ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ସ ଵୈ ଯାତି ମନ୍ତ୍ରହୀନୋଽପି ମାନଵଃ । ତୂଲୀଂ କୃତ୍ଵା କୃତୌ ପାଦୌ ସଂସ୍ଥିତୌ କ୍ଷିତିପୃଷ୍ଠତଃ ॥ ୨,୨.

ମନ୍ତ୍ର ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଭଳି କରିଥିବା ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କରି, ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖି ଥାଏ।

ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧାଗ୍ନୌ ସଂସାରେଽସାରସାଗରେ । ଗୋମଯେନୋପଲିମ୍ପେତ୍ତୁ ଦର୍ଭାସ୍ତରଣସଂସ୍ଥିତେ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମୟରେ ଭୂମିକୁ ଲିପି, ତାହାପରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଛାଡ଼ି ଆସନ ବିଛାଇବା ଦରକାର।

ଯନେ ଦତ୍ତେନ ଦାନେନ ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଲଵଣଂ ତଦ୍ରସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଲବଣ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ଏହାର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱାଦ ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।

ଯସ୍ମାଦନ୍ନରସାଃ ସର୍ଵେ ନୋତ୍କଟା ଲଵଣଂ ଵିନା । ପିତୄଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଭଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରଦଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୨.

ଲବଣ ଛଡ଼ା ଖାଦ୍ୟର ସମସ୍ତ ସ୍ୱାଦ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟେ, ତେଣୁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁଦେହସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଯତୋଽଯଂ ଲଵଣୋ ରସଃ । ଏତତ୍ସଲଵଣଂ ଦାନଂ ତେନ ଶଂସନ୍ତି ଯୋଗିନଃ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଲବଣର ସ୍ୱାଦ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଲବଣ ଦାନକୁ ଯୋଗୀମାନେ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵିଶାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶୂଦ୍ରଜନସ୍ଯ ଚ । ଆତୁରସ୍ଯ ଯଦା ପ୍ରାଣା ନ ଯାନ୍ତି ଵସୁଧାତଲେ ॥ ୨,୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଜନସାଧାରଣ, ଶୂଦ୍ର, ନାରୀ ଓ ରୋଗୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ—

ଲଵଣଂ ତୁ ତଦା ଦେଯଂ ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଦ୍ଵାଟନଂ ଦିଵଃ । ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମୃତ୍ଯୋ ରୂପଂ ପ୍ରପଞ୍ଚତଃ ॥ ୨,୨.

—ସେତେବେଳେ ଲବଣ ଦେବା ଉଚିତ, ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଏହାରେ ଲିପିବା ଦରକାର; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଶ୍ରବଣ କର।

ଯସ୍ଯ କାଲେନ ନୋ ଯାଯାଦ୍ଵିଯୋଗଃ ପ୍ରାଣଦେହଯୋଃ । ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚ ସ୍ଵସମଯେ ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯନ୍ତଵିସ୍ମୃତିଃ ॥ ୨,୨.

ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପ୍ରାଣ ଓ ଦେହର ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମୃତିହାନି ହୁଏ।

ଯଥା ଵାଯୁର୍ଜଲଧରାନ୍ଵିକର୍ଷତି ଯତସ୍ତତଃ । ତଦ୍ଵଜ୍ଜଲଦଵତ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କାଲସ୍ଯୈଵ ଵଶାନୁଗାଃ ॥ ୨,୨.

ଯେପରି ହାବା ମେଘକୁ ଏଠୁ ସେଠାକୁ ଚଲାଇ ନେଯାଏ, ସେପରି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମାନେ ସମୟର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

ସାତ୍ତ୍ଵିକା ରାଜସାଶ୍ଚୈଵ ତାମସା ଯେ ଚ କେଚନ । ଭାଵାଃ କାଲାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ହି ଜନ୍ତୁଷୁ ॥ ୨,୨.

ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଶମ୍ଭୁରାପୋ ଵାଯୁଃ ଶତକ୍ରତୁଃ । ଅଗ୍ନିଃ ଖଂ ପୃଥିଵୀ ମିତ୍ର ଓଷଧ୍ଯୋ ଵସଵସ୍ତଥା ॥ ୨,୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମିତ୍ର, ଔଷଧି ଓ ବସୁମାନେ—

ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଭାଵାଭାଵୌ ଚ ସର୍ପହନ୍ । ସର୍ଵେ କାଲେନ ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ଯଥା ପୁନଃ ॥ ୨,୨.

—ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଓ ନାଗରାଜ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଓ ପୁଣି ସେଇ ସମୟ ଶେଷ କରେ।

କାଲେନ ସଂହ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ନୃନଂ ମୃତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ । ଦୈଵଯୋଗାତ୍ତ୍ଦା ଵ୍ଯାଧିଃ କଶ୍ଚିଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଖଗ ॥ ୨,୨.

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଭାଗ୍ୟର ଯୋଗରେ କେହି କେବେ ରୋଗରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀ।

ଵୈକଲ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ବଲୌ ଜୋରଂହସାଂ ଭଵେତ୍ । ଯୁଗପଦ୍ଵଶ୍ଚିକକୋଟିଶୂକଦଂଶୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି ॥ ୨,୨.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱରର ଚୋଟରୁ; ଯଦି ଏକାଥିରେ ବହୁ ବିଛା ଓ ସୁଇ ଚୁଇଁ ଦେଉଥାଏ—

ତଦାନୁମୀଯତେ ତେନ ପୀଡା ମୃତ୍ଯୁଭଵା ଖଗ । ତତଃ କ୍ଷଣେନ ଚୈତନ୍ଯେ ଵିକଲେ ଜଡତାଂ ଗତେ ॥ ୨,୨.

—ତେବେ ସେଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ; ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚେତନା ହରାଇ ମନ ଅଜଡ଼ ହୁଏ।

ପ୍ରିଚାଲ୍ଯନ୍ତେ ତତଃ ପ୍ରାଣା ଯାମ୍ଯୈର୍ନିକଟଵର୍ତିଭିଃ । ବୀଭତ୍ସଂ ତୁ ତଦା ରୂପଂ ପ୍ରାଣୈଃ କଣ୍ଠଗତୈର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୨.

ତାପରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ନିକଟରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ; ପ୍ରାଣ ଗଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ।

ଫେମୁଦ୍ଗିରତେ ସୋଽଥ ମୁଖଂ ଲାଲାକୁଲଂ ଭଵେତ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରପୁରୁଷୋ ହାହା କୁର୍ଵଂସ୍ତତସ୍ତନୋଃ ॥ ୨,୨.

ସେତେବେଳେ ସେ ମୁଁହରୁ ଫେନ ଝାଡ଼େ, ମୁଁହ ଲାଲାରେ ଭରିଯାଏ; ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଏକ ପୁରୁଷ 'ହା ହା' କରି ଦେହରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ତଦୈଵ ନୀଯତେ ଦ୍ଵତୈର୍ଯାମ୍ଯୈର୍ଵୋକ୍ଷନ୍ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ । ଭୂଯ ଏଵ ହିତେ ତାତ ମୃତ୍ଯୁକାଲଦଶାମିମାମ୍ ॥ ୨,୨.

ସେଇ ସମୟରେ ଯମର ଦୁଇ ଦୂତ ତାକୁ ତାଙ୍କର ଘର ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ନେଇଯାନ୍ତି; ପୁଣିଥରେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମୃତ୍ୟୁକାଳର ଅବସ୍ଥା ବିବରଣ କରିବି।

ଅଷ୍ମା ପ୍ରକୁପିତଃ କାଯେ ତୀଵ୍ରଵାଯୁସମୀରିତଃ । ଭିନତ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାନାନି ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନିରିନ୍ଧନଃ ॥ ୨,୨.

ଦେହରେ ଏକ ପାଥର ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତୀବ୍ର ବାୟୁରେ ଉତ୍ପାଦିତ, ମର୍ମସ୍ଥଳୀକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଛି, କିନ୍ତୁ ଜଳାଇବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।

ଉଦାନୋ ନାମ ପଵନସ୍ତତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଭକ୍ତାନାମବୁଭୁକ୍ଷାଣାମଧୋଗତିନିରୋଧକୃତ୍ ॥ ୨,୨.

