ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅନାଦିତ୍ଵଂ ସମଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ । ଏକଃ ସତ୍ଯଂ ତଥା ଭାଗୀ ଵିଚାରେଣ ପରଂ ମୃଷା ॥ ୧,୨୩୬.

ଆଦିହୀନତା ଦୁଇଟିରେ ସମାନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ; ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟି ବିଚାର କଲେ ଅନ୍ତେ ମିଥ୍ୟା।

ଅଜୋପି ହି ସକୃତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ସଂଭଵାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା । ମାଯେଚ୍ଛଯା ଦ୍ଵିଧା ସ ସ୍ଯାତ୍ପତିଃ ପତ୍ନୀ ସୁଖଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ଅଜନ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏଥର ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ମାୟାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ, ପତି, ପତ୍ନୀ, ସୁଖ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିଭେଦୈସ୍ତୁ ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପୃଥକ୍ । ଚତୁରଶୀତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ନରନାର୍ଯାକୃତୀନି ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଲଗା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏବଂ ଚାରିଏଠିଆଶୀ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ।

ଏଷୁଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଭଵତି ଖଣ୍ଡଜଂ ମାଯଯା ଯଥା । ଆଦାଵନ୍ତେ ଚ ସନ୍ତ୍ଯେତେ ନାମରୂପକ୍ରିଯାଦଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହି ସବୁରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମାୟାର ଭ୍ରମରେ ଭାଗଭାଗ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏହି ନାମ, ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଥା ଅଛି।

ସତ୍ତାଵକଲ୍ପନଂ କାଲେ ନ ସନ୍ତି ପରମାର୍ଥତଃ । ଯଥା ରଥାଦଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ତୋ ନୈଵ ଚ ସତ୍ଯତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ସମୟରେ ଯେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଶ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତଥା ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାଂ ଭୂତାନି ନ ତୁ ସନ୍ନିଧୌ । ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯଂ ମାଯଯା ଯାତି ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନପଦଜ୍ଞ (କ୍ଷ) ଯୋଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଉପସ୍ଥିତ ନୁହନ୍ତି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଶ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵମେତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ପଦଦ୍ଵଯେ । ସୁଷୁପ୍ତମଚଲଂ ରୂପମଦ୍ଵଯଂ ପଦମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁଇଅବସ୍ଥାରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଏକତାର ରୂପ ହେଉଛି; ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାଯାଵିଚାରସିଦ୍ଧୈଵ ଵିଚାରେଣ ଵିଲୀଯତେ । ଆପାତରହିତା ସାପି କଲ୍ପନା କାଲଵର୍ତିନୀ ॥ ୧,୨୩୬.

ମାୟା, ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ବିଚାର କରିଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅସାର ଧାରଣା, କେବଳ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ଏଵଂ ତସ୍ଯା (ଦାତ୍ଯା) ତ୍ମନାଦିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧମେକସ୍ଯ ସତ୍ଯଜା । ସତୋସ୍ତିତ୍ଵଂ ଵସାତିତ୍ଵାଦସ୍ତିତ୍ଵାସତ୍ଯତାଂ ତତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ସେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏଭଳି ଅସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନଂ ତତୋପ୍ଯନନ୍ତୋ ନଃ ପୂର୍ଣୋନ୍ତଃ ଶୁକମାତ୍ମନା । ନ ନିତ୍ଯଭାଵାଜ୍ଜାତୋହମକୃତ୍ଵାଦମୃତୋସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଦୀପଵଦ୍ଧୃଦଯେ ଜ୍ଯୋତିରହଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି ମୁକ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ଆମ ଭିତରେ ଅସୀମ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର; ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମ ନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ମୁଁ ଅମୃତ; ଦୀପର ଭଳି ହୃଦୟରେ ଆଲୋକ ମୁଁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୭ ଶ୍ରୀବଗଵାନୁଵାଚ । ଗୀତାସାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅର୍ଜୁନାଯୋଦିତଂ ପୁରା । ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତପାରଗଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଗୀତାର ସାର କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯିଏ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିଲେ।

ଆତ୍ମଲାଭଃ ପରୋ ନାନ୍ଯ ଅତ୍ମଦେହାଦିଵର୍ଜିତଃ । ହୀନରୂପାଦିଦେହାନ୍ତଃ କରଣତ୍ଵାଦିଲୋଚନଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ତାହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଥିରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସାକ୍ଷୀ, ନିମ୍ନ ରୂପ ଓ ଦେହରୁ ଭିନ୍ନ।

ବିଜ୍ଞାନରହିତଃ ପ୍ରାଣଃ ସୁଷୁପ୍ତୌ ହି ପ୍ରତୀଯତେ । ନାହମାତ୍ମା ଚ ଦୁଃ ଖାଦିସଂସାରାଦିସମନ୍ଵଯାତ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ବିବେକ ନଥିବା ପ୍ରାଣ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏବଂ ମୁଁ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ଦୁଃଖ ଓ ସଂସାର ଭୋଗରେ ଏହା ଲିପ୍ତ।

ଵିଧୂମ ଇଵ ଦୀପ୍ତାର୍ଚିରାଦୀପ୍ତ (ଦିତ୍ଯ) ଇଵ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଵୈଦ୍ଯୁତୋଽଗ୍ନିରିଵାକାଶେ ହୃତ୍ସଙ୍ଗେ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ॥ ୧,୨୩୭.

