ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମନସଶ୍ଚୈନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଐକାଗ୍ର୍ଯଂ ପରମଂ ତପଃ । ଶରୀରଶୋଷଣଂ ଵାପି କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିଭିଃ ॥ ୧,୨୩୮.

ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଏକାଗ୍ରତା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା । କିମ୍ବା ଶରୀରକୁ କଠିନ ଉପବାସ, କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ କରିବା ।

ଵେଦାନ୍ତଶତରୁଦ୍ରୀଯପ୍ରଣଵାଦିଜପ ବୁଧାଃ । ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପୁଂସାଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ପରିଚକ୍ଷତେ ॥ ୧,୨୩୮.

ବେଦାନ୍ତ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ, ପ୍ରଣବ ଇତ୍ୟାଦି ଜପ କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କର ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।

ସ୍ତୁତିସ୍ମରଣପୂଜାଦିଵାଙ୍ମନଃ କାଯକର୍ମଭିଃ । ଅନିଶ୍ଚଲା ହରୌ ଭକ୍ତିରେତଦୀଶ୍ଵରଚିନ୍ତନମ୍ । ଆସନଂ ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଦ୍ମମର୍ଧାସନଂ ତଥା ॥ ୧,୨୩୮.

ସ୍ତୁତି, ସ୍ମରଣ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନେ — ମନ, ବାଣୀ ଏବଂ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା — ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଈଶ୍ୱର ଚିନ୍ତନ ହୁଏ । ଆସନ ଭିତରୁ ସ୍ୱସ୍ତିକ, ପଦ୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଧାସନ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ।

ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵଦେହଜୋ ଵାଯୁରାଯାମସ୍ତନ୍ନିରୋଧନମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଚରତାଂ ଵିଷଯେଷୁ ତ୍ଵସତ୍ସ୍ଵିଵ ॥ ୧,୨୩୮.

ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ନିଜ ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁ; ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ କୁହାଯାଏ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଥିବା ପରି ଲାଗେ ନାହିଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୯ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ସନ୍ନପି ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମାତ୍ଖଂ ମରୁତ୍ଖାଚ୍ଚ ତତୋଽନଲଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ — ସତ୍ତାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ଅଗ୍ନି ହେଲା ।

ଅଗ୍ନେରାପସ୍ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀ ପ୍ରପଞ୍ଚାକୃତିସୂତିକା । ତତଃ ସପ୍ତଦଶଂ ଲିଙ୍ଗଂ ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ॥ ୧,୨୩୯.

ଅଗ୍ନିରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପରେ ପୃଥିବୀ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଗର୍ଭ । ତାପରେ ସପ୍ତଦଶ ତତ୍ତ୍ୱ, ଲିଙ୍ଗ ଶରୀର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା ।

ଵାକ୍ପାଣିପାଦଂ ପାଯୁଶ୍ଚାପ୍ଯୁପସ୍ଥମଥ ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ଘ୍ରାଣଂ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚ ଵାଯଵଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ବାକ୍, ହାତ, ପାଦ, ପାୟୁ ଏବଂ ଉପସ୍ଥ — ଏହି ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ; ଶ୍ରବଣ, ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ରୁଚି, ଘ୍ରାଣ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ । ଏହିମାନେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ ।

ପ୍ରାଣୋପାନଃ ସମାନଶ୍ଚ ଵ୍ଯାନସ୍ତୂଦାନ ଏଵ ଚ । ମନୋନ୍ତଃ କରଣଂ ଧୀଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ମନଃ ସଂଶଯାତ୍ମକମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ । ମନ ହେଉଛି ଅନ୍ତଃକରଣ, ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ନିଶ୍ଚୟର ରୂପ; ମନ ସନ୍ଦେହର ସ୍ୱଭାବ ଅଟେ ।

ବୁଦ୍ଧିର୍ନିଶ୍ଚଯରୂପା ତୁ ଏତତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଵରୂପକମ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭମାତ୍ମୀଯସୂତ୍ରଂ ତତ୍କାର୍ଯାଲିଙ୍ଗକମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ନିଶ୍ଚୟର ରୂପ; ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ । ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଜୀବାତ୍ମା, ସୂତ୍ରାତ୍ମା — ଏମାନେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିହ୍ନ ।

ପଞ୍ଚୀକୃତାନି ଭୂତାନି ହ୍ଯପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତତଃ । ପଞ୍ଚୀକୃତେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସମଜାଯତ ॥ ୧,୨୩୯.

ଅପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତରୁ ପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହି ପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ସ୍ଥୂଲାଖ୍ଯଂ ଶରୀରଂ ଚରଣାଦିମତ୍ । ପଞ୍ଚୀକୃତାନି ଭୂତାନି ତତ୍କାର୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଥମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୯.

ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଦେହକୁ ମୋଟା ଓ ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ, ସେହି ଦେହ ପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତର ଫଳ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ସର୍ଵଂ ଶରୀରଜାତଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାଂ ସ୍ଥୂଲମୀରିତମ୍ । ତ୍ରିଧାହ୍ରି ପରମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଶରୀରଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଦେହକୁ ମୋଟା ଦେହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ଦେହ ତିନି ପ୍ରକାରର।

ଦେହଦ୍ଵଯାଭିଗାମୀ ଚ ତ୍ଵମଥୋ ଜୀଵ ଏକତଃ । ସ୍ଵଭେଦଵାକ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଦେହଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ତୁମେ, ଏକମାତ୍ର ଜୀବ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛ; ତଥାପି ନିଜର ଭିନ୍ନତା ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ ଦୁଇ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।

ଜଲାର୍କ୍ଵଵଦ୍ଵଦରଵଜ୍ଜୀଵଃ ପ୍ରାଣାଦିଧାରଣଃ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତୀନାଂ ସାକ୍ଷୀ ଜୀଵଃ ସ ଚ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଯେପରି ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଓ ଶ୍ୱାସକୁ ଧାରଣ କରେ; ଜୀବକୁ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତିର ସାକ୍ଷୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯୈର୍ଵ୍ଯାତିରିକ୍ତଶ୍ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ । ନିର୍ଗାତାଵଯଵୋସଂଗୋ ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵକଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଯେଉଁଠାରେ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ନାମକ ଅବସ୍ଥା ଠାରୁ ଅଲଗା, ଗୁଣହୀନ, ଅଙ୍ଗ ଓ ଆସକ୍ତି ରହିତ, ସଦା ପବିତ୍ର ସ୍ୱଭାବର।

ପରମାତ୍ମୈଵ ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯୈର୍ଯସ୍ତ୍ରିଧା ମତଃ । ଅନ୍ତଃ କରଣରାଶେଶ୍ଚୈଵାନ୍ତଃ କରଣଃସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଯିଏ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ, ସେହି ପରମାତ୍ମା ଅନ୍ତଃକରଣ ଗୁଡିକ ଭିତରେ, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତୀଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତୋ ଵିକୃତିଃ ସଦା । ଫଲକ୍ରିଯାକାରକଯୋର୍ଜାଗ୍ରଦାଦୀନ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଯିଏ ସଦା ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତିର ରୂପାନ୍ତରକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ଫଳ ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଳି କୁହେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରଥ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଥାନମୁଦୀରିତମ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍ସଂସ୍କାରସଂଭୂତପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଵିଷଯାର୍ଥିନଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଜାଗ୍ରତର ସଂସ୍କାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଧାରଣା, ସେହି ଇଚ୍ଛିତ ବିଷୟ ପ୍ରତି ଅନୁମୁଖୀ।

ସ୍ଵପ୍ନଂ ସୁଷୁପ୍ତିଃ କରଣୋପସଂଘାତେ ଧିଯଃ (ପ) ସ୍ଥିତ (ତି) । ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାରଣାଵସ୍ଥାଯାଂ ସ୍ଥିତିଃ କାଲକାତ୍ମନା ॥ ୧,୨୩୯.

ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନସ୍ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମାର କାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କାଳର ରୂପରେ ରହେ।

କ୍ରମତୋକ୍ରମତୋ ଜୀଵୋ ଜାଗ୍ରଦାଦି ସ ପଶ୍ଯତି । ସମାଧ୍ଯାରଂଭକାଲେ ତୁ ପୂର୍ଵମେଵାଵଧାରଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଜୀବ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଧ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଏହିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ମୁମୁକ୍ଷାଵଥ ସଂଜାତେ ଅନ୍ତଃ କରଣକେଵଲେ । ଵିଲାପଯେତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜାତଂ ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରିଶେଷଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ମୁକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଲେ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ମାତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ଯାହାକୁ ବିଲୀନ କରି, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚୀକୃତେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ଭାଣ୍ଡାଦି ଵ୍ଯତିରିକ୍ତକମ୍ । ଯଥା ମୃଦୋ ଘଟୋ ଭିନ୍ନୋ ନାସ୍ତି ତତ୍କାର୍ଯତସ୍ତଥା ॥ ୧,୨୩୯.

ପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତରୁ ଘଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ; ଯେପରି ମାଟିର ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ତାହାର ଉତ୍ପାଦ ରୂପ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି।

ପଞ୍ଚୀକୃତାନି ଭୂତାନି ଅପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତତଃ । ଶଂସଂତି ଵ୍ଯତିରେକେଣ ଶିଷ୍ଟାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରକମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଅପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହକୁ ଦର୍ଶାଏ।

ଅପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ଲିଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତକମ୍ । ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଧାରଂ ଵିନା ନାସ୍ତି ଵିନା ନାସ୍ତି ଚ ତେନ ସା ॥ ୧,୨୩୯.

ଅପଞ୍ଚୀକୃତ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଅଲଗା ଭାବେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀର ଆଧାର ଛାଡ଼ି ତାହା ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।

ତେଜଶ୍ଚ ଵାଯୁନା ନାସ୍ତି ଵାଯୁଃ ଖେନ ଵିନା ନ ହି । ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ ଖଂ ନାସ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମ ଵିନା ଚ ଖମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ବିନା ନାହିଁ, ବାୟୁ ଆକାଶ ବିନା ନାହିଁ; ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ବିନା ଆକାଶ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ବିନା ନାହିଁ।

ଶୁଦ୍ଧଭାଵସ୍ତଦା ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦୀନାମସଂଭଵଃ । ଜୀଵତ୍ଵଵର୍ଜିତଃ ପ୍ରାପ୍ତାତ୍ମଚୈତନ୍ଯାନୁରୂପତଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱଭାବ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ହୁଏନାହିଁ; ଜୀବତ୍ୱ ରହିତ, ଆତ୍ମାର ଚେତନା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ନିତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧମୁକ୍ତଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଵିତୀଯକମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଂପଦାନ୍ତୌ ଶିଷ୍ଟୌ ଚ ତତ୍କାରୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଚକଃ ॥ ୧,୨୩୯.

ସଦା ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନମୟ, ମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନଥିବା ବ୍ରହ୍ମା; 'ତତ୍' ଓ 'ତ୍ୱମ୍' ପଦର ଶେଷରେ ଥିବା କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଉପଲକ୍ଷଣ କରେ।

ଉକାରଶ୍ଚ ଅକାରଶ୍ଚ ମକାରୋଯମୃଗଦ୍ଵଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାହମସ୍ମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନଵର୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଉ, ଅ ଏବଂ ଏହି ମ ଧ୍ୱନି ଦୁଇଟି ଅଦ୍ଭୁତ ପଶୁ ସମାନ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନର ବୃଦ୍ଧି।

ଅଯମାତ୍ମା ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚିନ୍ନାମାନନ୍ଦରୂପକଃ । ସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମନତଂ ହି ତ୍ଵମସୀତି ଶ୍ରୁତୀରିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୯.

ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ। ଏହା ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି: 'ତୁମେ ସେଇଁ'।