ଉଦାନ ନାମକ ବାୟୁ ତାପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ । ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭୋକା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବାୟୁ ତଳକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ ।

ଯୈର୍ନାନୃତାନି ଚୋକ୍ତାନି ପ୍ରୀତିଭେଦଃ କୃତୋ ନ ଚ । ଆସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ସ ସୁଖଂ ମୃତ୍ଯୁମୃଚ୍ଛତି ॥ ୨,୨.

ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ମିଳନରେ ଭାଙ୍ଗାଳି ନାହିଁ, ଆସ୍ଥାବାନ୍ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।

ଯୋ ନ କାମାନ୍ନ ସଂରଂଭାନ୍ନ ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯଥୋକ୍ତକାରୀ ସୌମ୍ଯଶ୍ଚ ସ ସୁଖଂ ମୃତ୍ଯୁମୃଚ୍ଛତି ॥ ୨,୨.

ଯିଏ ଆସା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଘୃଣାରେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ଯଥାବିଧି କାମ କରେ ଓ ମୃଦୁ ଅଛି, ସେ ମଧୁର ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।

ମୋହଜ୍ଞାନପ୍ରଦାତାରଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହତ୍ତମଃ । କୂଟସାକ୍ଷୀ ମୃଷାଵାଦୀ ଯେ ଚ ଵିଶ୍ଵାସଘାତକାଃ ॥ ୨,୨.

ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ଓ ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।

ତେ ମୋହଂ ମୃତ୍ଯୁମୃଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ଯେ ଵେଦନିନ୍ଦକାଃ । ଵିଭୀଷକାଃ ପୂତିଗନ୍ଧା ଯଷ୍ଟିମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ ॥ ୨,୨.

ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ଲାଠି କିମ୍ବା ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ।

ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷାସ୍ତଦା । ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ଵୀଦୃକ୍ପଥେ ଘୋରେ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ଵେପଥୁଃ ॥ ୨,୨.

ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସନ୍ତି; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରାସ୍ତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ କମ୍ପନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

କ୍ରନ୍ଦତ୍ଯଵିରତଂ ସୋଽପି ପିତୃମାତୃସୁତାନପି । ସାସ୍ଯ ଵାଗସ୍ଫୁଟା ଯତ୍ନେନୈକଵର୍ଣା ଵିଭାସତେ ॥ ୨,୨.

ସେ ଅବିରତ କାନ୍ଦେ, ବାପା, ମାଆ, ପିଲାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କର କଥା, ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଏକ ଅକ୍ଷର ମାତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ।

ଦୃଷ୍ଟିର୍ଵୈ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ତ୍ରାସାଚ୍ଛ୍ଵାସାଚ୍ଛୁଷ୍ଯତି ଚାନନମ୍ । ସ ତତୋ ଵେଦନାଵିଷ୍ଟସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି ॥ ୨,୨.

ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଘୂରେ, ଶ୍ୱାସ ନେବାରୁ ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ; ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତିନି, ସେ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ ।

ଅସ୍ପୃଶ୍ଯଂ କୁତ୍ସନୀଯଂ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଜାଯତେ । ଉକ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୋଃ ସ୍ଵରୂପଂ ତୁ ପ୍ରସଙ୍ଗାଦନ୍ଯଦପ୍ଯଥ ॥ ୨,୨.

ସେଇ ଶରୀର ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ଘୃଣିତ ହୁଏ; ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା, ଏବେ ଅନ୍ୟ କଥା କୁହାଯିବ ।

ଵୈଚିତ୍ର୍ଯସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ପ୍ରଶ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ଵଦାମି ତେ । କର୍ମଣାଂ ପ୍ରାକ୍ତନାନାଂ ତୁ ତଦସତ୍ତ୍ଵେନଂ ଭଦେତଃ ॥ ୨,୨.

ବିଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏବେ କହିବି; ପୂର୍ବ କର୍ମର ଥିବା କିମ୍ବା ନଥିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।