ଧୂମ ନଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍—ଏହିପରି ଆତ୍ମା ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵଂସ୍ଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦର୍ଶୋ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସ୍ତାନି ପଶ୍ଯନ୍ତି ॥ ୧,୨୩୭.

ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଦେଖିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖେ।

ଯଦା ପ୍ରକାଶତେ ହ୍ଯାତ୍ମା ପଟେ ଦୀପୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ କ୍ଷଯାତ୍ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ଯେବେ ଆତ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୀପର ଭଳି ପଟରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ, ତେବେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପାପ କର୍ମ ନାଶ ହେଲେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଯଥାଦର୍ଶତଲପ୍ରଖ୍ଯେ ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚକମ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନାରେ ନିଜକୁ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ନିଜ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ଦେଖେ।

ମନୋବୁଦ୍ଧିରହଙ୍କାରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପୁରୁଷଂ ତଥା । ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ପରଂଵ୍ଯାପ୍ତୋ ଵିମୁକ୍ତୋ ବନ୍ଧଵୈର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷକୁ ଜାଣିବାଯାଏ; ଏହିପରି, ପରମକୁ ବ୍ୟାପି ଥିଲେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମମଖିଲଂ ମନସାଭିନିଵେଶ୍ଯ ଚ । ମନଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯହଙ୍କାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଚ ପାଣ୍ଡଵ ॥ ୧,୨୩୭.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ମନରେ ଏକତ୍ର କରି, ଏବଂ ମନକୁ ଅହଂକାରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବ।

ଅହଂ କାରଂ ତଥା ବୁଦ୍ଧୌ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ପ୍ରକୃତାଵପି । ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପୁରୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ନ୍ଯସେତ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ଏହାପରେ, ଅହଂକାରକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରକୃତିରେ, ପ୍ରକୃତିକୁ ପୁରୁଷରେ, ଏବଂ ପୁରୁଷକୁ ବ୍ରହ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅହଂ ବହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ନଵଦ୍ଵାରମିଦଂ ଗେହଂ ତିସୃଣାଂ?ପଞ୍ଚସାକ୍ଷିକମ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପରମ ଜ୍ୟୋତି; ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଦେହ ନବଦ୍ୱାର ଥିବା ଘର, ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରରେ ସାକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୋ ଵେଦ ସ ଵରଃ କଵିଃ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ଵାଜପେଯଶତାନି ଚ । ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଚ୍ଶୀମ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ଯିଏ ଦେହରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନୀ ଅଟେ । ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶତଶଃ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୮ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଯମଶ୍ଚ ନିଯମ.ପାର୍ଥ ଆସନଂ ପ୍ରାଣସଂଯମଃ । ପ୍ରତ୍ଯାହାରସ୍ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ଧାରଣାର୍ଜୁନ ସପ୍ତମୀ ॥ ୧,୨୩୮.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ — ଅର୍ଜୁନ, ଯମ, ନିୟମ, ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଧାରଣା — ଏହି ସାତଟି ଯୋଗର ଅଙ୍ଗ ।

ସମାଧିରିତି ଚାଷ୍ଟାଙ୍ଗୋ ଯୋଗ ଉକ୍ତୋ ଵିମୁକ୍ତଯେ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା ॥ ୧,୨୩୮.

ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ସାତଟିଙ୍କ ସହିତ ସମାଧି ଅଷ୍ଟମ ଅଙ୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି, ସବୁବେଳେ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।

ହିଂସାଵିରାମକୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯାହିଂସା ପରମଂ ସୁଖମ୍ । ଵିଧିନା ଯା ଭଵେଦ୍ଧିଂସା ସା ତ୍ଵହିଂସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୧,୨୩୮.

ଯେ ଧର୍ମ ହିଂସାରୁ ବିରତ ହୁଏ, ସେଇ ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ । ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ହିଂସା ହୁଏ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅହିଂସା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ବ୍ରୂଯାତ୍ସତ୍ଯମପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ଚ ନାନୃତଂ ବ୍ରୂଯାଦେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ॥ ୧,୨୩୮.

ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ, ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପ୍ରିୟ କଥା ମିଥ୍ୟା ହେଲେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ ।

ଯଚ୍ଚଦ୍ରଵ୍ଯାପହରଣଂ ଚୌର୍ଯାଦ୍ଵାଥ ବଲେନ ଵା । ସ୍ତେଯଂ ତସ୍ଯାନାଚରଣମସ୍ତେଯଂ ଧର୍ମସାଧନମ୍ ॥ ୧,୨୩୮.

ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ ନେବା, ଏହା ଚୋରି ହେଉଛି । ଏହାରୁ ଦୂରେ ରହିବା, ଅନ୍ୟର ଜିନିଷ ନ ନେବା, ଏହି ଅସ୍ତେୟ ଧର୍ମର ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍ ଅଟେ ।

କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ସର୍ଵତ୍ର ମୈଥୁନତ୍ଯାଗଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ॥ ୧,୨୩୮.

କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସବୁବେଳେ — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୈଥୁନ ତ୍ୟାଗ କୁ 'ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାମପ୍ଯନାଦାନମାପତ୍ସ୍ଵପି ତଥେଚ୍ଛଯା । ଅପରିଗ୍ରହମିତ୍ଯାହୁସ୍ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୮.

ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଆପଦକାଳରେ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ମଧ୍ୟ ନ ନିଆଯାଏ, ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।