ଧର୍ମଂ ଗଜଚର୍ମା ଭଵେତ୍ତୁ ସଃ ॥ ୨,୨.
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପକରଣ ଲୋଭ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଢୋଙ୍ଗରେ ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭଳି ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି ।
ଶିରୋଽର୍ତିପ୍ରମୁଖା ରୋଗା ଯାନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାସଘାତକମ୍ । ଲିଙ୍ଗପୀଡୀ ଶିଵସ୍ଵଂ ଚ ଶିଵନିର୍ମାଲ୍ଯମେଵ ଚ ॥ ୨,୨.
ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଲିଙ୍ଗ, ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅବଶେଷକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋଽପ୍ଯନେନ ମାର୍ଗେଣ ହୃତ୍ଵା ଦୋଷମଵାପ୍ନୁଯୁଃ । ଏତେଷାମେଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ଭାର୍ଯାତ୍ଵମୁପଜାଯତେ ॥ ୨,୨.
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥ ଅନୁସରି ଏପରି ଦୋଷ କଲେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ ଏହି ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପଶୁମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି ।
ଭୋଗାନ୍ତେ ନରକସ୍ଯୈତତ୍ସର୍ଵମିତ୍ଯଵଧାରଯ । ଖଘ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯମେତତ୍ତୁ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ସମାସତଃ । ଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରକାରା ହି ଯଥା ତଥୈଵ ପ୍ରାଣିଜାତଯଃ ॥ ୨,୨.
ଭୋଗ ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନରକରେ ମିଳେ ବୋଲି ଜାଣ । ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୁଁ ତୋତେ ସାରଂଶରେ ଏହା ଦେଖାଇଲି । ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି, ସେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଏଵଂ ଵିଚିତ୍ରୈର୍ନିଜକର୍ମଭିର୍ନୃଣାଂ ସୁଖସ୍ଯ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଚ ଜନ୍ମନାମପି । ଵୈଚିତ୍ର୍ଯମୁକ୍ତଂ ଶୁଭକର୍ମତଃ ଶୁଭଂ ତଥାଶୁଭାଚ୍ଚାଶୁଭମୀରଯନ୍ତି ॥ ୨,୨.
ଏଭଳି ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଜନ୍ମରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ବିଭିନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଭଲ କର୍ମରୁ ଭଲ ଫଳ ଓ ଖରାପ କର୍ମରୁ ଖରାପ ଫଳ ମିଳେ ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵଂମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହମିହ ତ୍ଵଯା ॥ ୨,୨.
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୩ ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵମୁତ୍ସାହିତଃ ପକ୍ଷୀ ସ୍ଵରୂପଂ ନିରଯସ୍ଯ ତୁ । ପପ୍ରଚ୍ଛନରକାଣ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୋତ୍କୂଲିତାନ୍ତରଃ ॥ ୨,୩.
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ପକ୍ଷୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ମନରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ନରକର ରୂପ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ନରକାଣାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ମେ ଵଦ ଯେଷୁ ଵିକର୍ମିଣଃ । ପାତ୍ଯନ୍ତେ ଦୁଃ ଖଭୂଯିଷ୍ଠାସ୍ତେଷାଂ ଭେଦାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତଯ ॥ ୨,୩.
ଗରୁଡ଼ ପଚାରିଲେ: ଯେଉଁ ନରକରେ ପାପୀମାନେ ପକେଇଦିଯାନ୍ତି, ସେହି ନରକର ରୂପ ଓ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ନରକାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ତନ୍ତେ ହ୍ଯରୁଣାନୁଜ । ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରତୋ ନୈଵ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯତୋ ବ୍ରୁଵେ ॥ ୨,୩.
ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଇ, ହଜାର ହଜାର ନରକ ଅଛି । ସମସ୍ତଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଧାନ ଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି ।
ରୌରଵଂ ନାମ ନରକଂ ମୁଖ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୈନିବୋଧ ମେ । ରୌରଵେ କୂଟସାକ୍ଷୀ ତୁ ଯାତି ଯଶ୍ଚାନୃତୀ ନରଃ ॥ ୨,୩.
ମୋ ଠାରୁ ଜାଣ, ରୌରବ ନାମକ ନରକ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ । ଏହି ରୌରବରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ ପକାଯାନ୍ତି ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ରୌରଵୋ ହି ପ୍ରମାଣତଃ । ଜାନୁମାତ୍ରପ୍ରମାଣଂ ତୁ ତତ୍ର ଗର୍ତଂ ସୁଦୁସ୍ତରମ୍ ॥ ୨,୩.
