ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଏକ ଏଵ ତିଲୋ ଦତ୍ତୋ ହେମଦ୍ରୋଣତିଲୈଃ ସମଃ । ତର୍ପଣେ ଦାନହୋମେଷୁ ଦତ୍ତୋ ଭଵତି ଚାକ୍ଷଯଃ ॥ ୨,୨.

ଏକ ତିଳ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତିଳ ସୁନା ତିଳର ଏକ ମାପ ସମାନ ହୁଏ; ତର୍ପଣ, ଦାନ କିମ୍ବା ହୋମରେ ଦିଆଯାଇଲେ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

ଦର୍ଭା ରୋମସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତିଲାଃ ସ୍ଵେଦେଷୁ ନାନ୍ଯଥା । ଦେଵତା ଦାନଵାସ୍ତୃପ୍ତାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନ ପିତରସ୍ତଥା ॥ ୨,୨.

ଦର୍ଭା କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତିଳ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରଯୋଗଵିଧିନା ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯୁପଜୀଵନାମ୍ । ଅପସଵ୍ଯାଦିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପିତରୋ ଦେଵଦେଵତାଃ ॥ ୨,୨.

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତେନ ତେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତା ଅପସଵ୍ଯେ କୃତେ ସତି । ଦର୍ଭମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ଯେ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୨,୨.

ଏଭଳି ଭାବେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କ୍ରିୟା କଲେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଦର୍ଭା ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅଛନ୍ତି।

ଦର୍ଭାଗ୍ରେ ଶଙ୍କରଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ କୁଶେ ସ୍ମୃତାଃ । ଵିପ୍ରା ମନ୍ତ୍ରାଃ କୁଶା ଵହ୍ନିସ୍ତୁଲସୀ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୨,୨.

ଦର୍ଭା ଶିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; କୁଶ ଘାସରେ ତିନି ଦେବତା ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ର, କୁଶ, ଅଗ୍ନି ଓ ତୁଳସୀ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ନୈତେ ନିର୍ମାଲ୍ଯତାଂ ଯାନ୍ତି କ୍ରିଯମାଣାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତୁଲସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗାଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରେକାଦଶୀ ଖଗ ॥ ୨,୨.

ଏମାନେ ପୁନଃପୁନ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ: ତୁଳସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଏକାଦଶୀ, ହେ ପକ୍ଷୀ।

ପଞ୍ଚ ପ୍ରଵହଣାନ୍ଯେ ଭଵାବ୍ଧୌ ମଜ୍ଜତାଂ ନୃଣାମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରେକାଦଶୀ ଗୀତା ତୁଲସୀ ଵିପ୍ରଧେନଵଃ ॥ ୨,୨.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଉପାୟ ମଣିଷକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ: ବିଷ୍ଣୁ, ଏକାଦଶୀ, ଗୀତା, ତୁଳସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈ।

ଅସାରେ ଦୁର୍ଗସଂସାରେ ଷଟ୍ପଦୀ ମୁକ୍ତିଦାଯିନୀ । ତିଲାଃ ପଵିତ୍ରମତୁଲଂ ଦର୍ଭାଶ୍ଚାପି ତୁଲସ୍ଯଥ ॥ ୨,୨.

ଏହି କଠିନ ଓ ଦୁଃଖର ସଂସାରରେ ଛଅ ପଦର ମାର୍ଗ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ତିଳ, ଦର୍ଭା ଓ ତୁଳସୀ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ।

$ ନିଵାରଯନ୍ତି ଚୈତାନି ଦୁର୍ଗତିଂ ଯାନ୍ତମାତୁରମ୍ । ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦ୍ଧରେଦ୍ଦର୍ଭାଂସ୍ତୋଯେନ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨,୨.

ଏମାନେ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗତିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦର୍ଭାକୁ ହାତରେ ଧରି, ଜଳ ଛିଟି ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମୃତ୍ଯୁକାଲେ କ୍ଷିପେଦ୍ଦର୍ଭାନ୍କରଯୋରାତୁରସ୍ଯ ଚ । ଦର୍ଭୈସ୍ତୁ କ୍ଷିପ୍ଯତେ ଯୋଽସୌ ଦର୍ଭୈସ୍ତୁ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ ॥ ୨,୨.

ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଆତୁରଙ୍କ ହାତରେ ଦର୍ଭା ରଖିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ିଯାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ସ ଵୈ ଯାତି ମନ୍ତ୍ରହୀନୋଽପି ମାନଵଃ । ତୂଲୀଂ କୃତ୍ଵା କୃତୌ ପାଦୌ ସଂସ୍ଥିତୌ କ୍ଷିତିପୃଷ୍ଠତଃ ॥ ୨,୨.

ମନ୍ତ୍ର ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଭଳି କରିଥିବା ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କରି, ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖି ଥାଏ।

ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧାଗ୍ନୌ ସଂସାରେଽସାରସାଗରେ । ଗୋମଯେନୋପଲିମ୍ପେତ୍ତୁ ଦର୍ଭାସ୍ତରଣସଂସ୍ଥିତେ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମୟରେ ଭୂମିକୁ ଲିପି, ତାହାପରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଛାଡ଼ି ଆସନ ବିଛାଇବା ଦରକାର।

ଯନେ ଦତ୍ତେନ ଦାନେନ ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଲଵଣଂ ତଦ୍ରସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଲବଣ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ଏହାର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱାଦ ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।

ଯସ୍ମାଦନ୍ନରସାଃ ସର୍ଵେ ନୋତ୍କଟା ଲଵଣଂ ଵିନା । ପିତୄଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଭଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରଦଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୨.

ଲବଣ ଛଡ଼ା ଖାଦ୍ୟର ସମସ୍ତ ସ୍ୱାଦ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟେ, ତେଣୁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁଦେହସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଯତୋଽଯଂ ଲଵଣୋ ରସଃ । ଏତତ୍ସଲଵଣଂ ଦାନଂ ତେନ ଶଂସନ୍ତି ଯୋଗିନଃ ॥ ୨,୨.

ଏହି ଲବଣର ସ୍ୱାଦ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଲବଣ ଦାନକୁ ଯୋଗୀମାନେ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵିଶାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶୂଦ୍ରଜନସ୍ଯ ଚ । ଆତୁରସ୍ଯ ଯଦା ପ୍ରାଣା ନ ଯାନ୍ତି ଵସୁଧାତଲେ ॥ ୨,୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଜନସାଧାରଣ, ଶୂଦ୍ର, ନାରୀ ଓ ରୋଗୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ—

ଲଵଣଂ ତୁ ତଦା ଦେଯଂ ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଦ୍ଵାଟନଂ ଦିଵଃ । ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ମୃତ୍ଯୋ ରୂପଂ ପ୍ରପଞ୍ଚତଃ ॥ ୨,୨.

—ସେତେବେଳେ ଲବଣ ଦେବା ଉଚିତ, ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଏହାରେ ଲିପିବା ଦରକାର; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଶ୍ରବଣ କର।

ଯସ୍ଯ କାଲେନ ନୋ ଯାଯାଦ୍ଵିଯୋଗଃ ପ୍ରାଣଦେହଯୋଃ । ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚ ସ୍ଵସମଯେ ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯନ୍ତଵିସ୍ମୃତିଃ ॥ ୨,୨.

ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପ୍ରାଣ ଓ ଦେହର ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମୃତିହାନି ହୁଏ।

ଯଥା ଵାଯୁର୍ଜଲଧରାନ୍ଵିକର୍ଷତି ଯତସ୍ତତଃ । ତଦ୍ଵଜ୍ଜଲଦଵତ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ କାଲସ୍ଯୈଵ ଵଶାନୁଗାଃ ॥ ୨,୨.

ଯେପରି ହାବା ମେଘକୁ ଏଠୁ ସେଠାକୁ ଚଲାଇ ନେଯାଏ, ସେପରି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମାନେ ସମୟର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

ସାତ୍ତ୍ଵିକା ରାଜସାଶ୍ଚୈଵ ତାମସା ଯେ ଚ କେଚନ । ଭାଵାଃ କାଲାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ହି ଜନ୍ତୁଷୁ ॥ ୨,୨.

ସତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଶମ୍ଭୁରାପୋ ଵାଯୁଃ ଶତକ୍ରତୁଃ । ଅଗ୍ନିଃ ଖଂ ପୃଥିଵୀ ମିତ୍ର ଓଷଧ୍ଯୋ ଵସଵସ୍ତଥା ॥ ୨,୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମିତ୍ର, ଔଷଧି ଓ ବସୁମାନେ—

ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଭାଵାଭାଵୌ ଚ ସର୍ପହନ୍ । ସର୍ଵେ କାଲେନ ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ଯଥା ପୁନଃ ॥ ୨,୨.

—ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଓ ନାଗରାଜ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଓ ପୁଣି ସେଇ ସମୟ ଶେଷ କରେ।

କାଲେନ ସଂହ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ନୃନଂ ମୃତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ । ଦୈଵଯୋଗାତ୍ତ୍ଦା ଵ୍ଯାଧିଃ କଶ୍ଚିଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଖଗ ॥ ୨,୨.

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଭାଗ୍ୟର ଯୋଗରେ କେହି କେବେ ରୋଗରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀ।

ଵୈକଲ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ବଲୌ ଜୋରଂହସାଂ ଭଵେତ୍ । ଯୁଗପଦ୍ଵଶ୍ଚିକକୋଟିଶୂକଦଂଶୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି ॥ ୨,୨.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱରର ଚୋଟରୁ; ଯଦି ଏକାଥିରେ ବହୁ ବିଛା ଓ ସୁଇ ଚୁଇଁ ଦେଉଥାଏ—

ତଦାନୁମୀଯତେ ତେନ ପୀଡା ମୃତ୍ଯୁଭଵା ଖଗ । ତତଃ କ୍ଷଣେନ ଚୈତନ୍ଯେ ଵିକଲେ ଜଡତାଂ ଗତେ ॥ ୨,୨.

—ତେବେ ସେଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ; ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚେତନା ହରାଇ ମନ ଅଜଡ଼ ହୁଏ।

ପ୍ରିଚାଲ୍ଯନ୍ତେ ତତଃ ପ୍ରାଣା ଯାମ୍ଯୈର୍ନିକଟଵର୍ତିଭିଃ । ବୀଭତ୍ସଂ ତୁ ତଦା ରୂପଂ ପ୍ରାଣୈଃ କଣ୍ଠଗତୈର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୨,୨.

ତାପରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ନିକଟରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ; ପ୍ରାଣ ଗଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ।

ଫେମୁଦ୍ଗିରତେ ସୋଽଥ ମୁଖଂ ଲାଲାକୁଲଂ ଭଵେତ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରପୁରୁଷୋ ହାହା କୁର୍ଵଂସ୍ତତସ୍ତନୋଃ ॥ ୨,୨.

ସେତେବେଳେ ସେ ମୁଁହରୁ ଫେନ ଝାଡ଼େ, ମୁଁହ ଲାଲାରେ ଭରିଯାଏ; ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଏକ ପୁରୁଷ 'ହା ହା' କରି ଦେହରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ତଦୈଵ ନୀଯତେ ଦ୍ଵତୈର୍ଯାମ୍ଯୈର୍ଵୋକ୍ଷନ୍ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ । ଭୂଯ ଏଵ ହିତେ ତାତ ମୃତ୍ଯୁକାଲଦଶାମିମାମ୍ ॥ ୨,୨.

ସେଇ ସମୟରେ ଯମର ଦୁଇ ଦୂତ ତାକୁ ତାଙ୍କର ଘର ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ନେଇଯାନ୍ତି; ପୁଣିଥରେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମୃତ୍ୟୁକାଳର ଅବସ୍ଥା ବିବରଣ କରିବି।

ଅଷ୍ମା ପ୍ରକୁପିତଃ କାଯେ ତୀଵ୍ରଵାଯୁସମୀରିତଃ । ଭିନତ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାନାନି ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନିରିନ୍ଧନଃ ॥ ୨,୨.

ଦେହରେ ଏକ ପାଥର ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତୀବ୍ର ବାୟୁରେ ଉତ୍ପାଦିତ, ମର୍ମସ୍ଥଳୀକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଛି, କିନ୍ତୁ ଜଳାଇବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।