ରୌରବ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା । ସେଠାରେ ଜାଙ୍ଘ ଉଚ୍ଚତାର ଏକ ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ଅଛି, ଯାହା ଅତି କଷ୍ଟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ।
ତତ୍ରାଙ୍ଗାରଚଯୌଘେନ କୃତଂ ତଦ୍ଧରଣୀସମମ୍ । ତତ୍ରାଗ୍ନିନା ସୁତୀଵ୍ରେଣ ତାପିତାଙ୍ଗାରଭୂମିନା ॥ ୨,୩.
ସେଠାରେ ଜମିନ ସହିତ ସମତଳ ଭାବେ ଜଳନ୍ତା କଠାର ଢେର ଛଡ଼ାଯାଇଛି । ସେଠାର ଭୂମି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପାପକର୍ମାଣଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଯମାନୁଗାଃ । ସ ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୀଵ୍ରେଣ ଵହ୍ନିନା ପରିଧାଵତି ॥ ୨,୩.
ସେହି ମଧ୍ୟରେ ଯମଙ୍କର ସେବକମାନେ ପାପୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି । ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଘୂରୁଅନ୍ତି ।
ପଦେପଦେ ଚ ପାଦୋଽସ୍ଯ ସ୍ଫୁଟ୍ଯତେ ଶୀର୍ଯତେ ପୁନଃ । ଅହୋରାତ୍ରେଣୋଦ୍ଧରଣଂ ପାଦନ୍ଯାସେନ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୩.
ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ଫାଟିଯାଏ ଓ ପୁଣି ଖସିଯାଏ । ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ପାଦ ରଖି ରଖି ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି ।
ଏଵଂ ସହସ୍ରଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ତତୋଽନ୍ଯତ୍ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତାଦୃଙ୍ନିରଯମୃଚ୍ଛତି ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ପରେ ଅନ୍ୟ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସେଠାରୁ ଆଉ ଏମିତି ଏକ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ରୌରଵସ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଥମୋ ନରକୋ ମଯା । ମହାରୌରଵସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ନରକଂ ଖଗ ॥ ୨,୩.
ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଥମ ନରକ ରୌରବ ବିଷୟରେ କହିଛି; ବଡ଼ ପକ୍ଷୀ, ଏବେ ମହାରୌରବ ନାମକ ନରକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସନ୍ତି ପଞ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ । ତତ୍ର ତାମ୍ରମଯୀ ଭୂମିରଧସ୍ତସ୍ଯା ହୁତାଶନଃ ॥ ୨,୩.
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଯୋଜନା ଚାରିପଟେ ତାମାର ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ତଳେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଜଳୁଛି।
ତଯା ତପନ୍ତ୍ଯା ସା ସର୍ଵା ପ୍ରୋଦ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମପ୍ରଭା । ଵିଭାଵ୍ଯତେ ମହାରୌଦ୍ରା ପାପିନାଂ ଦର୍ଶନାଦିଷୁ ॥ ୨,୩.
ସେ ତାମାର ଭୂମି ତୀବ୍ର ତାପରେ ଜଳୁଥିବା ଏବଂ ବିଜୁଳି ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ପାପୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେଖନ୍ତି, ସେଠି ଏହା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ।
ତସ୍ଯାଂ ବଦ୍ଧକରାଭ୍ଯାଂ ଚ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଯମାନୁଗୈଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ପାପକୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଲୁଣ୍ଠମାନଃ ସ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୩.
ସେଠାରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ପାପୀଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଉଁ ବାନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ପକେଇ ଘେଉଁଛନ୍ତି ଏବଂ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି।
କାକୈର୍ବକୈର୍ଵୃକୋଲୂକୈର୍ମଶକୈର୍ଵୃଶ୍ଚିକୈସ୍ତଥା । ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣୈସ୍ତଥା ରୌଦ୍ରୈର୍ଗତୋ ମାର୍ଗେ ଵିକୃଷ୍ଯତେ ॥ ୨,୩.
ପଥରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ କାଉ, ବକ, ନିଆଳ, ଉଲୁ, ମଶା ଓ ବିଛି ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିବାବେଳେ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି।
ଦହ୍ଯମାନୋ ଗତମତିର୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତାତେତି ଚାକୁଲଃ । ଵଦତ୍ଯସକୃଦୁଦ୍ଵଗ୍ନୋ ନ ଶାନ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୩.
ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳୁଥିବା, ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, 'ପିତା!' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରେ, ଦୁଃଖରେ ଅଶାନ୍ତ ରହେ।
ଏଵଂ ତସ୍ମାନ୍ନରୈର୍ମୋକ୍ଷସ୍ତ୍ଵତିକ୍ରାନ୍ତୈରଵାପ୍ଯତେ । ଵର୍ଷାଯୁତାଯୁତୈଃ ପାପଂ ଯୈଃ କୃତଂ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଭିଃ ॥ ୨,୩.
ଏଭଳି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଦଶ ହଜାର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ତଥାନ୍ଯସ୍ତୁ ତତୋ ନାମ ସୋଽତିଶୀତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ମହାରୌରଵଵଦ୍ଦୀର୍ଘସ୍ତଥାନ୍ଧତମସା ଵୃତଃ ॥ ୨,୩.
ତାପରେ ଆଉ ଏକ ନରକ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱଭାବରେ ବହୁତ ଠଣ୍ଡା, ମହାରୌରବ ଭଳି ଲମ୍ବା ଏବଂ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା।
ଶୀତାର୍ତାସ୍ତତ୍ର ବଧ୍ଯନ୍ତେ ନରାସ୍ତମସି ଦାରୁଣେ । ପରସ୍ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପରିରଭ୍ଯାଶ୍ରଯନ୍ତି ତେ ॥ ୨,୩.
ସେଠାରେ ଠଣ୍ଡାରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛନ୍ତି।
ଦନ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ଚ ଭଜ୍ଯନ୍ତେ ଶୀତାର୍ତିପରିକମ୍ପିତାଃ । କ୍ଷୁତୃଷାତିବଲାଃ ପକ୍ଷିନ୍ନଥ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପଦଵାଃ ॥ ୨,୩.
ଏଠି ଠଣ୍ଡା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଗଡ଼ିଯାଏ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ; ଖାଇବା ଓ ପିଇବା ଅଭାବରେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି, ଏଠି ଆଉ ବେଶି ଦୁଃଖ ଅଛି।
ହିମଖଣ୍ଡଵହୋ ଵାଯୁଭିନତ୍ତ୍ଯସ୍ଥୀନି ଦାରୁଣଃ । ମଜ୍ଜାସୃଗସ୍ଥିଗଲିତମଶ୍ରନ୍ତ୍ଯତ୍ର କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତାଃ ॥ ୨,୩.
ବରଫ ଟୁକୁଡ଼ା ଆଣୁଥିବା ତୀବ୍ର ପବନ ହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ; ଏଠି ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ମଜ୍ଜା, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଚୁଇଁଯାଏ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯମାନା ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ତେ ପରସ୍ପରସମାଗମେ । ଏଵଂ ତତ୍ରାପି ସୁମହାନ୍କ୍ଲେଶସ୍ତମସି ମାନଵୈଃ ॥ ୨,୩.
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଏଠି ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶକୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋ ବହୂକୃତସଞ୍ଚଯଃ । ନିକୃନ୍ତନ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତତୋଽନ୍ଯୋ ନରକୋତ୍ତମଃ ॥ ୨,୩.
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ବହୁତ ପାପ ସଂଚୟ କରିଛି, ସେଠି ପହଞ୍ଚେ; ଏବେ 'ନିକୃନ୍ତନ' ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
କୁଲାଲଚକ୍ରାଣି ତତ୍ର ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ତ୍ଯଵିରତଂ ଖଗ । ତେଷ୍ଵାପାଷ୍ଯେ ନିକୃଷ୍ଯନ୍ତେ କାଲସୂତ୍ରେଣ ମାନଵାଃ ॥ ୨,୩.
ସେଠାରେ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ଚକା ବିନା ବିରାମରେ ଘୂରୁଛି; ସେଉଠାରେ ମଣିଷମାନେ କାଳର ସୂତାରେ କାଟାଯାନ୍ତି।
ଯମାନୁମାଙ୍ଗୁଲିସ୍ଥେନ ଆପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ । ନ ଚୈଷାଂ ଜୀଵିତଭ୍ରଂଶୋ ଜାଯତେ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ ॥ ୨,୩.
ଯମର ଦୂତମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ସୂତା ଧରି, ପାଉଁ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଟନ୍ତି, ତଥାପି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଏ ନାହିଁ।